Elbasy jańa Joldaýda: «Biz jahandyq ózgerister men syn-qaterlerge daıyn bolý qajettigin eskerip, «Qazaqstan-2050» damý strategııasyn qabyldadyq. Aldymyzǵa ozyq damyǵan otyz eldiń qataryna kirý maqsatyn qoıdyq. «100 naqty qadam» – Ult jospary júzege asyrylýda. Onyń 60 qadamy qazirdiń ózinde oryndalyp qoıdy. Qalǵandary, negizinen, uzaq merzimge arnalǵan jáne josparly túrde iske asyrylýda», dep aldymyzdaǵy zor mindetterge nazar aýdardy.
Oǵan bizdiń Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń de qosqan úlesi eleýli. Bizdiń túlekterimiz elimizdiń ár túkpirinde, sondaı-aq, bıyl 20 jyldyǵyn atap ótetin elordanyń baılyǵyn eseleýde ár sala boıynsha tabysty qyzmetter atqarýda. Ýaqyt talabyna saı úsh tilde erkin sóıleıtin, bilim berý granttary boıynsha bilim alǵan jastarymyzdyń deńgeıiniń joǵarylaǵany túlekterimizdiń toqsan paıyzy mekemelerde jumysqa ornalasqanynan ańǵarýǵa bolady.
Ujym 2015 jyly qabyldanǵan ýnıversıtetimizdiń «2016-2020 jyldarǵa arnalǵan Strategııalyq damýynda» elge qyzmet etýdiń mańyzyn tereń túsine otyryp, aldaǵy mejeni de anyq kórsetken-di. Onda baǵdarlamalyq jumys barysynda árbir komanda múshesi ortaq istiń sapaly atqarylýyna, bilim sapasynyń nátıjeli aıaqtalýyna múmkindik jasaýy mindettelgen. Qol jetken tabysty damytýǵa, kemshin tustaryn dereý túzetýge is-shara qoldanady. Sondaı-aq elimizdiń ǵana emes, sheteldik bilimniń de básekelestikke qatysty tustaryna da mán berýge erekshe nazar aýdaramyz.
Bizdiń joǵary oqý orny sheteldik áriptestermen, uıymdarmen jáne ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen «Ǵylym men bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly» 55 kelisim shartqa qol qoıdy. Sheteldiń bedeldi ǵalymdaryn shaqyrý, onlaın júıesi arqyly Nobel syılyǵynyń ıegerlerin, elimizdegi bilikti basshy-mamandardy dáris oqýǵa qatystyrý jumysy da qarqyndy júrgizilýde.
О́tken jazda Japonııanyń «Global Media - The Japan Times» gazetiniń tilshisi Mıkel Zýbırı ýnıversıtetimizge arnaıy kelip, ýnıversıtet basshysy retinde menimen subhattasýy – bizdiń elge, onyń ishinde bizdiń joǵary oqý orynyna oń yqylas bildirýi dep baǵalaımyn. Sondaı-aq bilim berý júıemizdegi jetistikterdi egjeı-tegjeıli surastyryp jazyp áketýi – bizdiń oqý ornymyzǵa, ıaǵnı eńbegimizge degen zor qurmettiń biri bolmaq. Esterińizde bolsa, Astana qalasynyń bas jospary japon arhıtektory Kıse Kýrokavanyń jobasy boıynsha júrgizilýde desek, sol japon halqy bizdiń elmen 1992 jyldan beri dıplomatııalyq qatynas ornatyp, ara qatynasymyz nyǵaıyp keledi.
Ýnıversıtet ótken jyly 17-19 mamyr aralyǵynda Germanııanyń Bonn qalasynan kelgen joǵary bilim berý júıesindegi sapa jáne akkredıtasııalaý jónindegi Eýropalyq jetekshi agenttik FIBAA-nyń ýnıversıtetimizdiń joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim alý júıesi baǵdarlamasy negizindegi ekonomıkalyq mamandyqqa sáıkestigi eýropalyq standart sapasyna saı kelýin baǵalaǵan tekserýden oıdaǵydaı ótti.
Stýdentter men magıstranttardyń akademııalyq aıryqsha qabilettiligin jetildire túsý úshin sońǵy jyldary ýnıversıtetke dáris oqýǵa otandyq 35 tájirıbeli ǵalym mamandar men 25-ten astam sheteldik professor-oqytýshylar shaqyrtyldy, al ózimizdiń 21 oqytýshymyz «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasy boıynsha Shveısarııada, Ulybrıtanııada, Ońtústik Koreıada, Latvııa, Reseı, Polsha, Qytaı, Chehııa, Italııa, Grýzııa, Ázerbaıjan, Mońǵolııa, Armenııa, Kıpr, Shveısarııa, BAÁ, t.b. elderde halyqaralyq synaq men tájirıbeden ótip keldi. Sondaı-aq bizdiń joǵary oqý ornymyzda bes memleketten: Reseı, Germanııa, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Túrikmenstannan 44 shetel azamaty oqyp, bilim alýda.
Ýnıversıtetimizdiń negizinde jumys isteıtin Halyqaralyq bıznes-mektebiniń dıplomy Qazaqstandaǵy birneshe bedeldi Eýropalyq ýnıversıtetterdiń halyqaralyq agenttikterimen (IQA, CEEMAN, EduQua, QS Top MBA) halyqaralyq deńgeıde akkredıttelgeni tanymaldylyǵyn ańǵartady. Odan da basqa kóptegen múmkindikterimiz bar. Osyndaǵy taǵy bir qolaıly tusy – dáris alýshylar óndiristen qol úzbeı oqý múmkindigine ıe.
Bizdiń basty maqsatymyz – naryqtyq básekege tótep bere alatyn qabiletti, bilimdi, bilikti maman daıarlaý bolsa, ony abyroıly oryndap kelemiz. Stýdentterimiz ekinshi deńgeıli bankterde is-tájirıbeden ótedi, máselen, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginde, t.b. bedeldi mekemelerde beıildiligin shyńdaı túsedi.
Bıylǵy Elbasy Joldaýyndaǵy jetinshi mindette atalǵan «Adamı kapıtal – jańǵyrý negizi» talaptaryna saı, bilim berýdiń jańa sapasyna ispen jaýap berýdiń jańasha ádis-tásilderi qarastyrylyp jatyr.
Osyǵan deıin elimizde sál bosańsyp ketken sala – matematıka jáne jaratylystaný ǵylymdaryn oqytý sapasyna kóńil aýdarý edi. Keıingi jyldarǵa zer salsańyz, jastarymyz jappaı zańger, keden qyzmeti, dızaın mamandyqtaryna basymdyq berip, jurttyń yqylasy solarǵa aýyp ketken-di. Matematıka jáne jaratylystaný salasynan jyraqtaýdyń basymdyq alýy qatelik ekenine, onyń jalpy ǵylym salasynyń damýyna keri áserin tıgizip, órkenıettiń damý órisin tarylýǵa bastaıtynyn endi ǵana uqqandaı bola bastady. Elbasy bul máseleniń aýqymyna basymdyq berip, «matematıkanyń – ǵylymnyń atasy» ekenin qaıtalap eske saldy. Muny osy salanyń mamany retinde óte qoldaımyn. Jalpy, qaı sala bolsyn bir-birinen qalyspaı qatar damýy qajettigin eskerý kerek. Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda «Elimizdiń ýnıversıtetterindegi pedagogıkalyq kafedralar men fakýltetterdi damytý qajet. Bilim berýdiń barlyq deńgeıinde matematıka jáne jaratylystaný ǵylymdaryn oqytý sapasyn kúsheıtý kerek. Bul – jastardy jańa tehnologııalyq qalypqa daıyndaýdyń mańyzdy sharty», – dep basa aıtqanyn óte durys dep sanaımyn. Otanyn berile súıetin azamat retinde jetilip kele jatqan jastardy durys tárbıeleý úshin olarǵa bilim beretin ustazdardyń da biliktiligin joǵarylatyp, turmys jaǵdaıyn, áleýmettik jaıyna da zer salynýy kerek.
Osy tusta meni el Prezıdenti kótergen rýhanı jańǵyrýdyń eki erejesi, ıaǵnı ulttyq kod pen ulttyq mádenıet jaıly erejelerdi oryndaýda istiń baıybyna barmaı eshqandaı órleý men damýdyń bolmaıtynyn basa aıtqany asa tebirentti. Eki uǵymnyń da astarynda memleket pen ulttyń jańǵyrý jolyndaǵy kemshilikterdi túzetý tetiginiń alǵysharttary tur. Alǵa jyljýda ulttyq damýǵa kedergi keltiretin «ótkenniń kertartpa» tusynan arylý kerektigi eskertildi. Sondyqtan «sananyń ashyqtyǵy» árkimniń ult ulylyǵyn ulyqtaýyna jol ashary sózsiz. Qanshama náýbettik qasiretten bilim berý júıesi de tys qalmaǵany aıan. Demek, búginde ár qurylymyndaǵy oryn alǵan kedergilerden arylý qajet. «Matematıka – ǵylymdardyń jaryq juldyzy» ekeni ras. Degenmen ol jalań teorııaǵa qurylmas úshin álemdik jáne elimizdiń betke ustar ǵalymdary, ulylary jaıly da nasıhatty jolǵa qoıý qajet. Kóptegen jastarymyz, tipti eresekter de sol iri ǵalymdarymyzdyń ǵylymı eńbekterin, ómir joldaryn, qanatty sózderin bilmeıdi.
О́tken ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq topyraǵyndaǵy tuńǵysh matematık ǵana emes, halqynyń ulttyq múddesi úshin kúresken qaıratker Álimhan Ermekovti, fızıka-matematıka ǵylymdary boıynsha qazaqtan shyqqan tuńǵysh ǵalym Sádýaqas Boqaev, osy zamanǵy matematıka ǵylymynyń Qazaqstanda damýyn, álemdik arenaǵa shyǵýyna eńbek sińirgen akademık-ǵalym, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri Orynbek Jáýtikov, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Nazarbaı Qadyruly, Muhtarbaı О́telbaev, Rysqul Oınarov, Tynysbek Qalmenov, taǵy basqa da daryn ıeleri halyq aýzynda jattalyp, maqtan tutar tulǵalarymyz emes pe?! Mundaı qadirli esimder ár salada bar, tek dáripteı bilý, jastar sanasyna sińirý azdyq etýde, ony jańǵyrtý jastarymyzdy ult maqtanyshyn baǵalaýǵa qalyptastyrady.
Álbette, ótkenniń jaqsy-jamanynan da tálim alýǵa bolady. Tarıhta «totalıtarlyq júıe» degen atpen qalǵan keńes ókimeti tusyndaǵy rýhanı daǵdarys eldi turalatyp ketkenin jaqsy bilemiz.
Esterińizde bolar, kórnekti qoǵam jáne memleket qaıratkeri, pýblısıst, ǵalym, aýdarmashy Álıhan Bókeıhannyń rýhanııat týraly qanatty sózderiniń birinde: «Rýhanı mádenıettiń bir belgisi – jurt balasyna jalpy oqý, gazet, kitap oqyp, ǵylym jolyn taný, qol jetkeni ǵylym jolynda izdenip adam balasyna jaqsylyq jol ashý», degen edi. Qazir osynyń bári bar, bilimge keń jol ashyldy, tek nıet mol bolsyn.
Elbasy Joldaýyndaǵy: «О́ziniń tarıhyn, tilin, mádenıetin biletin, sondaı-aq zamanyna laıyq, shet tilderin meńgergen, ozyq ári jahandyq kózqarasy bar qazaqstandyq bizdiń qoǵamymyzdyń ıdealyna aınalýǵa tıis» – degen sóz ózektiligin arttyryp, kez kelgen ýaqytta mańyzdy bolmaq.
Osynyń bárin tolǵana kelgende, 2006-2008 jyldary Qazaqstan-Qytaı Konfýsıı ınstıtýtynyń Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy bolǵan tusymda Konfýsııdiń: «Adamgershiligi barlar basqalarǵa tirek bolady, basqalarǵa jetistikke jetýge kómektesedi, ózi de sol jetistikke jetýdi qalaıdy» degen sózi eriksiz oılantatyn. Bul tup-týra Elbasy Nursultan Nazarbaevqa arnap aıtylǵandaı kórinýshi edi. О́ıtkeni ol udaıy ózgelerge tirek bolady, jetistikterge jetýine kómektesedi, ózi sol jetistikke jetýdiń jolyn oılastyryp, oryndalýyn talap etetin daryndy basshy, isker uıymdastyrýshy.
Tabıǵatynan erekshe jaralǵan Elbasynyń tabandy júrgizgen salıqaly saıasatynyń arqasynda Qazaqstan halyqaralyq deńgeıdegi asa iri daý-sharlardy sheshýge qatysatyn bedeldi memleketterdiń qataryna qosyldy. Álemdik qaǵıdatta otanshyldyq pen elshildiktiń naqty bir ustanymy – dástúr men kóshbasshyny ardaqtaý. Qazaq eli qashanda osy qaǵıdatqa adal bolyp keledi. Talasy joq taǵy bir aqıqat: «El tarıhyn tulǵalar jasaıdy. Tulǵa – eldiń tuǵyry, tulǵa – eldiń tutqasy. Bizdiń Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaev – osyndaı tulǵa! Elbasynyń «Táýelsizdik dáýiri» kitabyn oqyǵan kez kelgen jan osynaý shyndyqty moıyndaıdy.
Jas urpaq Elbasynyń kemeńger basshylyǵymen turalap qalǵan elden álemniń ozyq damyǵan otyz eliniń qataryna kóterilýge umtylǵan qýatty memleketke qalaı aınalǵanyn úlgi tutýy kerek.
Sársenǵalı ÁBDIMANAPOV,
Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń rektory,
pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor
