Bankter, teńge baǵamy, krıptovalıýtalar jáne basqa da máseleler týraly

Halyqpen dástúrli aýqymdy ınterak­tıvti áńgime qurý – Ulttyq Banktiń júıeli túrde iske asyratyn, máseleniń ashyqtyǵy men bol­jamdyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan saıa­satynyń quramdas bir bóligi. Eldiń bas banki­niń basshylyǵy azamattardyń barlyq su­raq­taryna ashyq ta shynaıy jáne kásibı tur­ǵydan jaýaptar berilgen jaǵdaıda túr­li áńgimeler men ósek-aıańdarǵa jáne basqa da jel sózderge oryn qalmaıdy degen qaǵıdat­ty negizge alady.

Aǵymdaǵy jaǵdaı týraly

Danııar Aqyshev óziniń kirispe sózinde Ulttyq Bank júrgizip otyrǵan aqsha-kredıt saıasaty, sondaı-aq qarjy naryǵyndaǵy aǵym­daǵy jaǵdaı týraly aıtyp berdi. Ol qań­tarda jyldyq ınflıasııanyń tómendeýi jal­ǵasqanyn jáne aıdyń sońynda 6,8% bol­ǵanyn atap ótti. bul 2018 jylǵa belgi­len­gen jańa dálizge (5-7%) sáıkes keledi. Qańtardyń qorytyndysy boıynsha ınflıa­sııalyq boljamdardy bir jyl buryn sandyq baǵalaý 6,6%-dy qurady jáne is júzindegi ınflıasııanyń kórsetkishine sáıkes keletin deńgeıde belgilengen.

– Ulttyq Banktiń altyn-valıýta re­zerv­teri, aldyn ala derekter boıynsha, qań­tarda 31,7 mlrd AQSh dollaryn qurap, 3,2%-ǵa ulǵaıdy. Ulttyq qordyń shetel valıýtasyndaǵy aktıvteri 58,3 mlrd AQSh dollary boldy. Eldiń jalpy halyqaralyq rezervteri 90,1 mlrd AQSh dollaryna nemese IJО́-niń 57%-yna jýyqtady, – dedi Danııar Aqyshev.

Sonymen birge ol 16 qańtardan bastap bazalyq mólsherlemeniń 9,75%-ǵa deıin tó­men­detilgenin eske salyp, engizilgen sát­ten bastap alǵash ret onyń deńgeıi bir mán­di shamaǵa jetkenin atap ótti. Sodan keıin ol aqsha naryǵynda artyq teńge ótim­diligi saq­talyp otyrǵanyn, ony alý úshin Ult­tyq Banktiń qysqa merzimdi nott­ary paı­dalanylatyndyǵyn aıtyp berdi. Qań­tar­dyń sońynda aınalystaǵy nottar kólemi 4 trln teńge bolǵan.

– Valıýta naryǵynda Ulttyq Bank erkin ózgermeli aıyrbastaý baǵamy rejimin ustanýda. Bıyl teńgeniń nyǵaıýy baıqalyp otyr. Jyl basynan beri teńge 4%-ǵa, 1 dollar úshin 318,99 teńgege deıin nyǵaıdy. Bul munaı naryǵyndaǵy jaǵymdy konıýnktýra aıasynda múmkin bolýda. Aqpanda salyq tólemderi kezeńine oraı teńgege suranys ulǵaıdy, – dep túsinik berdi Ulttyq Bank basshysy.

Ol sondaı-aq bankterdiń ekonomıkaǵa kredıt berýi qalpyna kelip jatqandyǵyn atap kórsetti.

– Ústimizdegi jylǵy qańtarda jańa kre­dıt­terdi berý kólemi 830 mlrd teńge boldy, bul 2017 jylǵy qańtardaǵy kórsetkishten 44%-ǵa kóp. Qańtarda kredıtter boıynsha mól­sherleme – 14,7%, bıznes kredıtteri boıynsha 13,4% boldy. Qańtarda tartylǵan salymdar kólemi ótken jylǵy qańtarmen salys­tyrǵanda 21%-ǵa ulǵaıdy. Teńgemen salymdardyń jalpy kólemi 2,1%-ǵa artyp, 9,4 trln teńgege deıin ósti. Kerisinshe, shetel valıýtasymen salymdar 7%-ǵa, ıaǵnı 7,8 trln teńgege tómendedi. Nátıjesinde depozıtterdi dollarlandyrý 45,4%, onyń ishinde jeke tulǵalardyki – 51%, zańdy tulǵalardyki 40% boldy, – dedi Danııar Aqyshev.

Bank sektorynyń turaqtylyǵy týraly

Sonymen birge Ulttyq Bank basshysy óziniń sózinde qarjy sektoryn «qaıta iske qosý» sheńberinde Memleket basshysy alǵa qoıǵan mindetterdi sheshý boıynsha ózi basqaratyn mekemeniń jumysy týraly da áńgime qozǵady. Bul saladaǵy jumystyń basty baǵyty Bank sektorynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrý baǵdarlamasyn iske asyrý bolyp tabylady.

– Búginde daǵdarysqa qarsy sharalardy tabysty iske asyrǵannan keıin biz Ulttyq Bank tarapynan qadaǵalaýdy kúsheıtýge kóshemiz. Bankterdiń joǵary deńgeıde saq bolý saıasatyn yntalandyrý táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý maqsatynan týyndap otyr. Zańnamaǵa tıisti túzetýlerdi biz Úkimetpen de, Parlamentpen de belsendi túrde talqylap jatyrmyz, – dedi Danııar Aqyshev.

Sondaı-aq ol baǵaly qaǵazdar naryǵy­nyń tartymdylyǵyn arttyrý sheńberinde Úkimet pen Ulttyq Banktiń qor naryǵyn damytý jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan birlesken is-qımyl jospary qabyldanǵanyn habarlady.

– Biz qandaı da bolsyn baǵdarlamalyq málimdeme jasaýdan aýlaq bolýǵa tyrysyp, qor naryǵyn retteýdi yryqtandyrý, memlekettiń ekonomıkaǵa qatysýyn azaıtý, osy saladaǵy naryqtyq básekelestik boıynsha baǵa belgileý máselesinde naqty aǵymdaǵy mindetterdi sheshýge basa nazar aýdardyq. Birqatar shara iske asyryldy. Emıtentterdiń qor naryǵyna shyǵý jáne bólshek ınvestorlar úshin saýda-sattyqqa qoljetimdi bolý rásimderi aıtarlyqtaı jeńildetildi, brokerlerdiń qyzmetin yryqtandyrý jáne bank holdıngteriniń ınvestısııalyq múmkindikterin keńeıtý KASE-de baǵaly qaǵazdarmen saýda-sattyqtyń jandanýyna alyp keldi, – dedi Danııar Aqyshev.

Suraqtar men jaýaptar sessııasyna kóshkennen keıin pikirtalas ınteraktıvti sıpatqa ıe boldy. Moderatorlardyń kóme­gimen Ulttyq Bank basshysyna ınternet-paıdalanýshylardan túrli arnalar boıynsha kelip túsken suraqtar qoıyldy. Budan basqa, Almatydaǵy Ulttyq Banktiń ofısinde onlaın-konferensııaǵa qatysqan jýrnalıster, sondaı-aq óńirlik BAQ ókilderi Ulttyq Banktiń aýmaqtyq bólimshelerindegi beınebaılanys arqyly óz suraqtaryn qoıýǵa múmkindik aldy.

Bankter – ekonomıkanyń bet-beınesi

Internet-paıdalanýshydan alǵashqy suraq ta bank sektoryna qatysty qoıyldy. Oǵan jaýap bere otyryp, Danııar Aqyshev 2017 jyly iske asyrylǵan Bank sektorynyń qar­jylyq ornyqtylyǵyn arttyrý baǵ­dar­­lamasy týraly aıtyp berdi. onyń sheń­berinde bes bank ústeme kapıtaldandy­rylyp, sondaı-aq Kazkommersbankti qa­lyp­qa keltirý júrgizilgen. Sonymen qatar ol bank sektoryndaǵy ahýaldyń ádette eko­nomıkadaǵy jaǵdaıdy kórsetetinin eske sal­dy.

– Bankter ekonomıkanyń bet-beıne­si bolyp tabylady. Eger ekonomıka­da qan­daı da bir daǵdarystar nemese prob­le­malyq qubylystar baıqalsa, bankter eko­nomıkanyń kez kelgen sýbektisi sııaqty bul qıyndyqtardy sezine bastaıdy, – dedi Danııar Aqyshev. Sondaı-aq ol bank­ter ózderiniń salymshylarymen esepte­se alý úshin olar syrtqy jáne ishki kúıze­lis­terdiń teris áserinen qorǵaı alatyn túrli tos­qaýyldardan kapıtal túrinde rezervter qurý­ǵa tıis ekendigin basa aıtty.

Bul rette qazirgi ýaqytta bankterdiń kópshiliginiń jetkilikti beriktik qory bar ekendigine ekpin túsirildi jáne bank sektoryn odan ári damytý ózine jaǵymdy turǵydan kórinetinin bildirdi.

Syn óte oryndy

Ulttyq Bank basshysy sondaı-aq Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­ba­ev­tyń qarjy retteýshisinen bank­ter­diń prob­le­malaryn túpkilikti sheshýdi ta­lap etken synı eskertýlerine túsinik berdi.

– Birinshiden, Memleket basshysynyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtylǵan syny óte oryndy. Ulttyq Bank retteýshi retinde bank sektorynyń 2008-2009 jyldardan bastap jınaqtalǵan problemalaryn sheshý máselesinde kóp keshikti. Statıstıkaǵa sáıkes, bankterdiń problemalyq portfeliniń 90%-y olardyń 2006 – 2012 jyldar ara­ly­ǵynda berilgenin kórsetip otyr. Iаǵnı aq­shany asyra maqsatsyz paıdalaný kóp anyqtalǵan bankterdegi kredıttik bel­sen­dilik uzaq jyl boıy júrgizilip, bul ke­leń­siz jaıt taıaý ýaqytta ǵana anyqtaldy, – dedi Danııar Aqyshev.

Ol 2009 jylǵy daǵdarystan keıin bank-
ter shetelderden qarjy tartý múmkindigin joǵaltqan kezde, olar kvazımemlekettik sektordyń aıtarlyqtaı aqshasyn óz balanstarynda jınaqtaǵanyn eske saldy. Birneshe jyl ishinde bankterdiń shottaryndaǵy memlekettik qarajat 2,5 trln teńgeden 7 trln teńgege deıin ósken.

– Alaıda, ókinishke qaraı, 2016 jylǵa deıin kóptegen bankter saralanǵan kredıt­tik saıasatsyz bul aqshany óz qalaýy boıyn­sha paıdalandy. Jalpy alǵanda, kvazı­mem­lekettik sektordyń aqshasy senimsiz bank­terge, ne biz lısenzııasyn qaıtaryp alǵan bankterge qalaı jáne nelikten túskenin jeke qarastyrý qajet, – dep tolyqtyrdy ol.

Ulttyq Bank basshysynyń aıtýynsha, barlyq qazaqstandyq bankterdi shartty túrde úsh topqa bólýge bolady. Birinshi topqa daǵdarystan keıingi kezeńde qorlandyrýmen jaǵdaıdyń jaqsarýyna qaramastan saq kredıttik saıasatty júrgizýin jalǵastyryp, óz táýekelderin barabar baǵalaǵan bankter kiredi. Olar ótken jyldardyń problemala­ryn ýaqtyly sheship, ózderiniń kredıttik port­felin barynsha ártaraptandyrdy. Tıisinshe, 2015 jylǵy qunsyzdanýdan keıin olar­da eleýli problemalar baıqalmady, son­dyqtan da memlekettik qoldaýdan úmit­tengen joq.

Ekinshi top – bul iri bankter, olar kredıt­teýdiń durys saıasatyn ustanýǵa tyrysty, alaı­da ótken kezeńderden bastap balans­tarynda jınaqtalǵan nashar portfeldiń aýqymyna qaraı jáne ekonomıkanyń jekelegen sektorlaryna táýeldi bolýyna baılanys­ty jetkiliksiz kapıtaldandyrýǵa ushyrady.

– О́kinishke qaraı, bul máseleni osy bank­terdiń aksıonerleri tez ári derbes sheshe almady. Bul bankterdiń joǵary áleýmettik mánine, depozıtterdiń aýqymdy kólemine, balanstaryndaǵy kvazımemlekettik sek­tor­dyń aqshasyna baılanysty qarjy sektoryn qalypqa keltirý baǵdarlamasy arqyly bul bankterge kómek kórsetý týraly sheshim qabyldandy, – dep aıtyp ótti Ulttyq Bank basshysy.

Bankterdiń kóbinese orta jáne usaq bank­ter kiretin úshinshi toby kezinde aksıo­nerl­erdi kredıtteı otyryp BTA Bank júr­giz­gen saıasatty jalǵastyrdy. 2015 jylǵy qun­syzdanýdan jáne kvazımemlekettik sek­tor qarajatyn ornalastyrý saıasatyn qatań­dat­qannan keıin osy bankter jasyrǵan bar­lyq problemalar jarııa bola bastady. Bul problemalardyń aýqymy da aıtarlyqtaı boldy.

– Ulttyq Bank saıasatynyń qandaı da bir problemalardy boldyrmaý jónindegi kos­metıkalyq is-qımyldarǵa emes, prob­le­many naqty sheshýge baǵyttalýy dál sol 2015 jyly kúsheıdi. Birinshiden, biz bul prob­lemany birden moıyndadyq. Iаǵnı shyn­dy­ǵyna kelgende, ony biz ózimiz anyqtap, ony sheshý jónindegi sharalar keshenin aıqyndadyq. Sondyqtan da osy ýaqyt boıy Ult­tyq Banktiń qadaǵalaý jáne retteý saıasatyn qaıta qaraý boıynsha júıeli jumys jú­r­gizildi, – dep atap ótti Ulttyq Bank tór­aǵasy.

Bolashaqta bankterde osyndaı problemalar týyndamas úshin Ulttyq Bank óziniń retteý jáne qadaǵalaý quraldaryn bankterdegi ahýaldyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin den qoıý bóliginde kúsheıtpekshi. Atap aıtqanda, Ulttyq Bank, eger bank ózindegi jaǵdaıdyń nasharlaýyna ákelip soǵýy múmkin táýekeli joǵary saıasat júrgizip otyrǵanyn baıqasa, onda ol onyń qyzmetine aralasý quqyǵyn alýdy josparlap otyr.

– О́kinishke qaraı, qazirgi quraldar bul problemaǵa den qoıýǵa múmkindik bermeıdi, biz ony oryn alǵannan keıin ǵana sheshemiz. Sondyqtan da biz Ulttyq Banktiń qadaǵalaý fýnksııalaryn kúsheıtý jónindegi zań jobasyn daıyndadyq. Aıtyp ótkenimdeı, biz ony qazir Úkimetpen jáne Parlamentpen birlesip qarqyndy túrde pysyqtaýdamyz, – dep atap ótti Ulttyq Bank basshysy.

Birqatar bankterdegi jaǵdaıǵa túsinik berý jónindegi ótinishke Danııar Aqyshev retteýshiniń mundaı túsinikteme bere almaıtynyn túsindirdi, sebebi bankterdiń qarjylyq jaı-kúıi týraly aqparat óte názik másele, ony jarııa etý qalypty jumys istep tur­ǵan banktiń ózin de daǵdarysqa soqtyrýy múm­kin. Degenmen de, ol bankterdi jaýap­ker­shi­likke tartý týraly habarlardy Ulttyq Bank óziniń saıtynda únemi jarııalap otyratynyn atap ótti.

Eger anyqtalǵan buzýshylyqtar retteý­shi­ge ýaqtyly usynylmaǵan eseptilik nemese qandaı da bir normatıvti oryndamaýǵa qa­ra­ǵanda barynsha mańyzdy bolsa, Ulttyq Bank bul jaǵdaıda aqparatty quqyq qorǵaý organdaryna beredi.

– Zańnamanyń buzylýy, korporatıvtik basqarý qaǵıdalaryn mensinbeý oryn al­ǵan barlyq materıaldardy, eger bank­ter­diń aqshany aksıonerlerdiń nemese mened­j­menttiń paıdasyna shyǵarýyna qatysty kú­mán bolsa jáne bul bank salymshylarymen ahýaldyń nasharlaýyna ákelse, biz, árıne, ondaı materıaldardy quqyq qorǵaý organdaryna jiberemiz, – dep atap ótti ol.

Teńge baǵamy týraly

Qazaqstandyqtardy qyzyqtyratyn taǵy bir másele teńgeniń aıyrbastaý baǵamynyń ózgerýine boljam jasaý bolyp tabylady. Osy taqyrypqa toqtala kele, Danııar Aqyshev Qazaqstanda 2015 jylǵy tamyzdan beri erkin ózgermeli aıyrbastaý baǵamy qoldanylatynyn qaperge saldy.

– Bul teńge baǵamynyń kóptegen faktor­lar­ǵa baılanysty qandaı da bir jaqqa qaraı kúnde aýytqyp otyratynyn bildiredi. Baǵam­nyń kúndelikti aýytqýy – bolmaı qoımaı­tyn qubylys. Mundaı jaǵdaılarda kóptegen jyldar boıy belgilengen baǵamǵa úırengen qoǵam aıyrbastaý baǵamy týraly kez kelgen aqparatty qıyn qabyldaıdy. Bul taqyryp qoǵam úshin de mańyzdy, sondyqtan da sarapshylar men osyndaı ataq ıelengisi keletinder kóbeıip ketti, – dep atap ótti ol.

Danııar Aqyshev 2015 jylǵy qunsyz­danýdan keıin qoǵamnyń dál osy jaǵymsyz oılar men jarııalanymdardy qabyldaýy aıtarlyqtaı arta túskenin atap kórsetti. Mundaı «sarapshylardyń» kópshiliginiń bilik­sizdigin ýaqyttyń ózi kórsetkenine qara­mas­tan, ahýaldyń nasharlaýyn ǵana boljaıtyn pikirlerge degen suranys joǵary, – dep to­lyqtyrdy ol.

– Bizdiń oıymyzsha, faktiler, aıǵaqtar men qalyptasqan shynaıy ahýalǵa qaramastan, jaǵdaıdyń jaǵymsyz damýyn boljaıtyn sarapshylardyń maqsaty Ulttyq Bank saıasatynyń ǵana áreketterin synamaı, tutastaı alǵanda, qoǵamdy turaqsyzdandyrý bolyp tabylady, – dedi ol.

Qarjy retteýshisi basshysynyń pikirin­she, aqsha-kredıt saıasatynyń jańa rejimine úırenisý úshin qoǵamǵa ýaqyt qajet.

– Qazir aqsha naryǵy tolyǵymen qalpyna keltirilgen, qatysýshylar ashyq ári túsinikti oıyn erejelerine úırengen. Aqsha-kredıt saıasatynyń quraldary jáne transmıssııalyq tetik birtindep qalpyna kelýde. Teńge baǵamy álemdik taýar naryqtaryndaǵy ahýal jáne Qazaqstannyń negizgi saýda áriptes elderi valıýtalarynyń baǵamdary sııaqty irgeli faktorlardyń ózgerýine barabar jaýap qatýda. Uzaq merzimdi jáne orta merzimdi bola­shaqta barlyq málimdelgen zańdylyqtar ras­taldy. Jekelegen sarapshylardyń qysqa mer­­zimdi ýaqyt aralyǵynda ahýaldyń turaq­syzdyǵyn paıdalaný nıetteri iske aspady, – dep atap ótti Danııar Aqyshev.

Bul rette ol ústimizdegi jyly aıyrbas­taý baǵamy boıynsha aıtarlyqtaı ózgeristerdiń kútilmeıtini týraly boljamymen bólisti.

– Qazirgi ýaqytta ahýal ishki naryqta da, syrtqy naryqta da qolaıly. Tutastaı alǵan­da, 2018 jyldy aıtarlyqtaı tynysh ári Qazaqstan ekonomıkasy úshin táýekelder týdyrmaıtyn jyl bolady dep baǵalaımyn. Tıisinshe, aıyrbastaý baǵamy boıynsha qandaı da bir aıtarlyqtaı ózgerister bolady dep kútpeımin, – dep atap ótti Danııar Aqyshev.

Ipoteka máselesi týraly

Onlaın-konferensııaǵa beınebaılanys júıesi arqyly qatysqan Aqmola oblysy jýrnalısiniń ótinishi boıynsha Danııar Aqyshev ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasynyń keńeı­gen­digi týraly aıtyp berdi. Ol ıpote­ka­lyq qaryz alýshylardyń, onyń ishinde valıýtamen kredıti barlardyń problemasy­men Ulttyq Bank sonaý 2015 jyldan, ıpotekalyq qa­ryz­dardy qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasy qabyl­danǵannan beri aınalysyp kele jat­qanyn eske túsirdi. Degenmen, bul baǵdar­la­ma birqatar faktorǵa, atap aıtqanda, re­sýrs­tardyń shekteýli bolýyna baılanysty prob­lemanyń bir bóligin ǵana sheshti.

– Memleket basshysynyń bul másele­ler­den habardar bolýynyń arqasynda, ol Qazaqstan halqyna Joldaýy sheńberinde osy máseleni túpkilikti sheshý týraly tapsyrma berdi. Biz búgingi kúni qoldanystaǵy qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasyn keńeıtýdemiz. Bul qosymsha qarjy resýrstaryn, onyń ishinde Ulttyq Bank bıýdjetiniń qarajaty esebinen qarjy qajet etetini túsinikti. Soǵan qaramastan, qazirdiń ózinde biz qoǵamdyq birlestiktermen de, ekinshi deńgeıdegi banktermen de negizgi tásilderdi talqyladyq. Jalpy alǵanda, biz qandaı da bir problemalardy kórip otyrǵanymyz joq, jaqyn ýaqytta barlyq osy túzetýlerdi normatıvtik-quqyqtyq deńgeıde qabyldaýdy josparlaýdamyz. Ulttyq Bank Basqarmasynyń ne jaqyndaǵy, ne kelesi otyrysyna bul baǵdarlama engiziletin bolady, – dep habarlady Ulttyq Bank basshysy.

Onyń aıtýynsha, baǵdarlama qabyl­dan­ǵan­nan keıin jyljymaıtyn múlik kepilimen valıýtalyq kredıtteri bar ıpotekalyq qaryz alýshylardyń problemasyn osy jyly túpkilikti sheshý úshin retteýshi Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý jónindegi osy sharalar keshenin aıtarlyqtaı jyldam iske asyrýǵa nıetti.

Sıfrlandyrý týraly

Bel­gili bolyp otyrǵandaı, Qazaqstan bas­shy­lyǵynyń erekshe baqylaýynda turǵan eldi damytýdyń basym baǵyttarynyń biri ekonomıkanyń ártúrli salasyn sıfrlan­dy­rý bolyp tabylady. Qarjy sektoryn­da sıfrly tehnologııalardy paıdalaný perspek­tıvalary týraly Danııar Aqyshev qarjy júıesindegi sıfrlandyrý qalyptasqan fakt dep túsindirdi. Qolma-qol aqshasyz jasala­tyn tólemderdiń ózi jeke tulǵalarmen emes, olardyń bankterdegi elektrondyq shottar­da­ǵy jazbalar túrinde kórsetilgen sıfrly balamalarymen operasııalar júrgizýdi bildiredi.

– Bank sektory osy baǵyttaǵy alǵash­qy­lardyń biri bolyp tabylady. Qarjy teh­nologııalary máselesi qalaı bolsa da qol­ma-qol aqshasyz jasalatyn tólemderdiń alýan túrin paıdalanýǵa baılanysty. Osy tur­ǵyda qarjy naryǵyndaǵy sıfrly qyz­met­ter únemi alda júretin bolady, olar ekonomıkanyń aqsha aǵyndaryna qyzmet kór­setýge baılanysty basqa sektorlary úshin de óz áserin tıgizedi, – dedi Danııar Aqyshev.

Progrestiń taǵy bir qyry

Qarjy sektoryndaǵy sıfrly tehnol­ogııalardyń damýyna, onlaın-tólemderdiń tanymaldyǵynyń ósýine jáne ınternet-bankıng júıelerin paıdalanýǵa qaraı qarjy mekemelerin aram pıǵyldaǵylardyń kıbershabýyldarynan qorǵaý máselesiniń mańyzdylyǵy barynsha artýda.

– Bir jaǵynan alǵanda, siz óz aqshańyzǵa qol­jetimdilikti qamtamasyz ete otyryp, qarjy­lyq qyzmetterdi alýdyń qolaıly tásiline ıe bolasyz, biraq, ókinishke qaraı, osy aqshany osy shotqa ruqsaty joq adamdar paıdalanýy múmkin. Osyǵan baılanysty bul – progrestiń basqa qyry. Jáne de bir jaǵynan alǵanda biz osy progresti qamtamasyz etýimiz, bizdiń azamattarymyz úshin osy tehnologııalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýimiz qajet, – dedi Danııar Aqyshev.

Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde Ulttyq Bank qarjy naryǵynyń qatysýshylarymen kıberqylmysqa barynsha tıimdi túrde qarsy turý úshin jaǵdaılar jasaý boıynsha tyǵyz jumys isteýde.

Krıptovalıýtaǵa ınvestısııalaý táýekelderi týraly

Onlaın-konferensııa barysynda Danııar Aqyshev krıptovalıýtalarǵa qatysty óziniń teris kózqarasyn kezekti ret rastady jáne qazaqstandyqtardy osy táýekeldi quralǵa ınvestısııalaýdan saqtandyrdy.

– Krıptovalıýtanyń eshqandaı qundy­ly­ǵy joq, naqty quny jáne qandaı da bir tul­ǵalardyń mindettemeleri joq. Krıp­to­valıýtalar naryǵyn tolyq tıimdi retteý múm­kin emes, sebebi olardyń transshekaralyq sı­paty bar. Tıisinshe, osy prosesti ulttyq ret­teýshi tarapynan retteýdiń eshqandaı múm­­kindigi joq. Jáne de olar jekelegen el­der­diń ıýrısdıksııalarynyń sheńberinen tys bolady. Men bizdiń azamattarymyzǵa krıp­t­o­valıýtalarǵa aqsha salmaýdy taǵy da usynamyn, salynǵan ınvestısııalardy jo­ǵaltý táýekeli óte joǵary, salynǵa aqsha­nyń saqtalýyna eshqandaı kepildik beril­meı­di, – dedi ol.

Danııar Aqyshevtyń aıtýynsha, Ulttyq Bank osy salaǵa qatysty birqatar usynys ázirledi jáne olardyń kópshiligin Úkimet qoldap otyr.

– Biz teńgemen krıptovalıýtalar satyp alýdy, Qazaqstanda krıptovalıýtalardy jarnamalaýmen, olardy shyǵarýmen aınalysatyn osyndaı kompanııalardyń qyzmetin shektegimiz keledi, – dep atap ótti ol, azamattarymyzdyń qaýipsizdigi úshin ne jasalyp jatqanyn aıta otyryp.

Sonymen birge ol bazasynda krıptovalıýtalar jasalatyn blokcheın tehnologııasyna qatysty oń kózqarasyn bildirdi. Onyń aıtýynsha, bul tehnologııa kez kelgen tizilimdi, derekqorlardy júrgizýdiń jáne qabyldanatyn sheshimderdiń aıqyndylyǵyn arttyrý úshin tabysty túrde paıdalanylady.

Depozıt – qaýipsiz qural

Internetti paıdalanýshylardyń suraýy boıynsha Danııar Aqyshev halyq úshin menshikti qarajatyn qaýipsiz basqarý boıynsha birqatar usynystarymen bólisti. Ulttyq Bank basshysynyń negizgi keńesteriniń biri – aqshany bankte saqtaý jáne retteýshiniń tıisti lısenzııasy joq, azamattardyń qarajatyn tartýǵa tyrysatyn kompanııalarǵa senbeý. Danııar Aqyshev Ulttyq Banktiń óziniń saı­tynda qarjy pıramıdalarynyń negizgi belgilerin birneshe ret jarııalaǵanyn habarlady. Jaǵdaıdy paıdalana otyryp, onlaın-konferensııa barysynda olar týraly eske saldy.

• Klıentterdiń aqshasyn tartýǵa tyrysa­tyn kompanııada Ulttyq Banktiń depo­zıt­ter­di qabyldaýǵa lısenzııasynyń bolmaýy;

• Jarǵysynyń bolmaýy jáne memlekettik tirkelmeýi;

• Kompanııanyń qarjylyq jaǵdaıy týraly aqparattyń bolmaýy;

• Salymnyń saqtalýyna kepildiktiń bolmaýy;

• Salynatyn qarajattyń qaryz naryǵy boıynsha ortasha deńgeıden asatyn, negizsiz joǵary kiristiligine ýáde berý;

• Tartylǵan árbir jańa qatysýshyǵa bonýstar tóleýge ýáde berý;

• Mindetti kirý jarnasy;

• BAQ-ta jappaı jarnamalaý;

• Qymbat syılyqtar bere otyryp, jarnama sharalaryn jáne tanystyrylymdar uıymdastyrý;

• Kiris kózderiniń, qarajat aınaly­my­nyń, bıznes-prosesterdiń aıqyn emes qurylymy jáne basqalar.

– Eger uıymda osy belgilerdiń birnesheýi bol­sa, onda oǵan óz aqshasyn senip berýge bo­latynyn ne bolmaıtynyn oılaný kerek. Sizdiń aqshańyzdyń saqtalýy ózińizdiń paı­­ymyńyzǵa jáne qarjylyq saýat­ty­ly­ǵyńyzǵa ǵana qatysty bolady, – dep atap ótti Ulttyq Bank basshysy.

Onyń aqparaty boıynsha, quqyq qorǵaý organ­darymen birlesip júrgizilgen osyndaı qarjy pıramıdalarynyń qyzmetin tek­serý tájirıbesi qarjy pıramıdalaryna ın­ves­tısııalanǵan qarajattyń kóp bóliginiń qaı­tarýǵa bolmaıtynyn kórsetip otyr.

– Alaıaqtar osy aqshany paıdalandy, elden shyǵardy, ózderi joq bolyp ketti jáne adamdar eshteńesiz qaldy. Sondyqtan, jedel jáne tym kóp tabystardy jarnamalaýǵa berilip ketpeýdi suraımyz. Osynyń barlyǵy sizdi óz jınaq aqshańyzdan aıyrýy múmkin. Ekin­shi deńgeıdegi banktermen jumys iste­ńizder, – dep qorytyndylady ol.

Ýaqyttyń shekteýli bolýyna qaraı, onlaın-konferensııa barysynda Ulttyq Banktiń basshysy óziniń atyna kelgen barlyq suraqqa túsinik bere almady. Sonymen qatar is-sharany uıymdastyrýshylar osy suraqtardyń eshqaısysy da jaýapsyz qalmaıtynyna ýáde berdi. Olardyń barlyǵy Ulttyq Banktiń aqparattyq resýrstarynda jáne is-sharanyń basty aqparattyq áriptesi bolǵan «Qazaqparat» aqparat agenttiginiń saıtynda jarııalanady.

Samat MUSA,

«Egemen Qazaqstan»