Muǵalim paıymy: Oqýlyqtardaǵy olqylyq qashan túzeledi?

Qaı-qaı­sysy bolsyn, ózderi oılap tapqan «jańa­shyl bastamalardy» tolyq daıyndyqsyz bas­tap jiberedi. Jumsalǵan bıýdjet qarjysyn esep­teýdiń ózi ońaıǵa túspeıtin shyǵar? О́reli ózge­risterdiń óris alýyna ustazdar qaýymy da múd­deli. Biraq asyǵystyqtyń saldarynan japa she­ge­tin taǵy biz. Jańa baǵdarlamalar men oqý jáne oqytý quraldaryn talqylaýǵa ýaqyt tym az bólinetindikten, taldamaq túgili tanysyp ta úl­germeıtin jaıttar jıi kezdesedi. Buryn baǵ­dar­lama, oqýlyqtar, qanatqaqty jobalar ábden ıini qanyp, súzgiden ótken soń ǵana oqý orynda­ryna jappaı engiziletin. Osy jaqsy úrdisten kóz jazyp qaldyq. Jergilikti jerlerdiń usynys-pikir­le­ri eskerilmese, saraptama ne úshin jasalady degen saýal týady. Obaly ne kerek, 1, 2, 5 jáne 7-synyptardyń jańartylǵan baǵdarlamasyna birshama ázirliktermen kelgeni qýantady. Aldyn ala Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde synaqtan ót­kizilip, muǵalimderdiń eleýli bóligi arnaıy kýrs­tarda bilimderin jetildirip, keshendi sharalardyń atqarylǵanyn atap ótken jón. Mektepterdiń ma­terıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa da qo­maqty qarjy jumsaldy. 

Degenmen, qansha aıtylsa da kóńilge kirbiń tú­si­retin «áttegen-aı» tustar áli de eskerilmeı ke­ledi. Birinshi kezekte ulttyq bilim oshaqtarynda qazaq tili sabaǵyn oqytý shet tili ádistemesi tájirıbesine negizdelgenin aıtpasqa bolmaıdy. Buryn tildik materıaldar til biliminiń sala­lary men taraýlary boıynsha júıelenip, te­reńirek ıgeriletin. Jańa oqýlyqtarda osy júıe­ni saqtaýǵa tyrysqanymen teorııalyq ma­te­rıaldarǵa qatysy joq mátinder kirip ketken. Máselen, 5-synyp baǵdarlamasyndaǵy 10-shy bólim «Mádenıet: til jáne qarym-qatynas», «Kıiný. Sán. Talǵam» dep atalady. Bir sabaq lek­sıkalyq jáne grammatıkalyq materıaldardy qamtıtyndyqtan, oqýshy eki baǵytta jumys júr­gizýge májbúr. Sondaı-aq qabyldaýǵa jeńil, túsi­nikti bolý úshin nazar belgili bir máselege aýda­rylyp, uǵyndyrylatyn. Al qazir bir-birimen qa­byspaıtyn kereǵar materıaldar oqýshynyń uǵymyn aýyrlatyp, oıyn shashyratyp jiberetinin tájirıbeden kórip júrmiz. 

Iá, jańa oqýlyq muǵalim eńbegin jeńildetý úshin ár sabaqtyń taqyrybyn ǵana emes, sol sabaqta alǵa qoıylatyn maqsatty da naqtylap kórsetip bergen. «Ulttyq kıim. Qazaq álipbıi» sabaǵynda 40 mınýt ishinde ulttyq kıim túrlerimen, bas áriptiń jazylý erejelerimen, qazaq álipbıiniń tarıhymen tanystyryp, álipbıdi bilýdiń mańyzdylyǵyn túsindirý talaby qoıylǵan. Bas árip emlesin meńgerýge arnalǵan oqýlyq materıalynda «qazaq jazýynda bas árippen jazý latyn álipbıine kóshkennen keıin paıda boldy. Kisi esimderi, jer-sý ataýlary, gazet-jýrnal men kitap attary bas árippen jazylady», delingen. Jańyltpash ispettes orasholaq qurylǵan sóılemder balanyń bilimin jetildirmesi anyq. Oqýlyqtyń osy sa­baq­qa arnalǵan tórtinshi betinde («Qazaq tili» jal­py bilim beretin mekteptiń 5-synybyna ar­nalǵan oqýlyq. «Mektep» baspasy, 2017 jyl, 28-31-better) bas áriptiń emlesine baılanys­ty bir ǵana tapsyrma berilgen. Mátindegi bas árip­pen jazylǵan sózderdi álipbı tártibimen kó­shirip jazatyn sózder altaý ǵana. Demek, biz oqýshyny belgili tildik materıaldardy meńgertýge emes, sonyń ataýyn jattatýǵa tyrysýmen ǵana shektelemiz degen sóz. Atalǵan oqýlyqtaǵy barlyq materıaldarǵa osyndaı kemshilikter tán deýden aýlaqpyn. Biraq oqýlyqtarda olqylyqtardyń oryn alýynyń áli kúnge deıin túzetilmeı kele jatqany tańdandyrady.

Oqýshyny halyqaralyq deńgeıdegi básekege qabiletti tulǵa retinde tárbıeleý barysynda júzege asyrylatyn aıtylym, oqylym men jazylym syndy daǵdylardyń biri – tyńdalym úshin arnaıy dıskiler qarastyrylǵan. Basshylyqqa alýǵa mindetti aýdıodıskiler meniń qolyma alǵashqy oqý toqsanynyń sońǵy kúni ǵana tıdi. Sonyń saldarynan oqýlyq pen baǵdarlama materıaldaryn tolyq ıgerýge esh múmkindik bolmady. Nege ekeni belgisiz, oblys ortalyǵyndaǵy kitap dúkenderinde oqýlyq pen dısk birge satylady. «ASTEL» kompanııasy ornatqan ınternet jelisiniń jumysyna da ókpemiz qara qazandaı. Sebebi aıadaı ǵımarattyń shamaly bóligin ǵana qamtıdy. Keń jolaqty degen dardaı aty bolǵanyna qaramastan, jyldamdyǵy qoıshynyń qansha qamshylasa da shaban júrisinen tanbaıtyn qotyr atynyń mımyrt júrisi sııaqty. Búgingideı tehnologııanyń da­myǵan zamanynda ony aıtýdyń ózi uıat. Budan keıin oqýshy qandaı sapaly bilim alyp shyǵady? Oqýlyqta sabaqta paıdalaný úshin ınternetten alýǵa bolatyn materıaldardyń tizimi ǵana emes, naqty saıttarǵa siltemeler de berilgenimen ol múmkindikti paıdalanýǵa qaýqarsyzbyz.

Bala týý kórsetkishiniń tómendep, demo­gra­fııalyq ahýaldyń kúrdelenýine, aýyl­dyq­tardyń qalaly jerlerge jappaı kóshýine bilim sapasynyń talapqa saı emestigin qossaq, onsyz da oqýshy sany azaıyp bara jatqan mektebimizdiń bulyńǵyr bolashaǵy úlken ýaıym bolyp otyrǵan jaıy bar. Sondyqtan ulttyq tilimizdiń, dástúrimizdiń, má­denıetimizdiń qaınar kózi sanalatyn eldi me­kenderdi saqtap qalýdyń barlyq jaǵdaıyn qaras­tyr­maı bolmaıdy. Onyń ishinde bilimniń altyn oshaǵy – mekteptiń orny ólsheýsiz.

 Qalıjan TÁShKENOV,
 Mektep aýyly mektebiniń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi

Soltústik Qazaqstan oblysy,
Esil aýdany