Sýretti túsirgen Erlan Omar
Is-sharany Elbasy kitaphanasynyń Taldaý ortalyǵy, «Sever-Iýg» saıası ortalyǵy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti qory jáne Syrtqy ister mınıstrligi qoldaýymen uıymdastyryldy.
Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń atynan alǵy sózdi Qaýipsizdik Keńesi Hatshysynyń orynbasary Azamat Ábdimomynov oqyp berdi. Elbasy óziniń alǵy sózinde konferensııaǵa jınalǵandardy quttyqtaı otyryp, is-sharanyń Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy strategııalyq qarym-qatynastyń mańyzdy kezeńine tap kelgenin atap kórsetti.
«Bıyl «HHI ǵasyrǵa baǵdarlanǵan máńgilik dostyq pen odaqtastyq týraly Deklarasııaǵa» qol qoıylǵanyna jıyrma jyl, HHI ǵasyrdaǵy tatý kórshilik jáne odaqtastyq týraly shartqa bes jyl tolǵanymen aıryqsha mánge ıe. Atalǵan konferensııa maǵynasy tereń keleshekke baǵyttalǵan. О́ıtkeni ol eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq dostyq pen ózara túsinistiktiń berik irgetasyna negizdelgen.
Eki memlekettiń ózara yqpaldastyǵy barsha salalardy qamtyp, elderimizdiń uzaq merzimdi múddesine negizdelgen. Jańa jahandaný jaǵdaıynda ózgeriske jáne áriptestiktiń jańa júıesin engizýge ashyq bolý qajet. Osyndaı biregeı múmkinshilikti erekshe qarym-qatynasymyzdyń áleýeti retinde barynsha paıdalanǵan jón. Sondyqtan ózara yqpaldastyqtyń jańa múmkinshilikterin talqylap, tyń ıdeıalar usynylatyn pikirtalas alańdardyń mańyzy zor.
Konferensııanyń Qazaqstan men Reseı áriptestigine úlesin qosyp, tyń oılarmen tolyqtyryp, onyń kókjıegin keńeıte túsetinine senimdimin. Sizderge tabys jáne konstrýktıvti pikirtalas, jemisti jumys tileımin», delingen Elbasynyń quttyqtaý hatynda.
Budan keıin Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın atynan alǵy sózdi Reseı Federasııasy Prezıdentiniń Shet eldermen aımaqaralyq jáne mádenı baılanystar jónindegi basqarmasynyń basshysy Vladımır Chernov jarııalady.
О́ziniń quttyqtaý hatynda V.Pýtın eki el arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtýdyń mańyzyn atap ótti. Onyń sózine súıensek, jıynǵa saıasatkerler, dıplomattar, qoǵam qaıratkerleri, kásipkerler men jýrnalısterdiń qatysýy Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy uzaq merzimdik qarym-qatynastyń kópjaqty josparyn naqty kórsetedi.
«Konferensııanyń kún tártibindegi taqyryptar – Eýrazııa keńistigindegi yqpaldastyq úrdisterin jyljytý men adam kapıtalyn damytý – Máskeý úshin de, Astana úshin de mańyzdy. Bilimdi jetildirý, jastardy zııatkerlik, mádenı jáne rýhanı damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý sekildi maǵynaly máseleler talqylanbaq. Qazaqstan men Reseı halqy qasterleıtin dostyq pen odaqtastyqtyń izgi dástúrin keıingi urpaqtyń saqtaýy jáne nyǵaıtýy óte mańyzdy.
Sizderdiń pikirtalastaryńyz jemisti ári mazmundy bolatynyna, Qazaqstan men Reseı baılanysyn damytý túsýge jáne azamattarymyzdyń múddesine qyzmet etetinine senimdimin», delingen V.Pýtınniń alǵy sózinde.
V.Chernov odan ári óz atynan eki el arasyndaǵy áriptestik jóninde áńgime qozǵady. Ol byltyr Qazaqstan men Reseı qarym-qatynasyna 25 jyl tolýyna oraı, V.Pýtınniń elimizge saparmen kelýi ózara yqpaldastyqtyń mańyzyn kórsetetinine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, eki el arasyndaǵy qatynas – kópke úlgi.
Sodan keıin kezek baıandamashylarǵa berildi. Alǵash bolyp minberge kóterilgen Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń Integrasııa jáne makroekonomıka jónindegi Alqa múshesi Tatıana Valovaıa dostyq pen odaqtastyq eki eldiń damýyna jaǵdaı jasap qoımaı, sonymen birge Eýrazııa keńistiginiń qaryshtap alǵa jyljýyna yqpal etip otyrǵanyn sóz etti. Ol munyń dáleli retinde Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵynyń qurylýyn keltirdi. Onyń sózine qaraǵanda, uıymdy qurý jónindegi Elbasy N.Nazarbaevtyń bastamasy Máskeý men Astananyń ózara yqpaldastyǵyn nyǵaıtýǵa eleýli úles qosty. Odaq jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda ońaı beıimdelýge múmkindik berip, ony qurý der kezinde jasalǵan qadam bolǵanyn jetkizdi. T.Valovaıanyń derekterine saı, odaqtyń jumysy daǵdarysqa moıymaı, ekonomıkalyq damýǵa jol ashty.
Kelesi baıandamany Senat tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Gromov jasady. Reseımen odaqtastyq qatynastardy jan-jaqty ilgeriletý Qazaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy basymdyq ekeni sózsiz. Búgingi konferensııa Qazaqstan-Reseı strategııalyq áriptestiginiń qazirgi jaı-kúıi men bolashaǵyna sapaly taldaý jasaýǵa múmkindik beretinine senemiz jáne úmit artamyz, dedi ol.
S.Gromovtyń aıtýynsha, Qazaqstan men Reseıdiń qarym-qatynasy Eýrazııa qurlyǵyndaǵy turaqtylyqtyń mańyzdy faktory retinde ózara tıimdi strategııalyq áriptestiktiń balamasy joq úlgisin kórsetip otyr. Bul – eki memleket kóshbasshylarynyń saıası erik-jigeri men tatý kórshilik nıetteriniń, Qazaqstan men Reseıdiń ulttyq múddelerdi ózara eskerýi men qurmetteýiniń nátıjesi.
Senat tóraǵasynyń orynbasary eki el arasynda jasalǵan aýqymdy isterge toqtaldy. Máselen, Qazaqstan men Reseıdiń birlesken kúsh-jigerimen TMD-da yntymaqtastyqtyń 300-den asatyn sharttar men memorandýmdy quraıtyn óte aýqymdy sharttyq-quqyqtyq bazasy jasaldy. Prezıdentterdiń jyl saıynǵy sapary men Úkimet basshylarynyń turaqty kezdesýleri nátıjesinde saıası dıalogtyń kóp deńgeıli tetigi tıimdi jumys isteıdi. Keıingi 10 jylda Parlament Qazaqstan men Reseıdiń ekonomıkalyq kooperasııasynyń damýyna oń áser etken 50-ge jýyq shartty ratıfıkasııalady.
Sonymen qatar S.Gromov Reseımen saýda-ekonomıkalyq baılanystyń áleýeti tóńireginde sóz qozǵady. Onyń derekterine súıensek, 2017 jyly taýar aınalymy 25,6 paıyzǵa ósip, shamamen 16 mıllıard dollarǵa jetken. Qazaqstanǵa salynǵan Reseı ınvestısııasynyń kólemi 10 mıllıard dollardan asyp, Qazaqstannyń Reseıge ınvestısııasy 3 mıllıard dollarǵa jýyq somany qurap otyr. Reseı kapıtalynyń qatysýymen qurylǵan birlesken kásiporyndar sany 7,7 myńǵa kóbeıdi.
«Saıası jáne saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń qol jetken joǵary deńgeıi eki el halqynyń ıgiligi jolynda qalyptasqan ekijaqty qatynastardyń bolashaǵyna senimmen qaraýǵa múmkindik beretini kúmánsiz. Qazaqstan Reseımen aradaǵy strategııalyq áriptestikti jáne odaqtastyqty erekshe baǵalaıdy. Mundaı saıasattyń balamasy joq. Sondyqtan Reseımen shynaıy dostyqtyń estafetasyn keler urpaqqa berý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaımyz», dedi S.Gromov.
О́z sózinde Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Muhtar Tileýberdi ózara yntymaqtas pen tatý kórshiliktiń óristep otyrǵanyna erekshe mańyz berdi. Ol eki el arasyndaǵy qatynastyń tereńdeı berýine senim bildirdi.
«Byltyr Qazaqstan men Reseı dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaǵanyna 25 jyl tolýyn atap ótti. Osy ýaqyt aralyǵynda ǵasyrlarǵa sozylǵan tarıhı baılanysymyzdy saqtap ǵana qoıǵanymyz joq, sonymen birge ózara yqpaldastyqty teń deńgeıde jáne tıimdi áriptestik jaǵdaıynda jańasha ornatýǵa qol jetkizdik. Bizdiń damý baǵyttarymyz ortaq kelisimniń berik irgetasyna negizdelgen», dedi M.Tileýberdi.
Reseı Federasııasynyń Syrty ister mınıstriniń orynbasary Grıgorıı Karasın eki el dostyǵynyń irgesi myǵym ekenine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, aımaqta geosaıası oıyndardy boldyrmaýǵa Qazaqstannyń da, Reseıdiń de áleýeti jetedi. Sondaı-aq ózara yqpaldastyqtyń artyqshylyqtaryn sóz etti.
«Qazaqstan men Reseıge Atlant muhıtynan bastap, Tynyq muhıtyna deıingi keńistikte áriptestik pen úılesimdilik ornatýda mańyzdy ról oınaýdy taǵdyrdyń ózi belgilep bergen. Osy oraıda, Reseı tarapy Qazaqstanmen ózara tyǵyz yqpaldastyq ornatýǵa múddeli», dedi G.Karasın.
Budan keıin qazirgi zamanǵy halyqaralyq qatynastardaǵy Eýrazııanyń róli, eýrazııalyq yqpaldasý, adam kapıtalyn damytý, olarǵa bilim berý, jastarmen baılanys, azamattyq qoǵam tóńireginde plenarlyq sessııa jumystary júrgizildi. Oǵan eki memleketten kelgen joǵary laýazymdy saıası, isker jáne ǵylymı sala mamandary men zııaly qaýym ókilderi qatysty.
Byltyr Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaýyna 25 jyl tolǵan bolatyn. Osy ýaqyt aralyǵynda eki eldiń ortaq múddeleri jyldan-jylǵa damyp, nyǵaıa túsetin myzǵymas áriptestik baılanys ornatyldy. Jalpy, Reseı – elimizdiń táýelsizdigin tanyǵan alǵashqy memleketterdiń biri. О́zara qarym-qatynas yntymaqtastyqtyń keń kólemdi salalaryna, syılastyq pen ortaq kózqarastarǵa negizdelgen.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
