Biz bul saýaldy eń aldymen Aqtóbe oblystyq syrtqy qatynastar jáne týrızm basqarmasynyń basshysy Ermek Kenjehanulyna qoıǵan edik. Onyń aıtýynsha tek 2017 jyldyń III toqsanynda qonaqúıler men hostelderge 80myńǵa jýyq qala qonaqtary tirkelgen. Munyń ózi aldyńǵy 2016 jyldyń sáıkes, tıisti kezeńimen salystyrǵanda 22 paıyzǵa joǵary deıdi ol.
Árıne, qonaqtyń kelgeni jaqsy. «Qonaq óziniń yrysymen keledi» demeı me dana halqymyz! Áıtse de buǵan deıin jasalǵan zertteýler men taldaýlar óńirge aıaq basqandardyń deni kóbine iskerlik jaǵdaılarǵa baılanysty keletinin kórsetedi. Onyń esesine óńirdegi tarıhı-mádenı muralarmen, tabıǵı landshafty nysandar men arheologııalyq sáýlet eskertkishterimen, sondaı-aq tarıhı tulǵalar jáne halqymyz bastan keshken qııan-keski oqıǵalarǵa baılanysty jasaqtalǵan kıeli oryndarmen tanysýǵa nıet bildirgen saıahatshylardyń barynsha az ekeni baıqalady.
Shyntýaıtyna kelgende óńirde otandyq jáne sheteldik týrısterdiń nazaryn aýdaryp, qyzyǵýshylyǵyn týǵyza alatyn mundaı týrıstik nysandarǵa laıyqty oryndar jetkilikti. Sonyń birqataryna toqtala keter bolsaq, óńir aýmaǵyndaǵy «Aıdarly asha» geomorfologııalyq-geologııalyq quıma tasy oǵan barǵandardyń bárin tań qaldyrýmen keledi. Budan I ǵasyr buryn sol dáýirdiń ǵalymdary osy tustaǵy ózennen quıma tasqa aınalǵan mollıýskalardyń qabyrshaqtaryn tapqan. Bul kórinis munda erte zamandarda teńiz bolǵanyn aıǵaqtaıdy. Tabıǵattyń qudiretinde shek bar ma? Kúnderdiń bir kúninde topyraqtyń qyryq qabat qyrtysy qoparylyp, jerdiń betine kóterilgen. Osy qyrtystarda eń ejelgi ósimdikter men janýarlardyń sulbalary tabylǵan.
Nemese ǵylymı-astrofızıkalyq aınalymǵa Yrǵyz – Jamanshın degen ataýmen engizilgen alyp aspan denesi qulaǵan jerdi alaıyqshy. Mıllıondaǵan jyldar buryn búgingi Yrǵyz dalasyna alyp juldyz tastyń qaldyǵy aǵyp túsken aýmaqtyń dıametri 13 kılometrdi quraıdy. Búgingi kúni onyń tereńdigi shamamen 300 metr ekeni belgili. Keıinnen meteorıttiń jerge qulaýy saldarynan qara tústi qumyrsqa pishindes, salmaǵy temirden jeńil, aǵashtan aýyr kózdiń jaýyn alatyndaı usaq tas bólshekter túzilgen. Ǵalymdardyń tujyrymdaýynsha bulardyń hımııalyq quramy jóninen jer betindegi ári jer astyndaǵy zattardyń birde birine uqsamaıdy. Sóıtip álemde múldem kezdespeıtin dúnıeler qazir jabaıy týrısterdiń tonaýyna túsip jatyr dep qynjylady esimi Aqtóbe aımaǵyna keńinen tanymal ólketanýshy Bekarystan Myrzabaı.
Yrǵyz – Torǵaı rezervaty aýmaǵynan tabylyp, keıin ıaǵnı 1725 jyly Máskeýdegi paleontologııa mýzeıine qoıylǵan alyp ańnyń qańqasy, Kórisaı – Mórsaı ańǵaryndaǵy tereńigi 150 metrlik qulandar mekeni, Mártóktegi eń kóne ósimdik –paporotnık toǵaılary týrısterdiń arnaıy izdep júrip kóretin nysandary qatarynan oryn ala alady. Sonymen birge Qobylandy batyr, Abat-Baıtaq, jáne Eset batyr keseneleri, Ábilqaıyr han qaza bolǵan jerdegi Han molasy sekildi tarıhı tulǵalardyń eskertkish-keseneleri de eshkimdi enjar-selsoq qaldyra almaıdy.
О́ńirde tıisti jergilikti ókiletti organdar, sonyń ishinde týrızm basqarmasy tarapynan osyndaı kıeli de qasterli nysandardy nasıhattaý men dáripteý, onyń ishki qupııalary men tylsym syrlaryn ashyp kórsetý jumystary kemshin soǵyp júrgendeı kórinedi. Sondaı-aq týrısterge qyzmet kórsetý sapasy men mádenıetiniń tómendigi de óńirge keletin týrıster legin tómendetpese, ósire almasy anyq. Týrısterdiń qataryn tolyqtyra túsýde jol boıynda kórsetiletin qyzmetter de eleýli ról atqarmaq. О́kinishke qaraı qazirgi kúni onyń jaı-kúıi de syn kótermeıdi.
Degenmen, tutastaı alǵanda bıyl óńirde týrıstik ınfraqurylymdardy damytýǵa kúrt betburys jasalǵany úlken senim týǵyzady. Soǵan sáıkes jalpy quny 50 mıllıard 100 mıllıon teńge turatyn 30 ınvestısııalyq joba júzege asyrylmaq. Atap aıtqanda, bulardyń basym bóligin jol boıynda qyzmet kórsetetin qurylymdar, sapasy joǵary qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan bes juldyzdy qonaqúıler jáne akvopark kesheni quraıdy. Buǵan qosa Mártók aýdany aýmaǵyndaǵy maraldyń múıizinen alynatyn panto preparatymen emdeıtin shıpajaı emhana men demalys ornynyń esigi de bıylǵy jyly týrıster úshin aıqara ashylmaq.
Qysqasy, búginde Aqtóbe aımaǵynda ishki jáne syrtqy týrızmdi damytý isinde seń qozǵaldy deýge bolady. Onyń túpki nátıjesine aldaǵy ýaqyttyń ózi tóreshi bola alady demekpiz.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
