Mark Mýdıdiń ónegesi

Ol taban astynda orys, aǵylshyn tilderine aýdaryldy. Qazirgi tańda mundaı kóp tildi aýdıtorııada sınhrondy túrde tez tárjimalanatyn sóz tirkesterin birneshe arnaǵa bir mezette taratatyn modýlıator-apparat degenińiz qat emes. Árbir tyńdaýshy osy qurylǵydan ózine qajetti tildik arnany tańdap, dybystyq apparattyń qulaqqabyn kıip, uıyp tyńdap otyra qalady. Bir kezde tabanǵa taptalyp teperish kórgen ana tilimizdiń qudireti shyǵar, halyqaralyq mysy myqty májiliste tárjimashylar qoldy-aıaqqa turmaı qyzmet etti. Qazaqshany aǵylshyn jáne orys tiline nemese orysshany aǵylshyn, qazaq tilderine nemese tipti, kerisinshe deısiz be... áıteýir, tárjimashylar aıdynda júzgen aqqýdaı sýsyldap ilespe aýdarma jasap, tyńdaýshynyń janyn rahatqa batyrdy.

 Shyn masattanady ekensiń – qaıran da meniń ana tilim... qandaı kúıde ediń, qandaı kúıge jettiń?! Tarıh dóńgelegi qalaı tez aınalyp ketken?! Táýelsizdiktiń altyn besigi atanǵan Almatyda BUU-nyń ózi 25 jyl qyz­met etipti! Qanshama qıyndyqtar, qan­­shama qyzyqtar artta qalǵan? Umy­­tylmas estelikter aıtyldy, she­jire-sher aqtaryldy! Mártebeli jı­yn orta shenine jetkende ǵoı, sóz­derine uıytqan tárjimashylar sal­dy «kesirdi»... árıne, jaqsy ma­ǵy­nada! Olar aǵylshyn tilinde kó­si­lgen re­zı­de­ntterdiń sózderin endi mo­dýldegi bir-aq arnadan, birese, qa­zaq­sha, birese oryssha, tipti negizinen qa­zaq tiline basymdyq bere otyryp aýdara bastady. «О́zi de solaı bolýy kerek emes pe?» dep ishimiz taǵy jylyp qaldy. Sirá, SIM jaǵynan qanttaı etip qunttalǵan talaptar shyǵar?! Mundaı «tótenshe» qubylysqa qatar otyrǵan orys tildi áriptesterim de 90-jyl­dardaǵydaı «túsinbedik» dep, er­toqymyn baýyryna alyp týlamady. Qu­laq­qaptaryn sheshpedi. Saltanattyń shyraıy ashylyp, toıdyń jyry jarty belden asqanda taǵy bir qyzyqqa keneldik!..

О́z eli atynan mereıtoıǵa quttyqtaý lebizin bildirý úshin minberge shyqqan Almatydaǵy Bas konsýl Chjan Veı myrza orys tilinde «Qytaı tili – BUU-nyń qyzmet jasaıtyn 6 tiliniń biri, sondyqtan da men quttyqtaý sózimdi ana tilimde aıtamyn. О́zderińiz baıqap otyrsyzdar sınhrondy tájirmashylar qamshy saldyrmaıdy eken», dep bir qaıyryp, ystyq lebizin óziniń ana tilinde zýyldatyp oqı jóneldi. Bul pendeshilik degendi qoısańyzshy, álginde ǵana jylyp otyrǵan ishimiz, endi aýdarmanyń joqtyǵyna ashyp qaldy! Qazir Almatydaǵy asa tanymal qytaılyq «Iаlıan» saýda ortalyǵyna bas suǵa qalsańyz, dúnıejúzindegi eń qıyn qytaı tili degen ýájge kúmánińiz seıiledi. О́ıtkeni ondaǵy kez kelgen satýshy qytaı, qazaq, uıǵyr, dúngen sizge – qazaq, orys tilinde zyryldatyp jaýap qatady. Sodan soń ba, BUU-nyń «Qazaqstan» qonaqúıiniń «Grand Ballroom» saltanat zalynda ótken
25 jyldyǵynda qytaı tilinen aýdarmashy tabylmadyǵa sengimiz kelmeı turdy!..

Ekinshi bolyp minbege kóterilgen fransýz Patrık Renar da aldymen óziniń ana tili BUU-da álemdik basymdyq berilgen 6 tildiń biri ekenin jurtqa estirtip aldy. Aıtpasa da bilemiz, biraq aıtty, óıtkeni Fransııa eliniń Almatydaǵy bas ókili óziniń ana tiliniń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy qudiretin biledi, bile tura onysyn barshamyzǵa taǵy bir maqtanyshpen jarııa etti. Qytaı tilinen «súringen» uıymdastyrýshylar uıaldy ma, modýlıatordan fransýzshanyń aǵylshynsha aýdarmasyn sambyrlatyp qoıdy... BUU-nyń tarıhı qurylymynda sońǵy bolyp taqqa jaıǵasqan orys tili de osal emes, álgi 6-lyqqa kiredi. Bas konsýl Alekseı Demın ana tilinde sóıledi. Al Bas konsýl Mark Mýdı (AQSh) quttyqtaý sózin qazaqsha aıtty. Kósildi-aı dersiń!.. Mártebeli minberden qazaqsha sóılep turǵan – amerıkalyq. Onyń sózi álemdik uıymnyń alty tiliniń birinshisine – aǵylshyn tiline, odan soń orys tiline aýdarylyp jatty...

Zal jaryla qol soqty. Sóıleýshi jaǵy da, kóp tildi tyńdaýshy jaǵy da seniń ana tilińe mundaı qurmet kórsetse, shydaı almaı, kópshilikke qosylyp alaqanyń qyzarǵansha shapalaqty ura beredi ekensiń, ura beredi ekensiń...