– Ajyrasqan erli-zaıyptylardyń múlikti bólise almaý jaǵdaıynyń aldyn alý úshin ne istegen jón?
– Mundaı áýre-sarsańdy boldyrmas úshin órkenıetti elderde neke sharty jasalady. Bizdiń eldiń zańnamasynda da neke sharty bar. Neke shartyn tek úılený aldynda ǵana emes, nekede turǵan kezde kez kelgen ýaqytta jasaýǵa bolady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodeksiniń 40,41-baptary negizinde árbir erli-zaıypty neke shartyn jasaýǵa quqyly. Ári bul shartty olar kez kelgen ýaqytta ózgertýge nemese buzýyna bolady. Biraq atalǵan shartta zań mazmunynda kórsetilgen máseleler ǵana qamtylady.
– Neke shartynyń mazmunyna ne kiredi?
– Oǵan tómendegideı túsinikter kiredi: ortaq menshik tártibin ózgertý; barlyq múlikke qatysty tártip belgileý; jekelegen múlik túrine rejim tártibin belgileý; erli-zaıyptylardyń árqaısysynyń múlkine rejim belgileý; qazir qolda bar múlikke qatysty jáne bolashaqtaǵy múlikke qatysty tártip belgileý; erli-zaıyptylardyń birin-biri kútip, baǵý jónindegi mindetteri tártibi; bir-biriniń tabystaryna qatysý tásilderin aıqyndaý; árqaısysynyń otbasylyq shyǵystaryn shyǵarý tártibin aıqyndaý; neke buzylǵan jaǵdaıda árqaısysyna beriletin múlikti aıqyndaý.
– Neke buzylǵan jaǵdaıda balalar kimmen qalýy tıis?
– Ajyrasqan ata-ananyń balalary qalyptasqan jaǵdaı boıynsha kóbine anasynyń qolynda qalady. Muny «zań solaı eken» nemese «sot balalardy tek anasymen ǵana qaldyrady» eken dep túsinýge bolmaıdy. Alaıda, kópshilikte osyndaı birjaqty pikir qalyptasqan. Sol sebepti ákelerdiń birqatary bala mende qalsyn dep sotqa aryz túsire qoımaıdy. Al zańda ákeniń de, ananyń da quqyqtary teń. Mundaı jaǵdaıda zańnyń talabyna saı sot sheshim shyǵarady.
– Neke buzylyp, sot sheshimimen bala bir ata-ananyń qolynda qaldy. Sonda ekinshi ata-ana ol balanyń tárbıesine, basqa mańyzdy máselelerine qalaı aralasa alady?
– Árıne, mundaı jaǵdaıda kóbine bir ata-ana ǵana balaǵa tárbıe berip, al balasynan bólek turatyn ekinshi ata-ana alıment tóleýmen shekteledi. Alaıda Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodekstiń 73-babynda balasynan bólek turatyn ata-ananyń balasymen aralasýǵa, onyń tárbıesi men bilim alý máselelerin jáne bala úshin ózge de mańyzdy máselelerdi sheshýge qatysýǵa quqy bar. Eger mundaı aralasý balanyń tán saýlyǵy men psıhıkalyq densaýlyǵyna, onyń adamgershilik jaǵynan damýyna zııan keltirmese, balasy ózimen birge turatyn ata-ana balanyń ekinshi ata-anasymen aralasýyna kedergi jasamaýǵa tıis. Demek, balasynan bólek turatyn ata-ana belgilengen ýaqytta balasymen jolyǵýǵa, onymen birge qydyrýǵa, óziniń úıine áketýine, tipti eńbek demalysy kezinde demalatyn oryndarǵa (shetelge de) birge ertip aparýyna quqyǵy bar. Bul zańdylyq ata-analar arasynda ózara kelisilmese, onda sotqa júginý arqyly sheshiledi.
– Ákesimen, ne anasymen bólek turatyn balanyń turǵylyqty jeri men zańdy mekenjaıy bola ma?
– Árıne, bolady. Biraq ol jer ata-analarynyń kelisimimen belgilenedi. Al ortaq kelisim bolmaǵan jaǵdaıda balanyń múddesi, onyń pikiri negizge alynyp, qorǵanshy nemese qamqorshylyq jónindegi mindetterdi júzege asyratyn organnyń qatysýymen sot sheshedi. Sot bul rette balanyń ata-anaǵa, aǵa-inileri men apa-sińlilerine úıirligin, balanyń jasyn, ata-analardyń adamgershilik jáne basqa da jeke qasıetterin, ata-analardyń árqaısysymen balanyń arasyndaǵy qarym-qatynasty, balanyń damýy men tárbıesi úshin jaǵdaılar jasaý múmkindigin, ata-analar qyzmetiniń túrin, jumys rejimin, ata-analardyń materıaldyq jáne otbasylyq jaǵdaıyn jáne basqa da jaǵdaılardy eskeredi.
Daıyndaǵan Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
