Bilim • 28 Aqpan, 2018

Jańǵyrýdyń bastaýy bolmaq

486 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

О́rkenıetti damyǵan álem elderi latyn grafıkasymen bu­ryn­nan jazady. Búginde álemniń 100-den astam eli latyn qar­pin qoldanady eken. Túrki til­des elder arasynda 1929 jyldan bastap Túrkııa, 1992 jyl­dan Ázerbaıjan, 1993 jyldan О́z­­bek­­stan men Túrik­menstan osy gra­­fıkaǵa kóshti.

Jańǵyrýdyń bastaýy bolmaq

Osydan alty jyl bu­ryn El­basy N.Á.Nazarbaev «Qazaq­stan-2050» Strategııasynda «Biz 2025 jyldan bastap álip­bıi­mizdi latyn qarpine, latyn álipbıine kóshirýge kirisýimiz kerek», degen bolatyn. Memleket basshysynyń bul saıası sheshimi ótken jylǵy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda da kórinis tapqan bolatyn. Nátıjesinde, ótken jyly «Qazaq tili álipbıin kırıllısadan latyn grafıkasyna kóshirý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń №569 Jarlyǵy shyqty.

Álipbıdiń apostroftar qol­danylatyn sol kezdegi nusqasy halyq pen sarapshylar arasynda kóptegen pikirtalas týǵyzdy. Mu­nyń barlyǵyn eskergen El­basy atalmysh Jarlyqqa ózge­rister engizdi. Bul elimizdegi álip­bı reformasy baǵytynyń kórsetkishi dep oılaımyz. О́ıt­keni qoǵamdyq pikir arqyly til saıa­sat­yndaǵy reformany búkil­ha­lyqtyq deń­geıde júrgizý jaq­sy­lyqtyń ny­shany. Sala mamandary men bel­sendi azamattardyń qaty­sýy­men ótip jatqan pikirtalas ma­ńyzdy sheshimniń belgisin kórsetedi.

Tarıhtan belgili Qazaqstan ótken ǵasyrda úsh ret álipbı aýystyrdy. 1929 jylǵa deıin arabsha, 1929-1940 jyldar aralyǵynda latynsha, 1940 jyldan keıin kırıllısany paıdalandy. Demek, elimizde buryn on jyldan astam ýaqyt kóleminde latyn grafıkasyn qoldaný bo­ıynsha tájirıbe boldy. Ke­ńes­ter eliniń ıdeologııalyq saıa­satyna baılanysty elimiz kırıllısaǵa kóshýge májbúr boldy. Sondyqtan elimiz osy mańyzdy shara barysynda sátti qadamyn jasaıdy dep oılaımyz. Sebebi elimizdiń latyn álipbıine kóshýi qazaq rýhynyń, ana tilimizdiń jańǵyrýynyń bastaýy bolmaq.

Botagóz PARIDINOVA,

fılosofııa magıstri

Qyzylorda