«Ata – asqar taý, ana – baýyryndaǵy bulaq, bala – jaǵasyndaǵy quraq» degende, qazir sol appaq álem, taza dúnıe qorǵansyz qalyp, fızıkalyq turǵydan da, moraldyq-psıhologııalyq taraptan da kóldeneń kedergige jıi ushyrap jatqany anyq. Álimsaqtan álemdi titiretken qııan-keski shaıqastar da osy urpaq qamy úshin emes pe edi?! Tize búkseń, ulyń qul, qyzyń kúń bolyp kisi esiginde júredi. Babalar sol «qara qazan, sary bala qamy úshin» tolarsaqtan saz keshýge, muz jastanýǵa, qylsha moıny talsha bolýǵa bar boldy.
Sońǵy oqıǵalardy ǵana tizbekteıikshi. Qaımaǵy buzylmaǵan deıtin ońtústiktegi ospadarlyq is qoǵamdy dúr silkindirdi. Odan keıin Reseıdiń Kemerovo oblysyndaǵy oıyn-saýyq ortalyǵynda otqa oranǵan sábılerdiń obaly kimge? Arada az kún ótpeı Aýǵan elinde medrese shákirtteri baýdaı tústi. Otty oshaqtarsyz, beıbit kúnniń ózinde bala qorǵansyz. Onyń ósip-jetilýi, ómiriniń tizginin óz qolyna alýyna deıingi bar jaýapkershilik ata-anada, eresekterde. Osy oqıǵalar qoǵamnyń belgili deńgeıde talabyn qozǵady, azamattyq sektordyń azamattyq únin estirtti. Bul balalardy bir qorǵasa, azamattyq qoǵam qorǵaı alatynyna taǵy da dálel bolyp otyr.
Keıingi jyldary Qazaqstanda balalar úıinde tárbıelenýshiler, balalar úıi azaıyp keledi. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetinshe, sońǵy 5 jylda balalar úıinde tárbıelenýshiler sany 57 paıyzǵa azaıypty. Iаǵnı, buryn bolmaǵan kórsetkish – 11 myńnan 6 myńǵa deıin tómendegen. О́zderiniń týǵan otbasylaryna 2051 bala qaıtarylǵan. Eseptik kórsetkishterge sensek, elimizde jetim balalar men ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa arnalǵan 58 mekeme jabylyp, qaıta uıymdastyrylǵan eken. Jalpy, damyǵan elderde, sondaı-aq BUU sııaqty halyqaralyq uıymdardyń tájirıbesinde balanyń otbasynda ómir súrgenin, jaıly jaǵdaıda óskenin maquldaıdy.
Tórt jyl buryn Elbasy «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynda jetim balalardy asyrap alýshy jáne tárbıeleýshi azamattar úshin jaǵymdy quqyqtyq orta qalyptastyrýdyń ózektiligin aıtqany esimizde. Prezıdent aıtqandaı, mundaı otbasylar memleket pen qoǵamdyq birlestikterdiń jan-jaqty kómek beretin obektilerine aınalýy kerek. Áıtpese áldebir jeńsik as, qymbat múkámal, toıdaǵy daraqylyqtar úshin de talaı qarjy jelge ushyp jatyr ǵoı. Qoǵamnyń qasıeti asta, tóktigimen emes, izgiligimen, baýyrmaldyǵymen baǵalansa kerek-ti.
Árıne, jyl saıyn balalar úıinen balalardy asyrap alýshy adamdardyń qatarynyń artýy qýanyshty. Alaıda, baspasózde jarııalanyp jatatyn shet memleketterdegi qoǵamda jaǵymdy beınesi qalyptasqan qaısybir azamattardyń ishki ómirinde balalarǵa zorlyq-zombylyq jasaýynyń aıǵaqtary oılandyrmaı qoımaıdy. Sondyqtan otbasylarda patronatty tárbıeleý, qamqor bolý, qamqorshylyq tájirıbesin keńeıtýdiń zańdy negizderin nyǵaıtý ózekti. Elbasy bul rette kóptegen elderdegi qamqorlyqsyz qalǵan balalardy ýaqytsha ornalastyratyn «qonaq otbasy» tájirıbelerin esepke alýdy tapsyrǵan edi.
О́tken ókinishterdiń sabaǵy bolar, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti birqatar halyqaralyq uıymdarmen jáne qazaqstandyq úkimettik emes uıymdarmen jumys isteýge bilek sybanyp otyr. Olardyń qatarynda IýNISEF, PRI, «Úı» qoǵamdyq qory, «Ana úıi», «Krızıstik ortalyqtar odaǵy», «Otbasylyq akademııa», «Januıa», «Quqyq» sııaqty uıymdar bar. Jaqynda Almatyda Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıevtiń qatysýymen ótken bala quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha jıynda úkimettik emes uıymdar jetekshileri birqatar usynystar aıtty.
Máselen, «Ata-ana» qoǵamdyq uıymynyń basshysy Janna Ahmetova ár óńirde ana men balanyń ózekti máselelerin bilýge, bilim berý uıymdarymen jumys isteýge jáne olarǵa erkin kirýge ókilettigi bar táýelsiz ókil engizý týraly aıtsa, «Erikti qaıyrymdylyq qoǵamy» qorynyń jetekshisi Arýjan Saın ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy tirkeıtin biryńǵaı vedomstvoaralyq aqparattyq júıe qurý týraly oıyn jetkizdi. Al «Ashyq álem» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Álııa Arqarova buryn ár óńirde jumys istegen balalar quqyqtaryn qorǵaý departamentterin qaıta qurýdyń mańyzdylyǵyn aıtady. Jalpy, qoǵam belsendileri aıtyp júrgendeı, balalardy qorǵaý – memleket pen azamattyq sektordyń ǵana máselesi emes, balalardy tárbıeleýden syrt qalatyn ata-analardyń jaýapkershiligi de óte mańyzdy. Osy týraly zańnama tetikteri jetildirile túsýi kerek.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
