«Úmitten úreı basym bolyp tur. Bul jolǵy úreıdiń tetigi «Rýhanı jańǵyrý» aıasynda rýhanı bulaq kózi bolyp otyrǵan kıeli shańyraq – kitaphanalar jabylady degen boljam. Eger kezdesýde kóterilgen másele shyndyqqa aınalar bolsa, ár aýyldaǵy rýhanııat oshaǵynyń oty sónbek. Máseleniń mán-jaıy týraly: «Parlament Májilisiniń depýtattary M.Magerramov pen N.Mıkaelıan jáne О́skemen qalasy ákiminiń orynbasary O.Býlavkına mádenıet qyzmetkerlerimen kezdesti. Taıaý arada oblys aýyldaryndaǵy 245 aýyldyq kitaphana jabylady dep kútilýde», dep jazdy oblystyq Pýshkın kitaphanasynyń saıty», dep jazypty óziniń feısbýk áleýmettik jelisindegi paraqshasynda Qyzyrbek Dúrginbaıuly.
Mán-jaıdy bileıik, istiń anyq-qanyǵyna kóz jetkizeıik dep О́skemendegi A.Pýshkın atyndaǵy oblystyq kitaphananyń dırektory Habıba Aqjigi-
tovaǵa telefon shaldyq. Iá, mundaı áńgimeniń bolǵany ras eken. Áńgime qaıdan shyqqan deısiz ǵoı. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginen. «Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń rýhanııatqa, mádenıetke ne qatysy bar?» dersiz bálkim. Biz de jaýaby joq bul saýaldy ishteı ózimizge qo-
ıyp kórdik. Hosh. Negizgi áńgimege oralaıyq. «Mınıstrlik Shyǵys Qazaqstan men Batys Qazaqstanda eksperıment retinde aýdandyq kitaphanalardy oblystyq kitaphanaǵa fılıal qylyp qosyp, aýyldaǵy kitaphanalardy mektepke berse qaıtedi?» degen usynys aıtypty. «Biz jappaımyz, qosamyz» depti. Kitaphana salasynda júrgennen keıin jaqsy bilemiz ǵoı. Mekteptiń kitaphanasy negizinen oqýshylar men muǵalimderge arnalǵan. Kóbine oqýlyqtarmen jumys isteıdi. Halyqqa qyzmet kórsete ala ma, almaı ma? Bul – bir. Ekinshiden, olardyń óz normatıvtik standarttary bar. Kitaphanashylardy balalardyń sanyna baılanysty ustaıdy. Qazirgi kezde aýdandyq kitaphanalardyń barlyǵy kommýnaldyq memlekettik kásiporyn sanalady. Eger olar oblystyq kitaphanaǵa fılıal bolsa, basshylarynyń jalaqysy azaıady. Búginde óńirdiń qala men aýdandarynda 19 kitaphana jumys isteıdi. Demek 19 býhgalter qysqarady. Al oblystyń aýyldarynda 245 kitaphana men 287 kitaphanashy bar. Kitaphanashylardyń 150-i ǵana tolyq stavkada, qalǵandary 0,5, 0,25 stavkamen jumys istep júr. Aýyldy jerlerdegi kitaphanalar onsyz da qalt-qult etip otyr. Aýyl kitaphanalaryn mektepke qosqannan góri, kerisinshe qazirgi qyzmet aıasyn keńitip, barynsha qoldaý kórsetýimiz kerek», degen kitaphana basshysy bul isti qolǵa alýǵa áli erte ekenin, aýdan-aýyldarda qajetti ınfraqurylym joqtyǵyn, joǵary jyldamdyqtaǵy ınternet kóptegen aýyldarǵa áli kúnge deıin tolyq jetpeı otyrǵanyn alǵa tartty.
Shet memleketterde kitaphanalar tek kitap oqıtyn ǵana emes, úlken-kishiniń kompıýterlik saýatyn ashatyn, sabaqtan keıin balalarǵa qosymsha bilim beretin ortalyqqa aınalǵan. Máselen, О́skemendegi Pýshkın atyndaǵy kitaphanada gazet-kitap oqýdy bylaı qoıǵanda, shet tilderin tegin úırenýge, tipti oqý arasynda dene shynyqtyryp, jattyǵý jasaýǵa da múmkindik bar. Oblys ortalyǵyndaǵy O.Bókeı atyndaǵy kitaphanada da oqyrmandarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. «Biz ózge eldegi kitaphanalardyń is-tájirıbesin únemi nazarǵa alyp otyramyz. Barlyq memleketterde kitaphana isine arnalǵan arnaıy zań bar. Mundaı zań bizge de kerek. Máselen, sheteldiń kitaphana isi týraly zańynda eger kitaphanany jabý kerek bolsa, áýeli sol jerdegi turǵyndardyń pikirin bilýi, eskerýi kerektigi qarastyrylǵan. Osy máseleni Parlament Májilisiniń depýtattarymen kezdesýde de kóterdik», deıdi H.Aqjigitova.
«Kemedeginiń jany bir» demekshi, qazir О́skemendegi Oralhan Bókeı atyndaǵy ortalyqtandyrylǵan qalalyq kitaphana ujymynan da maza qashqan. «Ne bolar ekenbiz?» dep ári-sári kúı keship júr bári. Árıne ýaıymdaıtyndaı jóni de bar. Búginde bul kitaphanada 14 bólimin qosqanda 110 adam eńbek etedi. Atalǵan kitaphana dırektory Janar Kenjebekova eger fılıaldar ońtaılandyrylar bolsa, qanshama adam jumyssyz qala ma dep te ýaıymdaıdy. «300 myńǵa jýyq turǵyny bar О́skemenniń ár shaǵyn aýdanynda shaǵyn kitaphanalarymyz bar. Qalaǵa jaqyn Menovnoe men Shyǵys aýyldarynda kitaphanalarymyz jumys isteıdi. Ol jerlerde otyzdan astam klýbtar men shyǵarmashylyq birlestikterimiz bar. Halyq bos ýaqyttaryn sonda ótkizedi. Balalarmen de, úlken kisilermen de jumys isteımiz. Myna habardy estip, kóńil kúıimizdiń túsip ketkeni ras. Mádenıetke, rýhanııatqa osyndaı kózqaraspen qarap otyrǵanyna júregimiz aýyryp otyr», deıdi ol.
Árıne «jel soqpasa shóptiń basy qımyldamaıtyny» belgili. «Jer astynan jik shyqty, eki qulaǵy tik shyqty» degendeı, aıaq astynan dúńk etken bul habar óńirdiń zııaly qaýym ókilderin de alańdatyp otyr. «Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary elimizdiń ekonomıkasy quldyrap turǵan kezde kitaphanalardyń bári jabylyp edi. Jaǵdaı jaqsarǵannan keıin barlyq aýdandardaǵy, barlyq aýyldardaǵy kitaphanalar qaıtadan ashylyp edi. El qýanyp edi. Ne nárseniń jabylyp baryp qaıtadan ashylǵany jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn bildirmeı me? Al endi qazirgi jaǵdaıda aýylda kitaphanadan basqa qandaı aqparattyq ortalyq bar? Kóp aýyldarda ınternet te joq. Aýyldaǵy gazet-jýrnaldardy oqıtyn, ınternetke kiretin, aqparat alatyn jalǵyz oryn – osy kitaphana. Kitaphana qyzmetkerleri Elbasymyzdyń, memleketimizdiń saıasatyn júrgizip, nasıhattap otyr deýge bolady. Eger aýyldaǵy kitaphanany mektepke qossa, aýyldyń adamdary balalarmen jaǵalasyp aqparat ala almaıdy. Aýyldyń adamdaryn eshqandaı aqparatsyz, aqparat kózinsiz qaldyramyz. Kerisinshe aýylda qosymsha mádenı, tanymdyq nysandardy ashý kerek. Qazaqtyń tamyry aýylda jatqandyǵyn uǵýymyz kerek. Aýyl halqynyń qala halqymen birdeı aqparat alýǵa quqy bar. Olardyń quqyna eshýaqytta nuqsan kelmeýge tıis. Aýyldy qalaǵa jaqyndatamyz degen úlken, keshendi josparlar bar sekildi edi. Sonyń kerisinshe bolǵanyna tańǵalyp otyrǵan jaıym bar», deıdi qoǵam qaıratkeri, uzaq jyldar oblystyń mádenıet salasynda basshylyq qyzmetter atqarǵan Túsiphan Túsipbekov.
Árıne kitaphanashylardyń alańdaýshylyǵy oryndy. Desek te bul máselege áli núkte qoıylmaǵanyn eskerý lázim. Muny bizge Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń beınerejimde ótkizgen máslıhatyna qatysqan oblystyq Mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasy basshysynyń orynbasary Raýshan Nurmuhanova aıtty. «Naýryz aıynda mınıstrlikte osyndaı jıyn bolǵany ras. Olar kitaphanalardy jabý máselesin qoıyp otyrǵan joq, elimizdegi kitaphanalardyń qurylymyn ózgertý máselesin qarastyryp jatyr. Qazir bul másele barlyq oblystarda talqylanyp jatyr. Mınıstrlik bizge: «Osy máseleni zerttep, zerdelep, óz usynystaryńdy berińder, oılaryńdy aıtyńdar» dedi. Degenmen kópshilik bul usynysqa qarsy bolyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta osy sala mamandarynyń pikir-usynystaryn mınıstrlikke jetkizetin bolamyz», deıdi basqarma basshysynyń orynbasary.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy
