Búginde elimizdiń bilim berý salasynda kóptegen jańashyldyqtar oryn alyp, oǵan memleket tarapynan tıisti qoldaý kórsetilip keledi. Rýhanı bolashaqty negizdeýshi tulǵa retinde sanalatyn ustazdar qaýymyna qurmet joǵary. Deı turǵanmen, búginde muǵalim mártebesi týraly kóp aıtylyp ta, jazylyp ta júr. Elimizdiń árbir oblys, aýdan, aýyldaryndaǵy túrli deńgeıdegi bilim oshaqtary urpaq tárbıeleýde, sanaly azamat qalyptastyrýda qal-qadirinshe eńbek etip jatqanymen, oraıly sátinde olardyń máseleleri de aıtylmaı qalmaıdy. Búginde muǵalim men ata-ana, muǵalim men oqýshy, tipti muǵalim men muǵalim arasyndaǵy qarym-qatynastyń da kóp jaǵdaıda kúrdelenip bara jatqanyn ańǵarý qıyn emes. Keıde ádildik izdegen ustazdyń janaıqaıy, arasha suraǵan ata-ananyń tilegi sııaqty dúnıelerdi de baspasóz betterinen ushyratyp qalamyz. Sondyqtan qarapaıym halyq úshin keıde muǵalim mártebesiniń tómendep bara jatqandaı bolyp kórinetini de ras.
Jýyrda Jambyl oblysynyń Jambyl aýdany Asa aýylyndaǵy Iý.Gagarın atyndaǵy mekteptiń syzý, sýret, eńbek pániniń muǵalimi Nurıla Murajanovanyń redaksııamyzǵa joldaǵan hatymen tanystyq. Hatynda muǵalim atalǵan mektep dırektory Saltanat Jigitekovadan jáne onyń orynbasarlary Názıra Qaraǵulova, Aıgúl Baqytjanovadan qysym kórip kele jatqanyn aıtyp, ádildik izdeıtinin jetkizipti. 2002 jyldan beri sol bilim oshaǵynda qyzmet atqaryp kele jatqan Nurıla Murajanova sońǵy úsh-tórt jyl kóleminde mektepte aqsha jınaý ádetke aınalǵanyn, saǵatynyń qysqartylǵanyn, zańsyz sógis alǵanyn, sonymen qatar basshylyqtyń oqýshylardyń aldynda bedelin túsirgenin aıtypty. Rasynda da el ishi bolǵan soń túrli máseleler bolyp turady. Keıbir azamattar shyndyq izdep sharq urǵanymen, báribir oǵan jete almaı kúızeliske túsedi. Sóıtip redaksııaǵa joldanǵan hat boıynsha Jambyl aýdanynyń ortalyǵy Asa aýylyndaǵy Iý.Gagarın atyndaǵy mektepke arnaıy baryp, shaǵymdanýshymen suhbattastyq. Áńgime aýanynan baıqaǵanymyzdaı, muǵalimniń mektep basshylyǵyna taǵatyn kinási kóp eken. Ári neshe jyldan beri bul máseleniń túıini tarqamaı kele jatqanyn da aıtty.
– Men úsh jyl boldy, mektep dırektory Saltanat Jigitekovadan qysym kórip kelemin. Dırektor bolǵanyna 16 jyl boldy, mektepti óziniń jekemenshigine aınaldyryp alǵan. Jazbaǵan jerim qalmady. 2015 jyly dırektordyń orynbasary Aıgúl Baqytjanova «shilde aıynda tekseris kelip ketti. Ár muǵalim 3000 teńgeden jınaısyńdar» dedi. Jaǵdaıym joq bolǵan soń bermedim. Odan bólek 500 teńgelep, 2000 teńgelep aqsha jınaı beredi. Tipti mektepte qudaıy tamaq berý úshin 2500 teńgeden jınaıdy. Aqsha bermeseń, oqýshylardyń aldynda ursyp, bedelińdi túsiredi. Aqsha jınaǵannan sharshadym. Sodan olar sabaǵyma qaıta-qaıta kirip, tynyshtyq bermedi. Sol 2015 jyly 14 qazan kúni dırektordyń orynbasary Názıra Qaraǵulova sabaǵymnyń ortasynda kabınetke kirip kelip, oqýshylarǵa meniń jumystan bosatylǵanymdy aıtyp, kabınetten shyǵyp ketýlerin buıyrdy. Sodan birden uıaly telefonymdy qosyp, ol kisiden qaıtalap aıtýyn surap edim, oqýshylardyń kózinshe meni uryp-soǵyp, telefonymdy syndyrdy. Bul oqıǵa sol kezdegi 9 «A» synyp oqýshylarynyń kózinshe bolǵan oqıǵa. Sol kúni saǵat 14.00 shamasynda aýrýhanaǵa baryp, dárigerlerdiń alǵashqy kómegin aldym, – deıdi ol.
Shaǵymdanýshynyń aıtýynsha, dırektor S.Jigitekova sol kúni oqýshylardan muǵalim ózin-ózi jaraqattady dep jazdyryp alǵan da, sabaqtaryn kileń bestikke kóterip, isti jaýyp tastaǵan. Biraq muǵalim qysym munymen toqtamaǵanyn aıtady. «Arada bir apta ótkende 9-synypta oqıtyn qyzym úıge jylap kelip, endi sabaqqa barmaıtynyn aıtty. Sóıtsem, Názıra Qaraǵulova búkil oqýshynyń kózinshe qyzyma «Seniń shesheńniń esi durys emes. Ádildik izdep júr ózinshe, biraq ony eshkim de tyńdamaıdy» depti. Muny estip qan qysymym kóterildi. Al 2017 jyly 17 naýryz kúni aýǵan soǵysynyń ardageri Dáýren Nuralıev «balamdy uryp-soqtyń, ár oqýshydan kún saıyn 400 teńgeden aqsha jınaıdy ekensiń» dep jala jaýyp, sotqa berdi. Men bala urǵan emespin. Sol kúni keshke polısııa qyzmetkeri Temirhan Jananbaev úıge keldi. Balalardan aqsha suraǵanym beınetaspaǵa túsirilgen dep edi, onysy montaj bolyp shyqty. Al Dáýren Nuralıevti dırektor endi ata-analar komıtetiniń tóraǵasy etip saılap qoıdy», deıdi Nurıla Murajanova.
Iá, aǵartýshylyqpen aınalysatyn mártebeli mamandyq ıeleriniń arasyndaǵy bul daý-damaı bir ǵana bilim oshaǵynyń máselesi bolyp kóringenmen, báribir ustaz degen ulaǵatty atqa abyroı ápere qoımaıdy. Deı tursaq ta, muǵalimniń ýájin tyńdap bolǵan soń, istiń aq-qarasyn zerdelemek nıetpen mektep basshylyǵyna da jolyqtyq. Bul oraıda mektep dırektory S.Jigitekova muǵalim shaǵymynyń bári negizsiz jala ekenin aıtty.
– Bul kisige eshkim syn aıtpaý kerek. Máselen, bizge muǵalimderdiń biliktiligin qadaǵalaý maqsatynda aýdandyq bilim bólimi sabaqtarǵa qatysyp turýdy mindetteıdi. Qazir Nurıla Murajanovadan sabaq alyp júrgen 5-7 synyp oqýshylary jańa baǵdarlama boıynsha bilim alýda. Endi mekeme basshysy retinde meniń muǵalimderdiń sabaǵyna bir mezgil qatysýyma bolmaı ma? Ol kisiniń sabaǵyna men kirsem de, orynbasarlarym kirse de «Sender kimsińder?» dep dúrse qoıa beredi. Birdeńe aıta bastasaq, uıaly telefonyn qosa salyp, túsire bastaıdy. О́zimiz urpaqty tárbıelep júrip, osyndaı tirliktermen aınalyssaq, uıat emes pe. Aqsha jınady degeni de ótirik. Dáleldep bersin. Ras, keıde ómir bolǵan soń ujymdastardyń otbasynda qýanysh, ólim-jitim sııaqty jaǵdaılar bolyp turady. Biraq ol eshqaısysyna qosylmaıdy. Tipti muǵalim retinde qoǵam tynysyn baqylap otyrý úshin gazetterge de jazylmaıdy. Bir kezde Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy oblystarynda sý tasqyny bolyp, halyq zardap shekti. Sonda eldiń bári bir kúndik jalaqylaryn kómek retinde aýdarǵan soń, biz de ujymmen kómekteseıik dep sheshkenbiz. Biraq Murajanova oǵan da qosylmaı qoıdy, – deıdi dırektor.
Rasynda da, mundaı jaǵdaıda eshkimniń de ózin kináliler qataryna jatqyza qoımasy anyq. Biraq mektep basshylyǵy shaǵymdanýshynyń shaǵymynda eshbir dálel joqtyǵyn aıtady. Tipti sońǵy úsh-tórt jyldan beri bul áńgime aýdan túgili, oblystan asyp respýblıkaǵa deıin jetken eken. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginen sol ýaqytta oblystyq bilim basqarmasyna bul máseleni anyqtaýdy tapsyrǵan hat ta kelipti. Quzyrly organdardan da tekserýler bolǵan. Alaıda zań buzýshylyqtyń oryn alǵany anyqtalmady. Muǵalimniń ózin jaraqattady dep aıyptaǵan dırektordyń orynbasary Názıra Qaraǵulovanyń da jaýabyn aldyq.
– Bul kisi bizden sabaǵyna kirmeýimizdi talap etedi. Meıli, ony da oryndadyq. Báribir kirgen kezimizde de balaǵattap qýyp shyǵatyn. О́z basym mine úsh jyl boldy, Murajanovanyń sabaǵyna kirgen emespin. Qazir elimizdiń jańa bilim berý júıesine kóshkeni belgili. Al bul kisiniń bizdi sabaǵyna kirgizgisi kelmeıtin sebebi, kásibı biliktiligi tómen. Mundaı jaǵdaıda, árıne syn aıtylady ǵoı. Ol syndy jaqtyrmaıdy. Jyl saıyn qaıta saǵaty ósip jatyr. Mine, tórtinshi jylǵa ketti, sottasýdan kóz ashpaı kelemiz. Keıde biz jumys isteýimiz kerek pa, álde sottasa berýimiz kerek pe dep oılaımyn. Sodan keıingi aıtarym, barlyq oryndarǵa jazǵan hattarynda ózin uıaly telefonmen uryp jaraqattaǵanymdy aıtady. Bul bolmaǵan nárse. Talaı ret quzyrly organdar kelip tekserdi. Eshteńe tapqan joq. Shaǵymdanýshynyń armany – synyp jetekshiligin alý. Kezinde ony da atqarǵan. Biraq balalardyń ózi bas tartyp otyrsa, biz ne isteımiz? – deıdi ol.
Nurıla Murajanovanyń mektep basshylyǵyna taǵatyn taǵy bir kinási – saǵatynyń qysqartylýy men sebepsiz berilgen sógis. Kúıeýi qysqartý saldarynan jumyssyz qalyp, uly men qyzyn joǵary oqý ornynda jalǵyz ózi oqytyp jatqan muǵalimniń ýáji bastapqyda oryndy kóringendeı bolǵanymen, mektep dırektory onyń saǵatynyń qysqartylmaǵanyn aıtty. «Birinshiden, men dırektor retinde muǵalimderge saǵat bólmeımin. Jalaqyny da aýdandyq bilim bólimi arqyly ortalyqtandyrylǵan býhgalterııa arqyly alamyz. Al saǵat bóletin metodıkalyq kabınettiń basshysy Qymbat Qypshaqbaevaǵa ár muǵalimniń turmystyq jaǵdaıyna qarap otyrý kerek ekenin aıtyp kelemin. Al sógis aýdandyq bilim bóliminiń sheshimi negizinde berildi. Sebebi tekserip kelgen kezde Nurıla Murajanovanyń sabaǵyna olar qanaǵattanbaǵan. Osynyń bárin ol menen kóredi. Talaı tekseris keldi, men de sol úshin psıhologııalyq soqqy aldym. Odan keıin bizge «Sender aqsha bergenderdiń sabaǵyn ǵana maqtaısyńdar. Men aqsha bermeımin, sol úshin jamanmyn» dep jala jabady. Kim kimnen aqsha aldy? Dálel joq. Aıta berse, uıat. Biraq men eshkimge jamandyq oılamaımyn. Mine, osy mekteptiń dırektory bolǵanyma 14 jyl boldy. Eger nıetim durys bolmasa, baıaǵyda-aq jumystan bosatyp jiberetin edim. Osy áreketi úshin ujym qyzmetkerleri talaı ret aryz jazamyz degende, olardy men toqtatyp edim. Eger jaman adam bolsam, osy ýaqytqa deıin meniń ústimnen de talaı aryz jazylatyn edi ǵoı», deıdi Saltanat Jigitekova.
Al Nurıla Murajanovanyń óziniń aıtýynsha, oǵan 20 saǵat bólingen. Aı saıyn sol úshin júz myń teńge aılyq alady. Endigi oıy – 20 saǵatty 25 saǵatqa kóbeıtý eken. Sóıtip, dırektor men muǵalimniń arasyndaǵy saǵyzsha sozylǵan daý áli de tynyshtalmaı keledi. Alaıda Jambyl aýdandyq sotynyń sheshimine qanaǵattanbaǵan Nurıla Murajanova Jambyl oblystyq sotyna shaǵymdanǵan. Jýyrda Taraz qalasynda oblystyq sot ótip, munda da shaǵymdanýshynyń shaǵymy qanaǵattandyrylmady.
Iý.Gagarın atyndaǵy mekteptiń jańa ǵımaraty bes jyl buryn paıdalanýǵa berilgen. Búginde bilim oshaǵynda 89 muǵalim jumys isteıdi. Osy ýaqytqa deıin bilim sapasy jóninen bul mektep alǵashqy bestikte boldy. Jyl saıyn bilim oshaǵy bilim berý salasy boıynsha maqtaý qaǵazdary men alǵys hattaryn alyp otyrǵan. Endi mektep dırektory Saltanat Jigitekova Nurıla Murajanovanyń aryzy arqasynda búkil elge áıgili bolyp, mekteptiń bedeliniń túsip otyrǵanyn qynjylyspen jetkizdi.
Eki taraptyń aıtar ýáji – osy. Qalaı bolǵanda da, qurmetti mamandyq ıeleriniń bul teketiresi oılandyrmaı qoımaıdy. Biri quqyǵym taptaldy, shyndyq izdeımin dep shyryldasa, endi biri qolymyzdan kelgenniń bárin jasap baǵýdamyz, endi ne isteımiz dep jaýap qatady. Bastalǵanyna tórt jylǵa aıaq basqan daý-damaıdyń endi qansha ýaqytqa sozylatyny belgisiz...
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
