Foto: Berik ESKENOV
Eńseli, aýmaǵy atshaptyrym keń, jyp-jyly úıdiń qaı buryshyna qarasań da uqypty qoldyń taby anyq baıqalady. Kóldeneń jatqan bir buraý joq, muntazdaı taza. Boı jetip qalǵan, uqypty kıingen qyz bala kompıýterdiń janynda otyr. Shamasy inisi bolýy kerek, endi bireýi dápterge jazý jazyp jatyr.
Balalardyń anasy Gúlnár Ámirjanqyzy saparymyzdyń mán-jaıyn biletin. Aldyn-ala telefon arqyly habarlasqanbyz. Sálden soń osy balalardy asyrap alýy jaıly, sheshile sóılep aıta bastady.
– О́z perzentterim er balalar bolǵan soń bir qyzdy baýyryma basqym kelgen. Biraq jetimder úıinen qyz bala taba almadym. Alǵashqyda taba almaǵanyma ókinsem de, keıin qazaq qyzynyń janary jáýdirep, jetim bolyp júrmegenine qýandym. Patronattyq tárbıeme alǵan myna balalar qazir ábden baýyr basyp, úırenip ketti. О́zimniń týǵan balalarymdaı. Aýyldaǵy qazaq mektebinde oqıdy. Qazaqshaǵa tilderi ábden jattyqqan, bir múkisi joq. Bizdiń shańyraqqa kelgenshe til syndyrǵan eken. Aqkóldegi balalar úıinde erterekte Vera Kovaleva esimdi dırektor bolypty. Negizinen sol kisiniń eńbegi. Biz baryp bala tańdap júrgenimizde estigen myna bir sóz jadymyzda jattalyp qalypty. Uzaq jyldar boıy sol mekemege basshylyq etken dırektor kóńiline kóp jaıdy toqysa kerek. Balalar úıiniń tárbıelenýshilerin jergilikti ult tilinde tárbıeleýge tyrysqan. «Osy balalardy baýyryna bir bassa, qazaqtyń otbasylary basady» depti. Astaryndaǵy oıdy qarańyzshy, jalǵyz aýyz sózdiń mazmunynda úlken mán jatyr ǵoı.
Barataı negizgi mektebinde aspaz bolyp eńbek etetin Gúlnár Ámirjanqyzy men aýdanda veterınar bolyp qyzmet etetin jary Saıran Ybyraevtardyń shańyraǵynda Vıktorııa, Evgenıı jáne Ivan Klepsovtar tárbıelenýde. Biz burynǵy esimderimen atap otyrmyz. Áıtpese qazir bulardyń barlyǵyna óz erikterimen, azan shaqyrylyp, qazaqsha at qoıylǵan. Ony aıtasyz, súndetke otyrǵyzylǵan. Onyń da qyzyq sebebi bar eken. Shoq juldyzdaı shaǵyn aýyldyń bilim oshaǵyndaǵy oqýshylar onsha kóp emes. Bir-birimen tyǵyz aralasady. Alǵashqyda tili jatyq bolǵanymen, túri jat balalarǵa tosyrqaı qaraǵan. Keıin etteri úırene kele ulttarynyń kim ekendigin suramaı ma?
– Qazaqpyz, – deıdi jańadan kelgen balalar.
– Qazaq bolsańdar súndetke nege otyrǵyzylmaǵansyńdar? – deıdi Barataıdyń tentekteri.
Nıet osydan bastalsa kerek. Birden emes, árıne. Jyljarym oılanyp-tolǵanǵan. Ońaı emes qoı. Balalar ózderi ótinip, qaıta-qaıta suraǵan soń súndetke otyrǵyzyp, toıyn jasaǵan, qoldaryna asyqty jilik ustatqan. Aýyldyń úlkenderi kelip, bata bergen, baǵzy zamannyń saltymen baıǵazysyn da.
Áıgerim degen áp-ádemi qazaq qyzynyń esimi berilgen Vıktorııa jyr jattaǵandy, án salǵandy jaqsy kóredi. Qazir bilim oshaǵyndaǵy aýyq-aýyq ótip turatyn mádenı sharalarǵa úzbeı qatysady. Aýylda ǵana emes, aýdanda da, oblystyq deńgeıde de óner kórsetip, júldeli oryndardy ıelenip júr. Shaı ústinde samal jeldeı jelpigen mýzyka áýenine qosylyp, ana týraly án saldy. Áýeni de, sózi de jaqsy eken. «Ana seni Mekkege aparamyn» degen án sóziniń júrek shymyrlatar tusyna kelgende anasynyń kirpigine móldir tamshy ilinip qaldy. О́z boıyndaǵy anaǵa degen alqaýsyz sezimniń, naqtyraq aıtsaq, perzenttik peıiliniń, mahabbatynyń shymyrlaı qaınaǵan sharpylysy ispetti.
Oblystyq «Abaı oqýlary» saıysyna eki jyl qatarynan qatysyp, eki joly da ekinshi oryndy ıelengen Áıgerim «Baldáýren» balalar lagerinde bolyp qaıtypty. Áserin, kóńilge túıgen ádemi jaılardy aıtyp taýysa almaı otyr. Evgenıı – Erhan mekteptegi belsendi oqýshylardyń biri. Úıge kelgende de sabaqtan bas almaıdy. Qoly bosaı qalsa, kádimgideı qolǵanat. Jylqyny jaqsy kóredi. Túneýgúni jabaǵylarǵa bas bildirdi. Eger sabaǵyn oqýy kerektigin esine salmasań, jylqynyń janynan eki eli shyqpaýǵa bar. Qazir ınternetten jylqy jaıly málimetterdi, at ábzelderin jınastyryp júr. Er-toqymnyń túrlerin de zertteıdi.
– Bul balalardyń bári tártipti, – deıdi negizgi mekteptiń dırektory Tolqyn Sádýaqasova, – ásirese, Áıgerim mektep maqtanyshy desek, artyq aıtqandyq emes. Jalǵyz bular ǵana emes, bizdiń aýylda taǵy tórt balany tárbıelep otyrǵan Aıtpaevtar otbasy bar. Úlkenderi Jolan qazir Krasnoıar selosyndaǵy №3 agrotehnıkalyq kolledjdiń úshinshi kýrsynda. Bolashaq fermer. Inisi Rýslan da sol kolledjde birinshi kýrsta. Al Elamany men Serigi – mektep oqýshylary.
Osy balalardy baýyryna basyp otyrǵan Qaraqat Jánetqyzymen de jolyqtyq. Jolaman, Rýslan, Elamandar bir otbasynyń balalary eken. Al Serigi basqa otbasynyń perzenti. Qazir tórteýiniń arasynda bótendik joq, barlyǵy bir úıdiń balalaryndaı. Qaraqat Jánetqyzy úshin de dál solaı.
Áýeli bir jumaǵa qonaqqa ákelipti. Balalar úıiniń tártibi solaı eken. Baýyryna basatyn balalar bolashaq ata-analarynyń meken-turaǵyn, aýyl-aımaǵyn óz kózderimen kórmek. Baýyr basyp kete me, joq pa, ol da úlken másele. Eń qyzyǵy, bir jumadan keıin qaıtadan balalar úıine alyp barmaqshy bolǵanda bastalǵan. Aınaldyrǵan bir jumanyń ishinde jańa otbasyna baýyr basyp qalǵan balalar «biz eshqaıda barmaımyz, osynda qalamyz» dep qıǵylyqty salǵan.
– Dál sol sátte, – deıdi Qaraqat Jánetqyzy, – analyq sezimim oıanyp, júregim eljirep ketti. Biraq tártip boıynsha balalar úıine aparýymyz kerek. Aınalyp-tolǵanyp, senderdi qalaı da alyp ketemiz dep ýáde berdik te, qujat toltyrýǵa júgirdik. Balalar túgili ózimiz de qashan sol kún jetedi eken dep asyqqanymyzdy aıtsańyzshy.
Barataı negizgi mektebinde balalardyń zaman talabyna saı bilim, tárbıe alýyna barlyq jaǵdaı bar. Kompıýterler ınternet jelisine qosylǵan, mekteptiń shaǵyn da bolsa kitaphanasy, pán kabınetteri bar, ártúrli úıirmeler jumys isteıdi.
Otbasyndaǵy tárbıe de olqy emes, qaıta kóp jerden kórkem, ulaǵat-tárbıesi mol. Máselen, Ybyraevtar otbasy birneshe jyldan beri aýdandyq jáne oblystyq «Mereıli otbasy» baıqaýyna qatysady. 2016 jyly aýdandyq baıqaýda jeńimpaz atanǵan. Al 2017 jyly respýblıkalyq baıqaýda 68 otbasynyń ishinde ekinshi oryn ıelenipti.
Balalardyń kıim-keshegi, as-sýyna jaǵdaılary tolyq jetedi. Otaǵasynyń óz sharýa qojalyǵy bar. Aýylda turǵan soń tirshilik kózi – tórt túliktiń súmesi. Otaǵasy Saılaýdyń sharýa qojalyǵynda úıir-úıir jylqy, tabyn-tabyn qara mal bar. Oǵan qosa úı irgesindegi kólshikte júzdep qaz-úırek baǵady. Úıdiń ishi de kirse shyqqysyz bolyp jaınap tur.
Balalardyń oqýdaǵy ozat úlgerimi – ata-ana úshin mártebeli mereı. Al ózge ult ókilderi arasyndaǵy saıystardan ásirese, «Abaı oqýlary», «Qazaq tili – memlekettik til» baıqaýlarynyń júldegeri atanýy shyn máninde maqtanysh.
Áńgime aýjaıy qaıtadan tirshilik qamyna aýysqan. Bolashaq baǵdary jóninde.
– Bul balalardy óz atymyzǵa túsirgen joqpyz, – deıdi Gúlnár Ámirjanqyzy.
Alǵashqyda sóz astaryn uqpaǵanbyz. Sóıtsek, jetim balalarǵa beriletin jeńildikti saqtaý úshin jasalǵan qam eken.
– Jetim balalardy memleket qamqorlyǵyna alyp, páter beredi emes pe?–deıdi anasy, – biz ata-ana bolyp asyrap, saqtaǵanymyzben, bárine birdeı úı ápere alamyz ba, joq pa sol jaǵyn oıladyq.
Patronattyq tárbıege alǵan ata-anaǵa eger pedagogıkalyq bilimi bolatyn bolsa, aı saıyn 67 myń teńgeden, áıtpese, tárbıeshi retinde 53 myń teńgeden jalaqy tólenedi, ár balanyń kıim-keshegi, as-sýyna 22 myń teńgeden kómek beriledi.
– Negizinde oǵan qarap otyrǵan joqpyz, – deıdi Gúlnár Ámirjanqyzy, – shyntýaıtynda 22 myń teńge kóp qarjy emes qoı. Biz balalardy ár senbi saıyn oblys ortalyǵyna aparyp qydyrtamyz, balalardyń oıyn-saýyq oryndarynda bolyp boı jazady, basseınge sýǵa túsedi.
Barataı – birligi bekem, berekesi myqty aýyl. El jaıyn oılaıtyn er azamattary kóp. Shet jaılap, shalǵaıda júrse de, týǵan jerleri esterinen shyqpaıtynǵa uqsaıdy. Aǵa býynnan Kókshetaý qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Shııap Álıev, burynǵy aýyl ákimi Asylbek Esmaǵambetov. Ásirese Astanada turatyn kásipker Abaı Álıev, sondaı-aq Mereke Rústemov, Musa Rahımov, Erkin Jarqynbaev tárizdi jigitter udaıy qamqorlyq kórsetip turady eken. Osy qamqorlyqtyń ar jaǵynda bala sany azaıyp, mektebi jabylýdyń az-aq aldynda turǵan aýylǵa degen perzenttik peıildiń ystyq yqylasy estigen sátte-aq júregińdi jylytyp jiberedi.
Nebary 36 oqýshysy bar negizgi mektep osy balalardyń esebinen de jabylmaı tur. Jarym kóńilderi jaqsy ata-ana taýyp jaılanǵan, tıtimdeı kezinen tirshiliktiń aq bas tolqyndarymen alysyp, ómirdiń ókpek jeline tótep bergen kókórim jastar aýyl qotanyn toltyryp, salmaǵyn kóterip turǵan tárizdi. Aýyl – balalarǵa besik. Balalar – aýyldyń bazary. Týǵan jerińniń tútini túzý ushý úshin de dál osylaı tolysýyń kerek eken ǵoı.
Attanarda jeti jastaǵy Ivan, jańasha azan shaqyryp qoıǵan aty Oljas alaqanyn jaıyp úlkendershe bata bergen. О́zi de elgezektigimen kórshi-qolańnyń batasyn alyp júr eken. Peıiline qarap bolashaǵyna sendik. Bataly bala arymas degen.
Baıqal BAIÁDILOV
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
SÝRETTE:Úsh balany asyrap alǵan ana Gúlnár Ybyraeva, Vıktorııa,Ivan jáne Evgenıı Klepsovtar
