Ár sabaqtyń óz orny bar

Sonyń ishinde bıologııa, hımııa, fızıka, matematıka, tarıh, geografııa, qazaq, orys, aǵyl­shyn tilderi sııaqty negizgi pánd­er de bar. Alaıda mektepte oqytylatyn ár sabaqtyń óz orny bar. Týǵan eliniń ádebıeti men tarıhyn, geografııasyn bilmegen jastyń qalaı bolatynyn kórip júrmiz. Endigi jerde elimizdiń geografııasy oqytylmasa ne bolady? Jer sharyndaǵy kez kelgen shóldi bilgenmen, óz elindegi kóldi bilmeıtin urpaqtan ne kútýge bolady? «Týǵan jeriniń qara tasyn maqtan etpegen jan, ózge eldiń altyn tasyn maqtan etip jarytpaıdy», degen-di Qanysh Sátbaev.

 Jaqynda aýdandyq basylym­nan mektep muǵalimderine jarııa­lanǵan konkýrsty oqydym. Aýda­nymyzdaǵy 5 mektepke hımık, 3 mektepke geograf, 2 mektep­ke bıolog, 1 mektepke fızık kerek eken. Bulardyń deni – negizgi mektepter. Negizgi mektep­te bıologtyń júktemesi – 8, geograftiki – 10, hımıktiki – 5 saǵat. Orta mekteptegi hımıktiń júktemesi – 9, fızıktiki – 12 saǵat. Sol júkteme 2-3 saǵattan azaısa, kim muǵalim bolady? Bola qalǵanda, jalaqysy qandaı bolady? Jaraıdy, birer saǵatty fakýltatıvi men kabınetine dep qosar. Qalaı desek te, aılyǵy mar­­dymsyz ǵoı. Qazirdiń ózinde mu­­ǵalim jetispeıtin jerlerde amal­­syzdan basqa pánniń mamany sabaq berip júr. Budan keıin bilimniń sapasy bola ma? Ońtústik Qazaqstannyń mektepterinde kóp mu­ǵalim az ǵana júktememen jumys istep júr degen derek bar. Basqa óńirde de mundaı jaıt joq deı almaspyz. Erteń muǵalimderimiz jumyssyz qalmaı ma? Mınıstrlik muny qalaı sheshedi? Jalaqyny kóbeıtkenmen, saǵatty azaıtsa, ne ózgeretinin túsine almaı otyrmyn. Báribir negizgi mektepte 5 saǵattyq júktememen júrgen jas mamannyń alatyn aqysy az.

Byltyrdan beri muǵalimderdiń aptalyq júktemesi 16 saǵat bolady degen sóz shyqty. Buryn bir sabaqqa bir bet jospar jaz­saq, endi eki-úsh ese artty. Son­dyq­­tan qıyndyǵy eselengen ja­ńa for­matqa sonyń ózi de kóp sekil­di. Negizi, 12 saǵat jetkilikti bolar edi. Birinshiden, oqýdyń sapa­sy artady. Ekinshiden, keıbir sabaq­ta­r­dyń saǵat sany qysqarsa, mu­ǵalimder zardap shekpeıdi. Iаǵ­nı, sabaqtyń saǵaty azaısa da, ja­laqy azaımaıdy. Artylǵan saǵattardyń esebinen shyǵatyn bos jumys oryndary bolady.

Árıne, bilim salasyndaǵy kem­shi­likter basylymdarda keńinen ja­zylyp jatyr. Ekpin túsirip aıtar jaıt, jańarýǵa eshkim de qarsy emes. Ustazdar tek jańalyqtardyń jaǵ­daıǵa saı júrgizilmegenine qyn­jylady. О́rkenıetti elder­de, eń joǵary jalaqy muǵa­lim­der­ge tólenedi. Bizdiń mek­tep­tiń de, ýnıversıtettiń de oqy­tý­shy­larynyń júktemesi shetel­den úsh-tórt ese kóp. Al mate­rı­­aldyq bazasy kósh keıin. Eki jyl buryn elimizdiń shalǵaı aýyl­daryndaǵy barlyq mektep ǵalamtorǵa qosylady degen edi. Áli kúnge mektebimizde dırek­tor­dyń qabyldaý bólmesindegi ınter­nettiń ózi arasynda toqtap qa­lady. Arıstotel hákim: «Qoǵam­dyq pikir memleket saıasatyn aı­qyn­­daýy tıis» degen eken. Bilim já­ne ǵylym salasynyń basshylary ustazdardyń tilegin eskerse deımiz.

Serik ZIIаTOV,

 Bulan orta mektebi tarıh pániniń muǵalimi

Batys Qazaqstan oblysy,

Syrym aýdany