Foto: Serik MAIEMEROV
E.Toǵjanov 2017 jyldyń qorytyndysynda oblys boıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń barlyq makrokórsetkishteriniń oń dınamıkasyna qol jetkizilgenin, onyń óńirlik ekonomıka ósimin 100% deńgeıinde qamtamasyz etýge múmkindik bergendigin aıtyp, basty baǵyttardy tizip shyqty.
Munaı-gaz óndirýshi jáne servıstik kompanııalardyń turaqty qyzmetteriniń nátıjesinde ónerkásiptik óndiris kólemi jyl basyndaǵy 96,9%-dan 100,1%-ǵa deıin ósti. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 82,2%-dan 101%-ǵa deıin ósse, qurylys jumystarynyń kólemi 98,8%-dan 100,1%-ǵa deıin artty. Sondaı-aq 2016 jylǵa qaraǵanda 17,6% ósimmen 833 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, orta jáne shaǵyn bıznes sýbektileriniń sany 3 myń birlikke artyp, 47 myńǵa jetti. 2017 jyly Prezıdent Ákimshiligi tuńǵysh ret óńirler arasynda ótkizgen bıznesti júrgizý jeńildigi reıtınginiń qorytyndysy boıynsha bizdiń oblysymyz 12-shi orynnan 2-shi orynǵa shyqty. Aýyl sharýashylyǵy sektorynda 14 mlrd teńgeniń ónimi óndirilip, salanyń naqty kólem ındeksi 108,2% qurady, bul respýblıka óńirleri arasynda damý qarqyny boıynsha birinshi kórsetkish. Jyl basynan beri 31 myńǵa jýyq jańa jumys oryndary quryldy. Nátıjesinde jalpy jumyssyzdyq deńgeıi 5,0%-dan 4,9%-ǵa, jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq 5,1%-dan 3,5%-ǵa deıin tómendedi, dedi aımaq basshysy. О́ńir úshin munaı-gaz sektory basym baǵyt bolǵanmen, kóliktik logıstıka, týrızm, agroónerkásiptik keshen, qurylys pen áleýmettik salalar da barynsha ózekti, halyqtyń turmys-tirshiligi úshin qajetti. Sondyqtan óńdeý sektoryn damytý negizgi mindet bolyp sanalady. Bul baǵytta ósim hımııa ónerkásibinde, mıneraldy ónimder, plastmassa jáne toqyma ónimderi, tazartylǵan ónimder, mashına jasaý jáne metallýrgııa salalarynda baıqalǵan. Al Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda oblysta 45 joba júzege asyrylyp, 395 mlrd teńge ınvestısııalansa, 4 myńnan astam jumys orny ashylǵan. Sondaı-aq bıyl 12 mlrd teńgege 5 jobany júzege asyrý josparlanýda, ol 223 jumys ornyn qurýǵa múmkindik bermek. Oblysta kásipkerlikti damytýda jáne ınvestorlar tartýda «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń mańyzy zor. Jańa óndiristerdi ornalastyrý úshin qajetti jaǵdaılar jasalǵan AEA aýmaǵy boıynsha respýblıkada úshinshi orynda.
Infraqurylym qurý úshin salynǵan 7 mlrd teńge kólemindegi bıýdjettik qarajatqa 19 joba iske asyryldy, 95 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 260 mlrd teńgege ónim óndirilgen, bıýdjetke 23 mlrd teńge mólsherinde salyq tólenip, 1 323 jumys orny qurylǵan.
Mańǵystaýda agroónerkásip salasy sony serpilisti, tyń bastamalardy, qarqyndy qoldaýdy kútkenine kóp boldy. E.Toǵjanov osy salaǵa toqtalyp, aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý jáne saqtaýdy, tamshylatyp sýarý tehnologııasyn qoldaný arqyly jylyjaı jelilerin damytýdy, mal jáne egin sharýashylyǵy ónimderin ótkizýdi uıymdastyrý, shaǵyn nesıeler berý jáne shóp qoryn jasaqtaý qajettigin usyndy. Aýyldyq jerde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, eńbek naryǵyn transformasııalaý maqsatynda ishki rezervter esebinen «Damý» qorymen birlesip iske qosylǵan qarjylandyrý kólemi 2,7 mlrd teńge bolatyn «Nur kapıtal» jobasy aýyl kásipkerlerine 1% mólsherlememen nesıe beredi. Oblysta baǵa turaqtylyǵyn saqtaý, jón-josyqsyz deldaldyq satyp alýǵa jol bermeý úshin aýdandar jáne Jańaózen qalasy ákimderine árbir taýar óndirýshi óz taýaryn tikeleı ótkizý úshin qoldanystaǵy bazarlarda kommýnaldyq saýda oryndaryn ashý jóninde tapsyrma berildi.
Mańǵystaýda kólik ınfraqurylymynyń damýyna «Nurly jol» baǵdarlamasy oń serpin bergendigi, óńirde jańa kóliktik-logıstıkalyq júıe qurylǵandyǵy, onyń iri ınfraqurylymdyq jobalardyń iske asýy esebinen múmkin bolǵandyǵy aıtyldy.
Bıyl «Beıneý – Shetpe», «Shetpe – Jetibaı – Aqtaý» avtomobıl joldarynyń qurylysy aıaqtalyp, «Quryq – Quryq porty», «Beıneý – Aqjigit – О́zbekstan shekarasy», «Jetibaı – Jańaózen», «Ata joly» joldarynyń qurylysy jalǵasady. Sondaı-aq «Jańaózen – Kendirli – Túrikmenstan shekarasy» jáne «Quryq – Jetibaı» joldarynyń qurylysy josparlanǵan.
Aýyz sýy tapshy óńirdegi barlyq aýyldar sýmen qamtylǵan. Endi turǵyndardy ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen qamtý basym baǵyt bolyp tur. Qazirgi tańda bul máseledegi kórsetkish 64%-dy qurap otyr. Bıyl bólingen qarjyǵa Beıneý aýdany Boranqul, Sarǵa, Munaıly aýdany Basqudyq, Mańǵystaý-4, Qaraqııa aýdany Bostan, Mańǵystaý aýdany Jarmysh, Jyńǵyldy aýyldarynda aýylishilik sý qubyrynyń qurylysy aıaqtalyp, Beıneý aýdany Beıneý, Eset, Tólep, Qaraqııa aýdany Jetibaı, Senek, Kulandy, Munaıly aýdany Mańǵystaý-3 jáne Mańǵystaý-5, Túpqaraǵan aýdany Aqshuqyr, Saıyn, Taýshyq aýyldaryn sýmen qamtý nysandarynyń qurylysy bastalmaq. Nátıjesinde jyl sońynda ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtý kórsetkishin 69%-ǵa jetkizý kózdelgen. Áıtse de bul sharýalar sý tapshylyǵyn túbegeıli sheshpeıtini belgili. Sol sebepti sýmen qamtýdyń qosymsha kólemin arttyrý máselesi kún tártibine shyǵyp, byltyr «Kaspıı» sý tushytý zaýytyn jańǵyrtý jumystarynyń 1-kezeńi aıaqtaldy. Búgingi tańda táýligine 30 myń tekshe metr sý shyǵaratyn zaýyt Aqtaý qalasy, Munaıly aýdany jáne Quryq aýylyn sýmen tolyqtaı qamtyp otyr. Endi zaýyttyń qýattylyǵyn táýligine 40 myń tekshe metrge deıin jetkizý úshin 2-kezeńniń jumystary júrgizilýde, bul joba júzege asqanda «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda ıgeriletin 11 myń jańa jer ýchaskeleri sýmen qamtylady.
О́ńirdegi turǵyn úı qurylysy máselesine toqtalǵan ákim ekologııalyq ahýaldy, sondaı-aq densaýlyq saqtaý, mádenıet, bilim berý salalary týraly da aıtyp ótti. Turǵyn úı qurylystaryn júrgizý qarqyny údep, qonys toı toılaýshylar sany artqan jáne bul qýanysh aldaǵy jyldary da jalǵasady dep kútilýde. Al densaýlyq saqtaý salasyna qatysty sıfrlandyrý arqyly medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý, aýrýlardyń aldyn alý, salamatty ómir saltyn nasıhattaý basty nazarda.
Oblystyń barlyq densaýlyq saqtaý uıymdary bıyl ár turǵynnyń jeke elektrondy densaýlyq pasportyn jasaqtaýdy aıaqtaýy qajet. Halyqqa sapaly medısınalyq kómek kórsetý úshin barlyq medısınalyq mekemeler birinshi jartyjyldyqta kompıýterlermen jáne qajetti aqparattyq júıelermen 100% qamtylady, degen óńir basshysy bıyl oblysta muzaıdyny, boks ortalyǵy, Beıneý, Atameken, Bostan, Munaıshy, Senek, Mańǵystaý-5 aýyldarynda sport zaly qurylysy bastalatyndyǵyn, oblys boıynsha 25 ashyq sport alańdary salynatyndyǵyn, al mádenıet salasynda Shetpe jáne Quryq aýyldarynda ortalyq kitaphana, Jarmysh, Atameken, Rahat, Mańǵystaý aýyldarynda klýbtar salý josparlanǵanyn jetkizdi. О́zindik áleýeti bar týrızm salasynda ákim ótken jyly oblysqa alys-jaqyn shetelderden 169 myń týrıst keldi, 2016 jylmen salystyrǵanda 14%-ǵa nemese 20 myń adamǵa artyq degen derek keltirdi.
«Turǵyndardy jergilikti mańyzdaǵy máselelerdi sheshýge tartý maqsatynda, bıyldan bastap halyq sany 2 myńnan asatyn eldi mekende 4-shi deńgeıli bıýdjet engizildi. Bizdiń oblysymyzda derbes bıýdjet 61 eldi mekenniń 31-inde engizilip, olarǵa 7 kiris jáne 19 shyǵys túrleri boıynsha ókilettik berildi. Aýyldardy aralaǵan kezde aýyl ákimderiniń biliktilik deńgeıi áli de bolsa jetkiliksiz ekenin baıqadym. Ár ákim ózi basqaryp otyrǵan aýdan-qalanyń damý áleýetin, eńbek resýrstaryn belgileı otyryp, damý strategııasyn jasaqtaýy kerek. Osy oraıda ákimderdiń biliktilik deńgeıin kóterý úshin olardy qaıta oqytýdan ótkizýimiz kerek», dedi oblys basshysy.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy
