Elimizdiń alǵashqy joǵary oqý ornyna – 90 jyl

J.Samrattyń maqalasynan buryn «Egemen Qazaqstanda» (29.01.2015 j.) osy oıdy professor B.Smanov ta jan-jaqty negizdeýge yńǵaı tanytqan. Atalǵan avtorlardyń bul máselege jaryq túsirýge yqylas bildirgeni, árıne, quptaýǵa laıyq. Degenmen, búgingi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń tarıhymen tikeleı baılanysty bul máselege qatysty aqıqatty naqtylap anyqtaı túsý qajet sııaqty kórindi.

Sonymen, qazaq topyraǵynda tamyr jaıǵan tuńǵysh joǵary oqý ornyna qansha jyl toldy?­ Tarıh bulaqtaryna úńilip kóreıik.

Belgili memleket qaıratkeri, memlekettik qyzmetin bilim salasynda bastaǵan T. Júrgenov 1927 jy­ly jasaǵan baıandamasynda 20-jyldardyń basyndaǵy qazaq qoǵamyndaǵy saýatsyzdyq 95% deń­geıde bolǵandyǵyn kórsetedi. Mine, osyndaı jaǵdaıda bilim júıe­siniń aldynda turǵan negiz­gi mindet, árıne, jalpy buqara ha­lyq­tyń saýatyn kóterý bol­ǵandyǵy túsinikti. Al bul kezeń­de­­ jalǵyz qazaq jerinde emes, bu­­rynǵy Reseı ımperııasy kóle­minde de saýatsyzdyq memleket­ úshin eń úlken máselelerdiń bi­ri­ne aınaldy. О́ıtkeni buqara ha­lyqtyń saýattylyq deńgeıin kóter­meı eń ózekti qoǵamdyq má­se­lelerdi sheshý múmkin emes edi. Soǵan baılanysty Tashkentte 1918 jyly ashylǵan túrli ólke­lik pedagogıkalyq kýrstar men Qa­zaq aǵartý ınstıtýtynyń stra­tegııalyq turǵydan mindeti men maqsaty, árıne, birinshi kezekte saýatsyzdyqpen kúres bolatyn. Iаǵnı bilim berý isin júrgizýdiń al­ǵashqy satysy saýatsyzdyqty joıý edi. Oqý oryndarynyń qyz­meti eń aldymen osy mindetke jumyldyryldy.

1918 jyly 20 qarashada Tash­kent qalasyndaǵy orys peda­go­gıkalyq ýchılıshesiniń jany­nan uıymdastyrylǵan alty aı­lyq kýrstar qazaq mektepteri úshin­ arnaıy muǵalimder daıar­laı­tyn alǵashqy oqý orny edi­ dese de bolady. Osy kýrs­tar­­da sabaq júrgizý úshin Pe­rovsk (qazirgi Qyzylorda) qalasynan Q.Qojyqov, Hıýadan A.Baıseıitov, Shymkentten S.Aızýnov jáne basqa oqytýshy mamandar shaqyrylady. Qazaq pedagogıkalyq kýrsynyń ju­my­­syn júrgizý úshin arnaıy «Pe­dagogıkalyq kollegııa» qurylyp, onyń quramyna H.Bolǵanbaev, S.Qojanov, Q.Qojyqov, F.Qul­ta­sov jáne E.Tabynbaev enip, kýrs­tyń meńgerýshisi bolyp I.Toq­tybaev belgilenedi. 1919­ jyly mamyrda, mine, osy­­­ pedagogıkalyq kýrstardy­ 145­ adam aıaqtap shyǵyp, ola­r­­dyń bári birdeı qazaq mektep­terinde muǵalim bolyp qyzmet atqa­ratyndyǵy jóninde qolhat beredi (T.Tileýqulov, G.Tileýqulova Iz ıstorıı kazahskogo pedagogıches­kogo ınstıtýta v Tashkente. Al­maty, 2005, s. 27-28).

Qarqyndy ózgerister jolynda turǵan ómir bilim júıesine ty­nymsyz jańa talaptar qoıýmen bol­dy. Qazaq pedagogıkalyq kýr­­sy 1919 jyly 1 maýsymda je­ke pedagogıkalyq ýchılı­she bo­lyp bólinedi de, óz retin­de­ osy ýchılıshe 1920 jy­ly Qa­­zaq Oqý-aǵartý komıssarıaty al­qasynyń sheshimimen Qa­zaq aǵartý Instıtýty bolyp qaı­ta qurylady. Ýchılıshege tıe­sili materıaldyq-tehnıkalyq ba­­za túgeldeı ınstıtýtqa óte­di. Tashkenttik tarıhshy ǵa­lym­­­­­darymyz Shyrynbek Ora­zym­betov pen Seıdýáli Tileý­qu­lov­tyń maqsatty eńbegi arqyly ja­ryq kórgen jınaqta Qazaq Aǵar­tý ınstıtýty ómirinen biraz máli­metter bar.

Máselen, ishki ister ko­mıs­sarıatynyń ókilderi Elızarov pen Chernıak qoldaryn qoıǵan ak­tide 1920 jyly 1 qazanda ashyl­ǵan ınstıtýttyń «mindeti bi­rinshi satyly mektepter úshin joǵary-kásibı muǵalimder daıarlaý» dep kórsetilip, oqý-aǵartý ıns­tıtýtynyń baǵdarlamasyn Ha­lyq-aǵartý komıssarıatynyń tap­syrmasy boıynsha arna­ıy qurylǵan komıssııa daıar­laı­tyndyǵyn eskertip, «qazirgi ýa­qytta shamamen II satyly mektep jáne ishinara joǵary oqý oryndary baǵdarlamasyn basshylyqqa alyp otyrǵandyǵy baıandalady.

Instıtýttyń 1920-1921 oqý jy­lyna baılanysty daıarlaǵan esebinde oqý ornynyń I satyly mektepterge muǵalimder daıar­laý isine basymdylyq berip otyr­ǵandyǵy, tek qazaq tilinde oqý­lyqtardyń joq bolýyna, son­daı-aq pedagog kadrlardyń tap­shylyǵyna baılanysty II satyly mektep baǵdarlamasyn ustanýǵa májbúr bolyp otyrǵandyǵy jó­ninde aıtylady.

Iаǵnı bul keltirilgen fak­ti­ler­den pedagogıkalyq kýrstar men ýchılıshe sııaqty, Qazaq aǵar­tý ınstıtýty da tolyqqandy jo­­­ǵa­ry kásibı bilimdi pedagogtar­ daıa­rlaý isine kóshe qoıma­ǵan­dyǵyn baıqaý, árıne, qıynǵa tús­­peıdi. Ondaı maqsatqa kóshýge qa­­jet alǵysharttar túzile qoıǵan joq-tyn. Soǵan baılanysty «Qa­­­zaq aǵartý ınstıtýty týraly» Erejede onyń mártebesi «pe­­­dagogıkalyq orta oqý orny» dá­rejesinde bekitildi. Negizgi oqý kýr­synyń merzimi aldymen bes jyl, keıinirek tórt jyl bolyp bel­­gilendi.

Degenmen, Qazaq aǵartý ıns­tıtýty elimizde joǵary bilim júıe­sin daıarlaý isinde asa mańyzdy mindet atqarǵandyǵyn aıt­qan jón. Onda pedagogtik ká­sipti ıgerý isinde alǵashqy jik­telý úderisi júrdi. Máselen, ıns­­tıtýtta pedagogıkalyq toppen­ qatar tarıhı-fılologııalyq, fı­zıka-matematıkalyq jáne ja­ratylystaný-geografııalyq bó­limderi jumys isteı bastady. Bul toptardyń tyńdaýshylary jal­pybilimdik pándermen birge atal­ǵan baǵyttarǵa qatysty arnaıy pánderdi oqytý isin qolǵa aldy. Sondaı-aq pedagogıkany dıdaktıkamen birlikte oqytý, psıhologııa, logıka, mektep gıgıe­nasy, mýzykalyq jáne dene tárbıesi sııaqty pánderdi ıgerýge de nazar aýda­ryldy.

Instıtýttyń kadr quramy da irik­tele bastaıdy. 1922 jyldyń 1 naýryzyna tıesili oqytýshylar tiziminen Ablanov Sydyq (ana tili), Baıtýrın Alajan (tarıh), Baıtýrın Ádilbek (mate­matıka), Baıtasov Abdolla (qa­zaq tili), Dosmuhamedov Ha­lel (gıgıena), Kolesnıkova Sera­fıma Vasılevna (orys tili), Ty­nyshbaev Muhamedjan (tarıh), Jumabaev Maǵjan (pedago­gıka), Ǵalymjanov Faızýlla (tabı­ǵattaný) jáne basqa oqy­týshylardyń aty-jónin kez­destirýge bolady.1923-1924 oqý jylynda Qazaq aǵartý ınstıtýtynda 259 adam bilim aldy. Degenmen, Qazaq avtonomııalyq respýblıkasynyń muǵalim kadr­larǵa suranysyn Qazaq aǵartý ınstıtýty qanaǵattandyra alǵan joq. Osy jaǵdaıdy eskere otyryp Qazaq úkimeti 1925 jyly RSFSR Halyq aǵartý komıssarıa­ty aldynda Qazaqstanda joǵary oqý ornyn ashý týraly másele qoıa­dy da, onyń kelisimin alǵan soń, Qazaq SSR Halyq komıssarlar keńesi 1926 jyldyń 15 tamyzynan bastap Tashkent qalasynda «Qazaq Joǵary Pedagogıkalyq ınstıtýty» degen atpen qazaq joǵary oqý ornyn ashý týraly sheshim qabyldaıdy.

Tashkent qalasynda uıymdas­tyrylǵan alǵashqy joǵary oqý ornynyń ashylý saltanaty 1926 jyly 29 qazanda ótedi. Osy sha­­ra­ǵa baılanysty sol kez­de­gi respýblıka astanasy Qy­zyl­or­dadan arnaıy barǵan Oqý-aǵar­tý komıssary, ıaǵnı, búgingi til­men aıtqanda bilim mınıstri Smaǵul Sádýaqasuly óz sózinde: «Árı­ne, bizge ártúrli mamandyq ıe­leri qajet. Biz agronomdarǵa da, dárigerlerge de, ınjenerlerge de jáne basqa qyzmetkerlerge muq­tajbyz. Degenmen, qazirgi ýaqytta qazaq eńbekshileri birinshi kezekte­ pedagogtarǵa muqtaj» degen tu­jyrymy arqyly ashylyp otyr­­ǵan oqý ornynyń basqa emes, nege pedagogıkalyq baǵyt al­­­ǵan­­­dyǵyna nanymdy túsinik ber­­gen edi.

Qazaq pedagogıkalyq ınstıtý­tynyń ýaqytsha Erejesinde «Instıtýt joǵary pedagogıkalyq oqý orny bolyp tabylady» dep kór­setilip, al onyń mindeti «a) 2-satyly qazaq mektepteri men tehnıkýmdarǵa oqytýshylar daıar­laý; b) ǵylymı-metodıkalyq má­selelerdi sheshý, pedagogıka jáne ólketaný salalarynda ǵylymı-zertteý jumystaryn uıym­dastyrý», sondaı-aq, «v) Qazaq Avtonomııalyq SSR eńbek­shi buqarasy arasynda ǵylym je­tis­tikterin taratý» ekendigi aı­tyldy.

Erejede, sondaı-aq, Qazaq pe­­­da­gogıkalyq ınstıtýty­na­ RSFSR pedagogıkalyq joǵa­ry oqý oryndaryna tıesili qu­qyq pen shtattyq kesteniń ta­raı­tyndyǵy, al oqý jospary men baǵ­darlamalardy anyqtaýda RSFSR pedagogıkalyq ınstıtýt­tary úshin belgilengen oqý jos­pary men baǵdarlamalardy basshy­lyqqa alatyndyǵy (jergilikti erekshelikterdi eskerý jáne olardy engizý arqyly) mindetteldi.

Al osy alǵashqy joǵary oqý or­ny nege ulttyq sıpat alýǵa tıis boldy? Osy saýalǵa jaýap­ bergen jón. Ol ınstıtýtty uıym­­­dastyrýdaǵy basty mindet­ten,­ ıaǵnı, joǵary oqý oshaǵy ar­­qy­ly qazaq halqyn óz ana tilin­de álemdik mádenı keńistikke shy­ǵarý áreketinen týyndap jatty. Osy qoıylǵan mindetke baılanysty ınstıtýt jumysyna, on­daǵy oqý prosesin júrgizý isine keshe ǵana ustanǵan kózqaras erek­sheligine qaramastan, búkil alash­tyq belsendi býyn tartyl­dy. О́ıtkeni bul shara memleket, qoǵam aldynda turǵan min­detke tolyq úılesimdi qadam edi. О́ki­nishke qaraı, kóp uzamaı sovet bı­ligi bul ustanymynan bas tart­ty. Alashtyq zııalylar 1925 jyl­dan bastap oqý-aǵartý isinen shet­tetile bastady. Bul jaǵdaı bilim júıesiniń gýmandyq, ulttyq maz­munyna áser etpeı qoımaıtyn edi. «Túri ulttyq, mazmuny ın­ter­nasıonaldyq» qaǵıdasy ba­symdyq alýǵa tıis boldy.

Instıtýt rektory T.Júrge­nov jyldyq esebinde «jyl ót­se de ulttyq joǵary oqý ornyn qurý isi aıaqtalǵan joq» de­­gen oıdy bildirip, bul oıyn ne­giz­deýdi umytpaǵan edi. Rek­tor­dyń pikirinshe joǵary oqý orny qashan jáne qandaı jaǵ­daıda óz mindetin atqara alady? Ondaı múmkindikke joǵary oqý orny ınstıtýt qabyrǵasynda júrgiziletin pánder túgeldeı jergilikti qazaq halqynyń tiline kóshirilgende, ıaǵnı, bilim jolyna tús­ken qazaq balasy bastaýysh jáne orta mektepti ǵana emes, son­daı-aq joǵary bilimdi de óz ana tilinde alyp, (birtutas júıe re­tinde) tabıǵat jáne qoǵamdyq qatynastar syryn ashyp, tú­sinýge kómektesetin álemdik ǵy­­lymdy óz ana tilinde ıgerý múm­kin ekendigine tolyq kózi jetkende ǵana ulttyq joǵary oqý orny qalyptasty dep aıtýǵa bolatyndyǵyna basa nazar aýdardy. Al ázirge, maqsatqa bet buryp, sol jolǵa endi ǵana shyqtyq degen tujyrymǵa keledi. Basqasha aıtqanda, bul tarıhı kezeńniń erek­sheligi endi ǵana qalyptasa bastaǵan mektep jumysyn jer­giliktendirý, ıaǵnı oǵan ulttyq túr­ ǵana emes, eń negizgi nárse – ult­tyq mazmun da berý edi. Bul ózin Ahmet Baıtursynulynyń shá­kirti sanaǵan, Temirbek Qa­ra­uly Júrgenovtiń jasaǵan tu­jyrymy edi.

О́z retine qaraı aıta ketken art­yq emes, 1937 jyly abaqtyǵa ta­ǵy da jabylǵan Ahań qınalǵan bir sátinde jumys surap, Júrge­novtiń qabyldaýynda bolǵanyn, onyń komıssarıattyń kómegi dep úsh júz som ustatqanyn qa­da­lyp suraǵan tergeýshige aı­týǵa májbúr bolady. Osyndaı qıyn sátterde el azamattary bi­ri-birine qolushyn berýdi de umytpaǵan edi.

T.Júrgenovtiń máseleni osyn­­­­­­daı turǵydan qoıýynyń taǵy da­­ bir mynadaı syry bar-tyn. Ja­ńa bıliktiń alǵashqy jyldary bas­taýysh mektepterde oqý qazaq tilinde, al orta bilim beretin mek­tepterde sabaq orys tilinde júr­gizildi. Ol, árıne, eń aldymen muǵalim kadrlardyń jáne qa­zaq tilindegi oqý quraldarynyń je­tispeýine baılanysty edi. So­ǵan baılanysty qazaq jastary or­ta oqý oryndarynyń daıarlaý bóliminen ótýge májbúr boldy jáne ol aıtylǵan qajettilikten tý­ǵan shara edi. Sol sııaqty, jo­ǵary bilimge qol jetkizý de orys tilin meńgerýge táýeldi boldy. Halyq komıssarıaty osy jaǵ­daıdy eskerip, bilim júıesin bú­tindeı qazaq tiline kóshirý tez ara­da oryndala qoıatyn nárse emes, satylap atqarylatyn is dep qa­ras­tyrdy.

Alǵashqy qazaq joǵary oqý or­nyn uıymdastyrýshylardyń tú­siniginde ol joǵary bilimdi pe­dagog kadrlar daıarlaıtyn oqý or­ny bolýmen qatar qoǵamda ǵy­lymı izdenisterdi óristetetin ǵy­lymı ortalyqqa aınalýǵa tıis edi. Iаǵnı olar ǵylymı iz­denister men jobalar oqý pro­sesimen qatar júrgende ǵana ná­tıjeli bolmaq dep túsindi. Ma­qsat eýropalyq ǵylym men bi­limniń jetistikterin qazaqtyń qa­lyń buqarasyna jetkizý edi. Osy turǵydan kelgende qazaq jo­ǵary oqý ornynyń birden-bir min­deti qarqyndy túrde ǵylymı ter­mınologııamen jumys jasaı ala­tyn, joǵary jáne orta oqý oryn­dary úshin qazaq tilinde oqý­lyqtar men oqý quraldaryn daıar­laýǵa qabiletti pedagog kadrlar qalyptastyrý boldy.

Alǵashqy ulttyq joǵary oqý­ ornyna júktelgen osy min­det­ke baılanysty onyń negi­zin­ qalaýshylardyń biri H.Dosmu­hameduly mynadaı oı bildirdi: «Qazaq tilinde buǵan deıin Ahmet­tiń (A.Baıtursynuly – M.Q.) «Til quralynan» basqa eshbir ǵylym jaıynda jazylǵan kitap bolmady. Aldymyzda úlgi bolmaǵan soń, ­ǵylym kitabyn jazý óte qıyn boldy. Ǵylym ataýlary­na laıyqty at qoıý alǵashqy ýa­qyt­ta tym muqtaj, bútin ilgeri bo­lashaqqa jol salatyn nárse, son­dyqtan alǵashqy jazylǵan kitap­tardy ásem qylyp, sózdiń júıe­sin keltirip jazýdan kóri, ǵy­lym ataýlaryna laıyqty ataq ta­ǵý jaǵyn qarastyrý keregirek deı­miz». Aıtylǵan sózin is júzi­ne asyra otyryp Halekeń «Ta­bıǵattaný», «Janýarlar» syndy qazaq mektebi úshin jazylǵan oqý­lyqtaryn ómirge ákeldi.

Qazaq tilinde balama termınder qalyptastyrý isinde ped­­­ıns­tıtýttyń jetekshi oqy­týshylarynyń qatarynda bolǵan Eldos Omaruly ózi daıarlaǵan geometrııa oqýlyǵyn – pishindeme, trı­gonometrııany keskindeme dep aýdardy. Al onyń «Pishindeme» oqý­lyǵynda teorema – túıin, bıs­sektrısa – jarma, radıýs – óre, horda – kerme, parallelogramm – qıyqsha, proporsıonal – qu­rylymdas, fıgýra – pishin, tra­pesııa – qostaban dep atalyp, qazaqqa óte túsinikti tilde ja­zyldy.

Joǵary bilimdi maman­dar daıar­laý isi eldegi memleket­tik­ bas­­qarý apparatyn jergi­lik­ten­dirý úr­disine baılanys­ty júr­di. Bu­rynǵy ýaqytta mem­leket­tik basqarý isinen shet­­tetilgen qazaq qoǵamy úshin­ óz joǵary oqý orny bolýy asa mańyzdy qajettilik-tin­. Bo­la­shaqta ol birtindep el­­diń ish­ki suranystary men erek­she­likterine beıimdelip, olar­dy­ qanaǵattandyra alatyndaı dáre­jege kóterilýge tıis bol­dy.

1926 jyly tamyzda pedıns­tıtýt stýdentteriniń sany 338 adamǵa jetti. Degenmen, bul kór­­setkish Qazaqstan sııaq­ty odaq quramyndaǵy úlken res­pýb­lıkanyń óskeleń suranysyn qanaǵattandyra almady. Onyń ústine jańa ashylǵan ınstıtýttyń qazaq jerinen tys óńirde orna­lasýy túrli qolaısyzdyqtar tý­­ǵyzǵan edi. Osy jyldary Qa­­zaq pedagogıkalyq ınstıtý­tynda muǵalimdik qyzmette júr­gen Eldes Omaruly Orta­azııa­lyq memlekettik ýnı­ver­sıteti tarapynan qazaq ped­ıns­tıtýtyn yǵystyrý áre­keti baı­qalǵandyǵyn, al qazaq qyz­met­kerleri óz retinde Qazaqstan úshin jalǵyz joǵary oqý ornyn saqtap qalýǵa múddelilik tanytqandyǵyn eskertedi.

1927 jyly 23 naýryzda Qazaq AKSR-niń Halyq komıssarlar ke­ńesi respýblıkada joǵary oqý ornyn – QazMÝ-dy uıymdastyrý týraly máseleni talqylap, Ha­lyq Aǵartý komıssıarıatyna Tash­kenttegi Qazpedvýzdy ýnıversıtet retinde qaıta uıymdastyrý múm­kindigin, sondaı-aq, bir aı merzimde Qazpedvýzdy Tash­kent­ten Almatyǵa kóshirý má­se­lesin qarastyrýdy, osy maq­satta Jetisý gýbernııalyq at­qarý komıtetimen ýnıversı­tet ornalasatyn qajetti ǵıma­rattardy anyqtaý týraly ke­lis­­sóz júrgizýdi, Qazpedvýz úshin professor-oqytýshylyq qu­ramyn jasaqtaý jáne olardy ju­mysqa tartýdyń shuǵyl sharýala­ryn qolǵa alýdy tapsyrady.

Almaty qalasynda ýnıver­sıtet mártebesin alǵan oqý orny­nyń ashylý saltanaty 1928 jy­ly 1 qazanda ótedi de, onyń ashy­lý saltanatynda sóıleýge qazaq­tyń uly ǵalymy jáne memleket qaıratkeri, qoǵamda qazaq aǵar­týshylyǵynyń basshysy re­tinde moıyndalǵan Ahmet Baı­tursynuly shaqyrylady. A.Baıtursynuly óz sózinde bilim men ǵylymnyń qazaq sııaqty el­diń taǵdyrynda alatyn ornyna toqtalady, ıaǵnı, ultty basqa jurt­qa táýeldilikten qutqaratyn, ony basqa mádenıettermen teń ete ala­tyn jalǵyz jol ol mádenıet, bilim men ǵylym joly ekendigin atap kórsetedi.

1928 jyly 10 qazanda Sanjar Ja­ǵypar­uly Asfendııarovtyń QazMÝ-dyń rektory qyzmetin atqarýǵa resmı túrde kiriskendigi týraly buıryq jáne pedagogıka fakýltetiniń birinshi kýrsyna qabyldanǵan stýdentterdiń al­ǵashqy tobynyń tizimi jarııalana­dy. Osylaı Qazaq topyraǵynda ashyl­ǵan alǵashqy joǵary oqý or­ny óziniń birinshi oqý jylyn 119 stýdent jáne olarǵa dáris be­retin 9 oqytýshy-professorlar qu­ramynda óz jumysyn bastap ket­ken edi.

1930 jyly ýnıversıtet qu­ra­mynda ashylýǵa tıis bolyp bel­gilengen aýylsharýashylyq jáne dárigerlik fakýltetteri óz aldyna bólek joǵary oqý oryn­dary retinde qalyptasýyna baı­lanysty ýnıversıtettiń aty óz­gertilip, Qazaq memlekettik pe­­da­gogıkalyq ınstıtýty atalyndy. 1935 jyly ınstıtýtqa uly oıshyl, aqyn Abaı Qunan­baıulynyń esimi berildi.

Sonymen elimizdegi alǵashqy jo­ǵary oqý ornynyń tarıhyn­ Qazaq pedagogıkalyq ınstı­týtynan bastap, al onyń Qazaq­stan jerine kóshirilip, óz qyz­me­tin Almaty qalasynda júr­gizgenine toqsan jyl toldy dep tujyrymdaǵanymyz tarıhı shyndyqqa úılesimdi bolmaq.

Búgingi ýaqytta Abaı atyn­daǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti elimizde pedagog kadr­lar daıarlaý isinde erekshe mártebege ıe jetekshi joǵary oqý orny retinde moıyndalǵan. Bilim berýdiń jańa júıesine kóshken (bakalavrıat-magıstratýra-doktorantýra) oqý ornynda 157 ǵylym doktory, professorlar, 369 ǵylym kandıdaty, dosentter, (onyń ishinde 25 RhD ǵylym doktory), 121 ǵylym magıstrleri jumys jasaıdy. Ýnıversıtet 2017 jyly alǵash ret álem ýnıversıtetiniń TOP-500 qataryna jáne QS World University Ranking reıtınginde álemniń úzdik 491 ýnıversıtetiniń qataryna endi.

Abaı atyndaǵy Qazaq UPÝ-niń 90 jyldyǵy qazaq jerinde tamyr jaıǵan alǵashqy joǵary oqý orny retinde búkil respýblıka jurty úshin asa mańyzdy oqıǵa retinde atalýǵa laıyq.

Mámbet QOIGELDIEV,

Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń Qazaqstan tarıhy kafedrasynyń meńgerýshisi, professor