Barlyǵy kórshi balanyń planshetinen bastaldy. Aldymen jasóspirimderdiń gadjetke táýeldiliginiń ózi qaıdan shyǵýda? Zaman aǵymynan qalýǵa bolmaıtyn, aqparattyq jyldamdyqqa kóz ilespeıtin ýaqytta dástúrli qundylyqtar mániniń solǵyndaýynan ba, álde qoǵamdaǵy ata-ana men bala, dos-jaranmen pen qarym-qatynastyń basqa deńgeıge aýysýynan, álde yǵysýynan deısiz be, álde vırtýaldy álemdegi yqpaldyń sanaǵa tıgizer áserinen deısiz be? Spektakl osy saýaldarǵa jaýap izdegendeı.
Ermek, Aıgúl, Erkin – bir úıdiń balalary. Erkin aýylda ájesiniń tárbıesin kórgen, taı minip, asyq oınaǵan, dombyranyń únine eltıtin kenje ul bolsa, Ermek pen Aıgúl sabaqtaryn óte jaqsy oqyp, ata-anasyna qolǵabys jasap, inisiniń sabaq oqýyna da kóńil bólip, kitap aqtaryp balalyq qyzyqtaryn bilimmen ushtastyratyn jetkinshekter. Biraq osy baqytty ómir Asan atty kórshi balanyń planshetpen oınap júrgenin kórgen soń nildeı buzylady. Balalardyń oǵan qatty qyzyqqany sondaı, otbasyndaǵy óte qundy, anasy úshin qımas dombyrany planshetke aıyrbastaıdy. Erkin dombyrany qımaı qansha qıylsa da, úlken eki balasynyń kóńili úshin ana sol qadamǵa bardy. Alaıda oıynǵa berilgen balalar anasy men kitapty tyńdaýdan qalyp, kompıýterlik oıyndar ıesi Ý-Sananyń yqpalyna kóshedi. Sahnada – gadjet jetegine ilesip, balalyq keıpinen ózgerip ketken jetkinshek. Shıyrshyq atyp, jan kúızelisine túsip, sharq urǵan ana. Ana rólinde bıshi Gaýhar Ismaǵulova bı tilimen osy bir ishki ıirimderdi sheber jetkizedi.
Sahnadaǵy Ý-Sananyń (Qarlyǵash Násen) yqpaly óte zor. Qımyly ábjil, qudiretiniń kúshin bilgen Ý-Sana patshaıym bala bitkenniń oı-sanasyn jaýlaǵan. Aldynda ǵana ana aldynda talshybyqtaı ıilip júrgen balalar quryqqa túskende robotqa aınalǵandaı. Bar zeıinderi, esil-derti tek qoldaryndaǵy gadjette. Zaldaǵy kórermen tym-tyrys. Ýlanǵan Aıgúl (Aıdana Daırabaeva) janary shoqtaı janyp, zalǵa kóz tikken. Jandy deneden góri pýltpen basqarylatyn kompıýterlik oıyndardaǵy beınelerge aınalǵan balalar birinen soń biri kórermender zalyn qaq jaryp sahnaǵa bettegen. Qolyndaǵy planshetimen qyzyqtyryp, zal aralap ketken kórshi bala Asannyń qarmaǵyna (Marǵulan Júnisov) dál qazir-aq talaı jetkinshek túserdeı. Eliktiredi, qyzyqtyrady, túrli oıynnyń keremetterin berile kórsetedi. Al jan qarmana balalaryn izdep, taba almaı shıyrshyq atyp, sharq urǵan ana janynda ulttyq rýhy ólmegen kenjesi Erkin (Erjan Qudaıbergenov) ǵana. Balalar tabyldy. Biraq olar Ý-Sananyń yqpalynan shyǵa almaıdy. Ý-Sananyń qulyna aınalǵan balalar ótken ómirin umytyp, izdep kelgen baýyryna da qaramaıtyn jaǵdaıǵa túsken.
Sahnada arpalysty bı. Dekorasııada, led ekranda shyrmaýyqqa shyrmalyp alystap ketken dombyra sýreti. Ý-Sana sheńgeli qýsyryp barady. Janushyrǵan ana men bala oıynǵa táýeldi qymbattaryn tutqynnan shyǵarýǵa, burynǵy ómirlerine qaıta ákelýge bar kúshin jumsaıdy.
Nege bulaı boldy? Taban tirer turlaýy, rýhanı dińgegi osal ma? Solaı tárizdi. Ata-babadan jetken dil, tanym, kózqaras, dástúr baılanysy qaı jerden úzildi? Dombyra, qamshy, asyq tárizdi qundylyqtardy tárk etpeı, boıdaǵy qanmen berilgen ulttyq rýhtyń dińine qurt túspese, tamyrdan jetken nár jas shybyqty ıiltip, búktirgenimen julyp ákete almaıdy eken. Anasymen birge Ý-Sanamen arpalysqan Erkin sol tamyryn úzbegen shybyq. Spektakldiń naǵyz sharyqtaý shegi. Anasy men Erkin Ý-Sana basyndaǵy tájdi sheshýimen barlyq bala robottyq keıipten, sanasy ýlanǵan, oıynpaz, oısyz beıneden arylyp, sanaly jetkinshekterge aınalady. Ý-Sana jeńildi.
Keıingi býyn boıynda qaýqar bar eken, kúrese alady eken. Erkin baýyrlaryn jamandyqtan qutqaryp, burynǵy ómirlerine qaıta ákeledi. Qoıylym ǵalamtor jeteginde ketip, bilimnen alystap, tek qana oıynnyń sońyna túsken balalardy bilim álemine jeteleıdi.
Álemdik máselege aınalǵan vırtýaldy álemge táýeldilik taqyrybyn qozǵaǵan qoıylym «Naz» bı teatrynyń áleýetin, el aldyndaǵy jaýapkershiligin de kórsetkendeı. Lıbretto avtory Saǵadildá Úsibáli, qoıýshy horeograftar Arman Baımaǵambetov, Ulan Izenaev, Saǵıt Dúzbaev, kompozıtor árleýshi Baıdaly Ryspanbet, teatrdyń kórkemdik jetekshisi, bas baletmeısteri Qadısha Aǵymbaevanyń úılesimge umtylǵan qımylymen, áleýmettik máni zor máseleni sahnaǵa alyp shyǵyp, kishkentaı kórermenderge usynýyn úlken jetistik dep baǵalaǵan oryndy. Esterińizge sala keteıik, lıbretto avtory Saǵadildá Úsibáli tuńǵysh «Qazaq eli» anımasııalyq fılminiń ssenarııin jazǵan, balalar taqyrybyna qalam tartyp júrgen qalamger bolsa, «Naz» memlekettik bı teatry san túrli ult pen ulystardyń bılerin, horeografııalyq qoıylymdar men kompozısııalardy sahnalaǵan Qazaqstandaǵy birden-bir kásibı bı teatry.
Ibir-Sibir jurty deıtin qıyrdy jaılaǵan túrkitildester ishinde kamasın atty halyq bolypty. О́ziniń tili, mádenıeti, dástúri bar edi. Áýeli dástúri men tilinen aırylǵan jurt qumǵa sińgen sýdaı qarasy kóp halyqtyń arasynda joǵalyp ketipti. Qazir kamasınder joq. Al sahnadaǵy bı tili kamasındeı joǵalmaýǵa úndeıdi. Qapastan shyǵyp, shyrmaýyqtan arylǵan dombyra ulttyq bolmystyń shyraqshysyndaı kórindi!
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
