Qurylyspen aınalysatyn bir tanysyma «osy sen nege Býrabaı kýrortty aımaǵynan demalys ornyn salyp almaısyń», dep saýaldy tótesinen qoıdym. Sonda ol maǵan tańyrqaı qarap, bylaı dedi: «Meniń dosym osydan 5-6 jyl buryn sondaı qurylys turǵyzǵan. Alaıda áli kúnge sol ǵımaratty sata almaı keledi. О́ıtkeni álgi bıznesi ózin-ózi aqtaı qoıǵan joq. Al paıda ákelmeıtin ǵımarat shyǵyndy sanalady. Endi ne isterin bilmeı, basy qatyp júr». Shynynda da, jeke ınvestorlar turǵyzdy delinetin, sol demalys aımaǵynda salynǵan keıbir shıpajaılar men qonaqúılerdiń syrtqy kelbeti usqynsyz nemese áıteýir qolyndaǵy bar materıaldarmen turǵyza salǵandaı áser qaldyrady. Qalyń qaraǵaılardyń bederinde birden kózge túsetin aqshańqan ǵımarat salynbasa, ne onyń ishinde qymbat jıhazdary adam janyn baýramasa, sonymen qatar qunarly tamaǵy taǵy joq bolsa, kóńil kóteretin jáne saıahattaıtyn oryndary bolmasa, onda týrısterdi tartý týraly aıtýdyń ózi artyq sóz emes pe?
Qalaı desek te, qazirgi kezde týrızm salasynda bıznes jasaý óte qymbat ári mashaqaty kóp jumys ekeni belgili. Basqasyn aıtpaǵanda, Aqmola oblysynda aıazben qatarlasyp elektr energııasy tistep-aq tur, al kógildir otyn tek 2022 jyldary ǵana tartylady dep kútilýde. Onyń ústine káriz júıesiniń joqtyǵy ózinshe bir problema. Joldyń tarlyǵy, kóldiń tazalanbaýy, saýda oryndarynyń júıelenbeýi, qaýipsizdik úshin beıne kameralardyń ornatylmaýy sııaqty kóptegen sheshimin kútken máseleler tolyp jatyr. Elbasy oblysqa jańa ákimdi taǵaıyndar kezde Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵyn damytýdy qolǵa alýǵa erekshe pármen berýi osyndaı kemshiliktermen tikeleı baılanysty ekendiginde daý joq. Sodan beri biraz sharýa isteldi. 2012 men 2016 jyldardy qamtyǵan ýaqyt aralyǵynda quny 12 mıllıard teńgelik 43 is-shara atqarylǵandyǵyn aıta ketý kerek. Budan basqa, byltyr ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý maqsatynda qosymsha taǵy 5,4 mıllıard teńge bólindi. Osyndaı qoldaýlardyń arqasynda ma, joq álde ózge de faktorlar áser etti me, sońǵy alty jylda Aqmola óńirine taban tiregen týrısterdiń jalpy sany 2 esege, al týrıstik qyzmet kórsetý 5 esege deıin ósken. Deı turǵanmen, sol demalýshylardyń basym kópshiligi, ıaǵnı 500 myńǵa jýyǵy tek jazda kelýdi unatsa, qalǵan jyl mezgilderinde taǵy osynshama týrıst oblysymyzǵa aıaq basady.
Reti kelgende aıta ketken de oryndy. Mysaly, osy Býrabaı aımaǵyndaǵy besjuldyzdy shıpajaılardyń birine adam basyna shaqqanda 400 myń teńge qaltańyzdan shyǵarý kerek eken. Al sol qarjymen alys ta jaqyn shetelderge baryp, kúnge qaqtalyp qaıta alasyz. Sonyń ózinde saýda oryndaryn aralaýǵa nemese ózge de kórnekti jerlerge barýǵa qaltańyzda biraz aqsha qalýy da ǵajap emes. Sán-saltanatymen ózine tartyp turatyn shetelderdegi kórnekti jerler men sóresi maıysqan taýarǵa toly saýda oryndaryn kórgende nemese teńiz jaǵasynda erkindikti sezingende eriksiz jan rahatyna bólenerińiz haq.
Qazirdiń ózinde kóptegen sheteldik kompanııalar kelip, elimizdegi týrızmniń damýyna ózindik úles qospaq nıetterin baıqatyp qoıady. Ázirge qulshyna kirisip jatqan sheteldikterdi kórmedik. Halyqaralyq týrıstik jıyndarǵa baryp, myńdaǵan dollarlarymyzdy shashyp, roýd-shoýlardy uıymdastyryp jatamyz. Alaıda onyń áserinen góri Qazaqstanda mynadaı halyqaralyq jıyn nemese shara ótip jatyr, degen aqparat qaıta senimdi nasıhattaı ma dep qaldyq. Oıymyzdy osylaısha qorytýymyzǵa negiz de joq emes. Mysaly, Trip Advisor kompanııasynyń Eýropa, Taıaý Shyǵys, Afrıka jáne Ortalyq Azııa elderi boıynsha marketıng menedjeri Chad Shıver Qazaqstandy syrtqy naryqqa tanymdy etýdiń sebebin ashyp kórsetýge tyrysqan. «Qazaqstanda saıahat izdeý jáne brondaý 2017 jyly 56% paıyzǵa ósken. Qazaqstandyq kontentti TripAdvisor saıtynda qaraýdyń ósýi Astana qalasy men basqa qalalarda EKSPO kórmesi kezindegi oń áserge baılanysty boldy», deıdi menedjer óz sózinde.
Ch.Shıverdiń málim etkenindeı, Qazaqstandy álemge tanymal etken halyqaralyq sharany ótkizý ekendiginde eshkimniń daýy bolmasa kerek. Bul rette atalǵan halyqaralyq sharalardy ótkizý barysynda kóptegen ınfraqurylymdyq jobalar jedel ári tıimdi júzege asyrylyp jatatyndyǵy óz aldyna jetistik sanalady. Alaıda mundaı halyqaralyq is-sharalardy ótkizý qymbatqa túsetindigin kórip otyrmyz. Jarnamadan buryn eń aldymen ózimizdiń týrıstik ınfraqurylymymyzdy retke keltirip alý ýaqyt talaby. Reti kelgende «McKinsey & Company» kompanııasy Qazaqstandaǵy keńsesiniń basqarýshy seriktesi Iohen Berbner bir sózinde týrızm dúnıejúzilik ishki jalpy ónimniń 10 paıyzyn beretinin aıta kelip, ol damýshy elderdiń ekonomıkasyna jaqsy áser etetindigin erekshe ataǵan bolatyn. Qazaqstanda týrızmniń ishki ónimge degen jalpy áseri 6,2 paıyzdy, al tikeleı áseri 4,2 paıyzdy quraıdy eken. Bul oraıda jalpy áserdi esepteýde ınvestısııalar, ilespe taýarlar men qyzmetterdi tutyný jáne salada jumyspen qamtylǵandardyń tabystary eskeriletindigi belgili. Dúnıejúzilik týrızm jáne saıahat keńesiniń (WTTC) málimetterine qaraǵanda, týrızm jáne onyń salalaryna qatysty álemdegi jumys oryndarynyń 8,3 paıyzy, halyqaralyq ınvestısııanyń 9,3 paıyzy, eksporttyń 12 paıyzy jáne álemdik ishki ónimniń 3,6 paıyzy sáıkes keletindigin de qaperge sala ketkendi jón kórdik.
Qazirgi tańda óńirde Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi tarapynan bekitilgen Býrabaı kýrortty aımaǵyn júıeli damytýdyń 2020 jylǵa deıingi jospary boıynsha kóptegen is-sharalar júzege asyrylýda. Oǵan naqty mysal da joq emes. Atap kórsetkende, 2017-2019 jyldary jalpy kólemi 13 mıllıard teńgelik 23 týrıstik ınfraqurylym nysanyn salý júrgizilip jatyr. Budan ózge, jyl boıy Býrabaı kýrortty aımaǵyn barynsha tartymdy etý úshin kóptegen is-sharalar da uıymdastyrylyp keledi. Aqmola oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Shynarbek Batyrhanov «Four Seasons» jobasy Aqmola oblysyna týrısterdi tartýda óziniń nátıjesin bere bastaǵandyǵyn erekshe atap ketken-di. Árbir jaz mezgilinde qazaqstandyq jáne reseılik sportshylardyń qatysýymen dástúrli halyqaralyq «Býrabaı – 2017» jelkendi regaty ótkiziledi. Oǵan jyl saıyn Qazaqstannyń ǵana emes, sonymen qatar Reseıdiń Ekaterınbýrg, Omby sııaqty qalalary men ózge de óńirleriniń sportshylary kelip qatysyp júr. Sol sııaqty Olımpıada chempıony, ataqty veloshabandoz A.Vınokýrovtyń qatysýymen jyl saıyn qaıyrymdylyq velojarysy uıymdastyrylýda. Velosıpedpen qatar qazirgi tańda týrısterdiń arasynda kóshpendilerdiń ómir saltyn seziný úshin atqa minip serýendeýshilerdiń qatary kóbeıe túsken. Ásirese oǵan Reseı, Túrkııa, Brazılııa jáne ózge de ekstremaldy týrızmdi unatatyn elderdiń azamattary qumarlyq tanytatyn kórinedi. Qysta shańǵy tebýshilerdiń ortalyǵyna aınalatyn «Elikti Park» taý shańǵysy bazasy jazda Qazaqstannan ózge Reseı, Ýkraına, Belarýs jáne Baltyq jaǵalaýy elderinen de kelip qatysatyn baıkerlerdiń sletin ótkizetin orynǵa aınalyp shyǵa keledi.
Sonymen qatar jyl saıyn qazan aıynda kúzgi «Octoberfest Burabay» festıvali ótkizilýde. Qysta «Qansonar», «Qysqy ertegi», «Santa Klaýs-
ta qonaqta bolǵanda» sııaqty jobalar, sondaı-aq sporttyq balyq aýlaý, kól betinde avtokólikpen jarys uıymdastyrý jáne ózge de kóptegen is-sharalar týrısterdi tartýǵa taptyrmaıtyn tetik. Bul rette Aqmola oblysy ákiminiń týrızm máseleleri boıynsha keńesshisi Marat Iǵalıev qosymsha reısterdiń ashylýymen Aqmola oblysyna kórshiles elderden týrısterdiń kóptep kelýine jaǵdaı jasalatynyn málim etken bolatyn.
Qoryta aıtqanda, Aqmola oblysynda týrızm salasyn damytý maqsatynda kóptegen sharýalar atqaryldy. El aýzynda júrgen kıeli jerler men ataýlar anyqtalyp, tizimdeldi. Oraılastyrylyp týrıstik baǵdarlar da jasaldy. Biraq osy salaǵa jeke ınvestorlardy tartý máselesi kún tártibinde ótkir tur. Memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde naqty jobalardy júzege asyrý sheshimin kútýde. Otandyq ınvestorlardyń qarjylyq múmkindikteri shekteýli ekendigin nazarǵa alsaq, bul óte mańyzdy másele. Bıýdjetiniń 60 paıyzdaıyn dotasııa retinde alyp kele jatqan óńirdiń týrızm ındýstrııasyn tartýǵa shamasy jetkiliksiz. Sondyqtan buǵan qosymsha qomaqty qarjy qajet ekendigi baıqalyp otyr.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
