Baqytty shań baspaıdy

Stýdent kezinde tájirıbelik sabaqqa barǵanda qurby-qur­dastarymen shýlap júrip, bir aıda isteıtin jumysty bir-eki kúnde qaǵyp tastaıtyn. Ol kezde eshteńe oılamaıtyn edi, jumys tez bitip qalatyndaı kórinetin. Qazir oılasa jeke ózine artylǵan jaýapkershiliktiń joqtyǵynan eken ǵoı. Stýdentterge eshkim jaýap­kershilik júktemeıtin, qaıta olarǵa sheberler qolynan kel­genshe jumystyń qyr-syryn úıretip álek bolatyn. Ol lentamen aǵyp jatqan tastardan kóz almaı turǵan. Kóziniń qıyǵy baıqap qaldy, aýysymda birge isteıtin Vıktor Mıhaılovıch Mahachıýk degen egde kisi buǵan qolyn siltep, birnárselerdi aıtyp jatyr eken. Sehtyń shýynan, qulaǵyna kıip alǵan qorǵanyshtan onyń daýysy estilmeıdi. Tájirıbeli ju­mysshy oǵan «qolyńdy baıqa, uryp alma!» dep tur eken. Keshe alǵash kelgende ne isterin bilmeı, ersili-qarsyly júre bergen qyzǵa osyndaǵy Lıýba degen áıel daýys kóterip ursyp tastaǵan bolatyn. Jas qyz kózi jasaýrap jylap qalǵan. Shý men shań kimniń de bolsa júıkesin tozdyrady, Lıýba da sharshap júredi, lentada turyp qalǵan tasty ıterip jiber dep nusqaǵandy túsinbegen jas qyzǵa aıqaı salǵany ras edi.

Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigindegi ýchaskelerdiń qaı­sy­synyń da jumysy jeńil emes. Ásirese sonyń ishinde tas maıdalaý ýchaskesiniń jumysy aýyr. Mashına maıdalap jatqan tastyń shyqyrlap, shýyldaǵan dybysy mıyńnan ótedi. «Ketse ketsin, meniń aıqaıyma ǵana emes, myna shańǵa ózi de shydamas. Jap-jas qyzǵa basqa jerde oryn jetpeı qaldy ma, mektepke, aýrýhanaǵa nege barmaıdy? Qaıta osy aradan ketip jolyn tapsyn» dep oılap qoıdy Lıýba táteı jylamsyrap turǵan qyzǵa bir qarap qoıyp. Beınetten jaýyr torydaı bolǵan qarapaıym eńbek adamy emes pe, Lıýbanyń tyz etpe minezi bol­ǵanymen, qaı­tymy tez áıel bolatyn. Láz­zat­ty ishinen aıap turdy, my­na shańnan ketse ketip qalsyn dep oılady. Al Vıktor Mıhaı­lovıch taldyrmash qara qyzdyń bo­ıynan ójettik baıqaǵan. Úndemeı, jumsaǵan iske shaýyp ketetin elgezektigin qaıtersiń. Jumystyń qyr-syryn tezirek úırenýi úshin ol Lázzatty «ana jerde tas ketti, myna jerdiń lentasyn qara», dep jıi jumsaı beredi. Orysshasy nashar qyzdyń qazaq aýylynan ekenin sehtaǵy orystildiler shamalady. «Uıańdyǵyna qaraǵanda kóp balaly otbasynan bolar. Ata-anasy munda nege jiberdi eken?» dep oılady Vıktor Mıhaılovıch. Osy sehqa jumysqa kelgen talaı jas shań men shýǵa shydamaı, bir aı óter-ótpesten qarasyn kórsetpeı ketetin. Sehtaǵylar alǵashqy kúni-aq jylaǵan Lázzatty ke­tip qalady dep oılady. Olar qate­lesken eken, qara qyz kelesi aýy­symda bárinen buryn kelip, ju­mys kıimin kıip alyp, olardy kútip turǵan edi.

Osydan 28 jyl burynǵy osy kórinister Lázzat Baqtııarova úshin qazir ertegi ispetti. Rasynda, Lázzattyń osy tas maıdalaý ýchas­kesine kelgeni bir taǵdyrdyń isi boldy. Ol sonaý Amangeldi aýda­nyndaǵy Imanov keńsharynda týdy. Ol kezde Amangeldi aýdany Torǵaı oblysyna qaraıtyn. О́tken ǵasyrdyń 70-shi jyldary shubartaýlyqtar bastamasymen qoı ósiretin komsomol-jastar brıgadalary qurylyp jatty. Mektepti bitirgen jastar keminde eki jyl komsomol jastar brıgadasynda qalyp, qoı baǵýy kerek. Zamany adamyn qalaı bıle­medi, qalaı ılemedi deseńshi, mektepti jaqsy oqyp bitirgen talaı daryndy, talantty jastardy qoıdyń sońyna saldy, kúl-kúmelesh bolyp aýylda qaldy ǵoı. Lázzattyń ákesi Ábdiǵul da mal baqty, biraq ol balalarynyń oqyǵanyn qalaıtyn. «Qyzdaryma qoı baqtyrmaımyn» dep bulqynsa da, ózi kommýnıst bolǵan soń, qatań júıege qarsy sóz aıta almaı ishten tyndy. Bir jınalys­ta aýyldyń mektep bitirip jatqan balalaryna qoı baqtyrý máselesi taǵy qaraldy. «Oqı­tyn balaǵa obal jasamaıyq» degen onyń sózin estir qulaq bolmady. Ol maldyń bárin tastap, bir túnde Qostanaı qalasyna kó­ship ketti. Ábdi­ǵuldyń alty qyz, eki uly bolatyn, Qos­tanaıǵa kelgen soń, taǵy da eki qyzdy boldy. Lázzat Y.Altyn­sarın atyndaǵy mektep-ınternatta oqydy. Mektepti bitirgen soń Rýdnyı qalasynda turatyn apasyn jaǵalap kelip, pedagogıka ýchılıshesine qujat tapsyrdy. Emtıhanda qazaq tili men ádebıetten jaqsy ótti de, matematıkadan «qulady». Esiktiń syrtynda jylap turǵan qyzdyń qasyna eki áıel kelip, «jylama, ýchılıshege túse almasań, teh­nıkýmǵa tús. Hımııadan qalaı­syń?» deıdi. «Jaqsymyn, ýchılıshege túse almaı turǵanda tehnıkýmǵa qalaı túsemin?» deıdi óksigin basa almaı turǵan Lázzat. Eki áıel ony qolynan jetektep ákelip, Indýstrııalyq teh­nıkýmnyń paıdaly qazba­lar­dy baıytý fakýltetine «tú­sirip jiberedi». Keıin oılasa, teh­nıkýmǵa bala jetpeıdi eken ǵoı.

Ony qolynan jetektep oqýǵa túsirgen eki áıeldiń biri ustazy Lıýbov Nıkolaevna Danılova eken. Orys tilinde bir aýyz sózdi durys aıta almaıtyn Lázzatqa oqýdy bitirgenshe kómektesti. «Seniń talpynysyńa rıza bolamyn» deıtin. Fakýltette ózi sekildi órimdeı jas qyzdar az bolǵan joq. Barlyǵymen dostasyp ketti. Orystildi ortada bul da «shúldirleı» bastady. Stýdenttik kóńildi kúnder zýlap óte shyqty. Mine, sodan beri Lázzattyń bar ómiri taban aýdarmaı osy shańy burqyraǵan sehta ótip keledi. О́mirdiń ashy-tushysyn da tatty. Turmys qurdy, bala súıdi. Qazir Bolaty azamat bolyp ósti. Tártip saqshysy. Bir aýysymdaǵy ujymy Lázzatqa óziniń týǵandarynan kem emes. Biraq ustazy Lıýba da, Lıýbov Nıkolaevna da, Vık­tor Mıhaılovıch te emes, ómirdiń ózi boldy. Osy shańy bu­rqy­raǵan sehqa jetkenshe asyǵady, ujymdastarymen aıtar, bóliser syry bar. Birine-biri qajyǵanda súıeý, qýanyshyna da ortaqtasady. О́mir degen ustazy oǵan adamdardy ulty, dini, tili emes, adamgershiligi, adal nıeti jaqyndastyrady dep úıretti.

Qazir ózi de shákirt tárbıe­leıtin kánigi maman bolyp aldy. Qulaqty tundyrǵan shýdyń arasynan qandaı kólemdegi tastyń kele jatqanyn, qandaı kólemdegi tastyń lentadan ótpeı qalǵanyn, qandaı tetikke tastyń tyǵylyp qalǵanyn kózin jumyp turyp aıtyp beredi. Shákirtteri tańǵalady. Tastyń ózi de tazalyqty súıedi, shańdy jaz aıynda sýmen jýyp turady, qysta sypyryp, tastyń jolyn ashady. Osy sehtaǵy shańnan ókpesi qabynyp aýrýhanada jatqan kúnderi boldy. Túnde uıyqtamaıdy. Medbıke kelip: «Nege uıyqtamaısyz, bir jerińiz aýyryp tur ma?» dep suraıdy. «Esh jerim aýyrmaıdy, búgin meniń túngi aýysymǵa shyǵatyn kúnim ǵoı, ádettenip qalǵanmyn, túnde uıyqtaı almaımyn» dep jaýap berdi. Bir sehta, bir fabrıkada tabany kúrekteı 31 jyl jumys istegen Lázzat Baqtııarovany Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestiginiń búkil ujymy biledi desek bolar. Dóńgelek júzdi áıeldiń esimi qurmetke laıyq kenshiler qatarynda atalady. Merekelerde «Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi» aksıonerlik qo­ǵamynyń prezıdenti Muha­med­jan Turdahýnovtyń ózi talaı ret qolyn qysyp, alǵys hatyn usyndy. Ken alybynyń 60 jyldyq toıynda da Lázzat kásip­oryn jetekshisiniń alǵys hatyna ıe boldy. Ol ózin baqytty sezinedi.

Tas maıdalaý ýchaskesinde óndirilip jatqan qıyrshyq tas­tardy elimizdiń jol, úı qury­lystaryna paıdalanady. Jol­syz da, úısiz de damý joq. Al ol tastardyń náp-názik áıel qo­lynan shyqqany eshkimniń oıyna kele qoımaıdy. Rasynda, kereǵarlyqqa para-par kórinis emes pe?!.

Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»

Qostanaı oblysy