Jalǵa alynǵan jerlerge úzdiksiz monıtorıng júrgizilmek

Jýyrda Májilistiń jalpy otyrysynda de­pýtat­tar «Qa­zaq­stan Res­pýb­­lıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine jer qaty­nas­taryn retteý máseleleri boıyn­sha ózgeris­ter men tolyq­t­y­rýlar engizý týraly» zań jo­basyn ekinshi oqy­lymda ma­qul­dap, Senat­qa jó­neltti. Bul qujat Jer re­formasy jó­nindegi komıs­sııa jumysynyń ná­tıje­sin­de ázirlen­gen bola­tyn. Komıs­­sııanyń barlyq usy­ny­sy zań jobasyna endi.

Atalǵan zańdy talqy­laý ba­ry­synda jer shetel­dik­terge jal­ǵa berile me, joq pa degen másele kópshilik kóńilin alań­dat­qany ras. Al Májiliste ma­quldanyp, Se­nat­qa jol tart­qan zań joba­synyń maz­mu­nyna súıen­sek, «bul taqy­ryp­­­taǵy» baptar aldaǵy úsh jyl­­­ǵa taǵy buǵaýlanǵan, bu­ǵan deıin­gi moratorııdiń qol­­da­nylýy keńeı­tilgen. Iаǵnı, aýyl sharýashylyǵy maq­­satyn­da­ǵy jerler 2021 jyl­ǵy 31 jeltoqsanǵa deıin shetel­dik­ter­ge jalǵa berilmeıdi, bar­lyq je­ke jáne zańdy tul­ǵalar­dyń je­ke­­menshigine ótpeıdi. Res­pýb­lı­ka­­myzdyń azamattaryna jáne shet­eldikter qatyspaıtyn zańdy tul­ǵalarǵa aýyl sharýa­shy­lyǵy maq­­satyndaǵy jerler ýaqytsha paı­­dalaný quqyǵymen ǵana usy­ny­lady.

Árıne, zań jobasynyń ne­g­­i­zinde jerdi shetel­dik­ter­ge jal­ǵa berý, ne bermeý másele­si­­nen basqa da ma­ńyzdy normalar qam­tyl­ǵan. Aıtalyq, onda aýyl­sharýa­shylyq jer­le­rin utym­­dy paıdalanýǵa baqy­laýd­y kúsheıtý erekshe mánge ıe. Máselen, aýyl sharýashy­ly­ǵy maqsatyndaǵy jerler­di kon­­kýrstyq negizde jal­ǵa berý tá­rtibin egjeı-teg­jeı­li ret­teıtin normalar en­gizilgen. Kon­kýrstardyń ashyqtyǵyn qam­tamasyz etý úshin jer ko­mıs­sııalarynyń quramyna mem­lekettik or­gandardyń qyz­met­­ker­leri­nen bólek qoǵam ókil­deri de kiretin bolady. Sondaı-aq zań jo­basynyń ere­jelerine turaqty monıtorıng engizý ar­qyly aýyl­sha­rýashylyq jer­le­ri­niń utymdy paıdalanylýyna baqylaýdy kúsheıtý kózdelgen. Bul shara­lar jer­di tıimdi ári utym­dy paı­da­lanýǵa, paıdalanylmaı jatqan jerlerdi ýaqtyly anyq­taýǵa jáne olardy sharýa­­shy­lyq aına­lym­ǵa tartýǵa, sondaı-aq qoǵamdyq ba­q­y­­laýdy artty­rýǵa múm­kindik bermek.

Osy rette Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrliginiń Jer­­ge ornalas­tyrý jónin­degi komı­te­ti­niń jerdi paı­da­laný jáne qor­ǵaý, geo­de­zııalyq qyzmetti mem­le­kettik baqylaý bóliminiń bastyǵy Marat Qajenovpen suhbattasyp, turaqty monıtorıng engizýdiń tıimdiligi týraly suraǵan edik. Ol turaqty monıtorıng engizý aýyl sha­rýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jer­­lerdi tıimdi ári utymdy paı­da­lanýǵa, bos jatqan jerlerdi ýaq­tyly anyqtaýǵa jáne olardy sharýashylyqqa tartýǵa, ony retteýde qoǵam­dyq baqylaý ró­lin artty­rý­ǵa múmkindik jasaıtynyn aıtty. Sonymen qatar turaq­ty monıtorıng júrgizý jaýaptylyq deńgeıin de arttyrady degen pikirde.

Biz jerdiń ózine tán erek­she­ligin, mańyzy men márt­e­besin únemi este ustaýymyz qajet. Jer­­­di saqtaý, qorǵaý jáne utym­­­­dy paı­dalaný negi­zin­de aýyl sha­rýa­shy­ly­ǵy ­­men aı­naly­syp otyrǵan ká­sip­ker­ler­diń jer­di nysanaly maq­sa­tyna sáı­kes paıdalaný, to­py­raq quna­r­ly­lyǵynyń na­shar­­laýyn jáne jer­diń tozý­yn bol­dyrt­paý maq­sa­tynda is-sharalar júr­­gizýleri kerek, – dedi M.Qa­jenov.

Onyń málimdeýinshe, monıto­rıng aýyl sharýa­shy­lyǵy maq­sa­tyndaǵy jer­lerdiń tıimdi, utym­dy paıdalaný­yn anyqtaý maq­sa­tyn­da júr­giziletin bolady. Monı­to­rıng jaldaý merzi­mi­niń alǵashqy bes jylynda – jyl saıyn, odan keıin sý­armaly egis­tikte – 3 jyl saıyn, tálim­di egistikte 5 jyl saı­yn júr­gizilmek. Monı­­to­rıng kórset­kish­teri ýchas­­ke­niń nysanaly maqsaty, shy­ǵym­dy­lyq deńgeıiniń, egis­tik aına­lymdardyń saqtalýy, jer­di aramshópterdiń basyp ketýin boldyrmaý jáne t.b. jer­lerdi qorǵaý boıynsha shara­lar júrgizý, jaldaý shar­ty­­­­­nyń talaptaryn oryn­­daýdy qadaǵalaý bolyp tabylady.

Monıtorıngtiń oń nátı­jeleri buryn berilgen jer­lerdiń jaldaý merzimin uzar­týǵa, al onyń sharttary oryn­dalmaǵan jaǵdaıda jer ýchas­ke­sine jaldaý shartyn buzýǵa negiz bolady.

M.Qajenovtiń aıtýynsha, qazirgi tańda Aýyl shar­ýa­­­shylyǵy mınıstrligi jer­diń tıimdi paıdalanýyna qa­tysty tekserýdiń jańa ba­ǵy­­tyn qarastyrýda. Sonyń ne­­giz­gisi ǵaryshtan mon­ıtorı­ng júrgizý arqyla kos­mostyq foto­­tú­sirilim arqyly jer ýchas­kelerin óz erkimen basyp alý fakti­lerin, aýyl sharýa­shy­lyǵy maqsatyndaǵy paı­dalanbaı jatqan nemese zań­namany buza paıdalanyp jatqan jerlerdi anyqtaýǵa, monıtorıng júr­gizýge egistik jer­lerdiń paı­da­la­nyp jat­qanyn anyq­taý­ǵa múm­kin­dik beredi. Nátı­je­sin­de, anyq­­tal­ǵan paıdala­nyl­maı jat­qan egis­tik jerlerdiń men­­­shik ıe­leri men jer paı­da­­la­­nýshy­la­ryna 10 ese ul­ǵaı­­tylǵan sa­lyq mólsheri qol­danylady.

2003 jylǵy 20 maý­sym­daǵy «Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy Jer kodeksiniń» 4-babynda, jer zańdarynyń prın­sıpteri «jer­di qorǵaý jáne utymdy paıdala­ný» dep kórsetiledi. Bul talaptar saqtalmaǵan jaǵdaıda osy kodeks­ke sáıkes, tulǵalarǵa qa­tys­ty jaýapkershilik jáne jer ýchas­kelerin májbúrlep mem­leketke sot arqyly qaı­ta­rý qarastyrylǵan, – deıdi M.Qajenov.

Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»