Kaka jasyl alańda jasyndaı jarqyldap jankúıerlerdiń júregin tolqytqan sheber fýtbolshy ǵana emes, er tulǵaly tekti jigit. Biz bilmeıtin qyry qanshama. Kóptegen fýtbolshylardyń ómir jolymen tanysqan sátte, olardyń deni jasynda joqshylyq pen kedeıshilikti bastan keshirgen, ómir taýqymetin tartqan, sodan qınalyp júrip eńse kótergeni jaıly aıtylady. Mysaly, ataqty Peleniń ózi bala kezinde bir úzim nan úshin urlyq jasaýǵa barǵany týraly estelikterinde aıtady. Sol sııaqty Ronaldo, Maradona, Rıvelına, Zıko, Rıvaldolar jarly-jaqybaılar turatyn kvartalda týyp, joqshylyqty kóre júrip, es jıǵan jigitter.
Buny nege aıtyp otyrmyz? Sebebi, bizdiń keıipker Kaka baıdyń balasy, ol basqalar sııaqty jyrtyq shaqaımen batpaqty kóshede dop qýǵan joq. Bir kún qarny ashyp kórmegen. Sóıte tura onyń boıyndaǵy qarapaıymdylyq, oıǵa alǵan maqsatyna jetý jolyndaǵy tózimdiligi, mádenıeti adam tańdanarlyq.
Brazılııa elinde fýtboldy sport degennen góri ómir súrý salty dese de bolady. Ataqty Pele sportpen qoshtasyp turyp ózine qımastyq tanytqan jankúıerlerine: «Sizder nege qımastyq tanytasyzdar, Brazılııada meni eki oraıtyn urpaq ósip kele jatyr, senbeseńizder teńiz jaǵasyna baryp qarańyzdardy» degen eken. Rasynda bul elde fýtbolshy bolýdy armandamaıtyn bala kemde-kem. Solardyń biri – Kaka.
Kaka jeti jasqa tolǵanda otbasy San Paýlý qalasyna kóship keledi. Ákesi ony «Alfevıle» akademııasyna oqýǵa beredi. Osynda bilim alyp júrgen kishkentaı Kakaǵa «San Paýlý» fýtbol klýbynyń nazary aýady. Atalmysh klýb ony óz akademııasyna oqýǵa shaqyrady. Ata-anasynyń yqylasymen Kaka bul usynysty qabyl alady. Bul klýbtan álemniń alǵashqy «1000 goldyń» avtory Artýr Fredrınaı jáne Falkao, Bellını, Gýrson, Kafý, Leonardo sııaqty tarlandar týyp shyqqan...
Sóıtip Kaka 15 jasynda jastar komandasynda óner kórsetti. Oıyn órneginde min joq, biraq denesi balǵyn hám boıy tapal. San Paýlý akademııasynyń dárigerleri «Kaka fızologııalyq turǵydan álsiz, tez sharshaıtyn, ony 17 jasqa tolǵannan keıin bir jyldaı júıeli jattyǵý júzgizýdiń nátıjesinde qalpyna keltirdik», deıdi.
Kakanyń basqalardan erekshelegi ol qudaıǵa sheksiz berilgen. Onyń da ózindik sebebi bar. 2000 jyldyń jazynda 18 jasqa jańa tolǵan Kaka otbasymen birge saıahatqa shyǵady. Tańerteń erte turyp basseınniń eń bıik tuǵyrynan sýǵa sekirý kezinde aıaǵy taıyp qulaıdy. 10 metr bıikten sementtelgen tas edenge túsip, bel omyrtqasy opyrylady. Es-tússiz aýrýhanaǵa jetkiziledi. Ol kezde onyń bolashaqta fýtbolshy bolýy jaıly sóz qozǵaýdyń ózi artyq-tyn. Eshkim Kakany tiri qalar dep oılaǵan joq. Dárigerlerdiń ózi úmitsiz edi. Biraq ol aman qaldy.
Osy oqıǵa jaıly Kaka: «Dárigerler ekinshi qaıta jasyl alańǵa oralmaısyń, ony umyt, tek aman qalýdy oıla, degen sátten bastap, maǵan bir qudaıdan basqa eshkim kómektese almaıtynyn túsindim de, bir qudaıǵa sheksiz yqylaspen jalbaryndym. Tilegimdi qabyl etti. Attaı shaýyp jasyl alańǵa qaıta oraldym. Sodan keıin tek qudaı qalaǵan jaqsy isterdi atqarýǵa ant berdim. Osy antymdy buzbadym», depti.
Sóıtip qudaıdyń kómegimen jasyl alańǵa oralǵan Kaka kedeı-kepshikke kómek qolyn sozýdan aıanyp qalǵan joq. 2004 jyly ashtyqqa qarsy halyqaralyq qozǵalystyń tóraǵasy bolyp saılandy…
*****
Egerde joǵarydaǵy keleńsiz jaǵdaı bolmaǵanda Kaka «San Paýlý» klýbynyń negizgi quramynda áldeqashan óner kórsetip júrer edi. Dese de klýb qojaıyndary ony «jaraqatyń bar» dep shetke qaqpady. Buǵanda shúkir. 2001 jyly qosymsha quramǵa qabyldady. Kaka osynda júrip-aq bir maýsymdaǵy 27 oıynda 12 gol soǵyp, onymen qoımaı San Paýlý jáne Rıo Dı Janeıro qalalary arasynda ótetin dástúrli «Torneio Rio-Sgo Paul» týrnırinde erekshe kózge tústi. Oqıǵa bylaı bolǵan eken: ýaqyt ortadan asyp barady San Paýlý komandasy 1:0 esebimen jeńilip jatyr. Amaly quryǵan bapkerler alańǵa Kakany shyǵarady. Ol shyqqan boıda eki gol soǵady. Sóıtip San Paýlý jeńiske jetip, Kakanyń ataǵy aspandasyn kep.
Keshikpeı kári qurlyqtyń ataqty klýbtarynan «bizge kel, bizge kel» degen usynystar qarsha boraıdy. Tańdaý qıynǵa túsedi. Qyzyq bolǵanda Kaka ataǵy aspandap turǵan: «Manchester Iýnaıted», «Real», «Baıern», «Barselona» sııaqty komandalar usynǵan mol aqshaǵa pysqyryp qaramaı túkke turǵysyz az somaǵa (8.5 mln. evro) Mılanǵa satylady.
Kakanyń bul qylyǵyn álem fýtbolynyń mańaıyndaǵy myqtylar túsinbeı qaldy. Árkim ár saqqa júgirtti. Bireýler sol tusta Mılannan qol úzip, týǵan topyraǵyna oralǵan Leonardonyń «azǵyrýmen» bolǵan is dep joramaldady. Biraq kópshilik Kakanyń aqsha men ataq úshin emes, qudaıǵa bergen ýádesi boıynsha óz qalaýymen is qylǵanyn túsingen joq.
Myna bir derekke nazar aýdaryńyz: Kaka kári qurlyqqa bettegen tusta Reseı azamaty Roman Abramovıch «Chelsıdi» satyp alyp jatqan. Ol Kakaǵa adamnyń túsine kirmeıtin aqsha usynyp, Londonǵa qaraı aıaq basýyn qalaıdy. Biraq Kaka oılana kele basyn shaıqapty. Sebebin Kakanyń óz aýzynan estıik: «Men aǵylshyndardyń attaı týlap oınaıtyn ádisinen qoryqpaımyn, biraq «Chelsıge» barý úshin SSKA deıtin klýbta bir maýsym oınap, ony bel asyryp tastaýym kerek eken. Maǵan osy unamady», deıdi.
Dál osy tusta fýtbol áleminde ekinshi «Abramovıch» atanyp úlgergen «Manchester Sıtı» klýbynyń qojaıyny Mánsýr bın ál Naqııan Kakaǵa 100 mln fýnt qarjy usynyp, «bizge kele ǵoı» deıdi. Kúlli ǵalam «Kaka aqymaq bolmasa baratyn shyǵar» degen oıǵa bógedi. Biraq Kaka taǵy da bas shaıqady. Osy oqıǵadan keıin kúlli fýtbol jankúıerleri onyń aqsha qumar emes, bir qudaı degen adal jan ekenine tolyq kóz jetkizdi. Bul oqıǵa «dúnıede aqshadan kúshti eshteme joq» dep oılaıtyndar úshin aýyr soqqy boldy.
*****
…Sonymen 2003 jyly Chempıondar lıgasynda top jarǵan Mılannyń sapyna jańadan Kaka atty bozbala kelip qosyldy. Kári qurlyq úshin onyń burynǵy ataq-shataǵy esep emes, shyn myqty bolsań ózińdi qaıtadan dáleldeýiń kerek.
Arqanyń aq qaıyńyndaı suńǵaq boıly, ári jasyl alańdaǵy alapat aıqasta ese jibermeıtin, oıyn órneginde min joq, óte aqyldy hám aılaly aıaqdopshy birden eýropalyq mamandardyń nazaryn ózine aýdardy. Kópti kórgen tarlan bapkerler, «oıbaı mynaýyń tórt tarapqa birdeı tóńkerilip ushatyn tuıǵyn sııaqty keremet oıynshy ǵoı» dep tańdanysyp jatty.
Mysaly, Brazılııa quramasynyń sol kezdegi jattyqtyrýshysy Ýanderleı Lýksembýrgo: «Kakanyń oıyn órnegi brazılııalyq tehnıka da, óziniń bolmys-bitimi eýropalyq tıp» dese, ataqty Zıko: «Kakaǵa qarasam burynǵy Platınıdiń sheberligi kóz aldyma elesteıdi» depti. Rasynda, bunyń bári bos maqtaý, jalǵan qolpash emes. О́ıtkeni, úlken fýtbolda ótirik maqtaý bolmaıdy.
Osy jyldary Mılan óz tobynda (A serııasy) 17-shi ret top bastap, onyń syrtynda Eýropanyń sýperkýbogyna ıelik etýi sóz joq Kakanyń arqasy.
Kelesi maýsymda komandalasy Karlo Anchelottı jartylaı qorǵaýshy mindetine tańdalyp alyndy da, Kaka jartylaı shabýylshy retinde oınaýǵa tıis boldy. Biraq onyń qaqpaǵa engizgen doptarynyń sany kóbeımese azaıǵan joq. О́kinishtisi, bul maýsymda mılandyqtar Chempıondar Lıgasynyń fınalynda penaltımen jeńilip, kóz jastaryn sorǵalatyp Ystanbuldan úılerine qaıtty. Biraq araǵa eki jyl salyp, joǵarydaǵy ketken eselerin qaıtaryp qana qoımaı, ózderin jeńgen komandadan kýbogty tartyp aldy.
*****
Kaka kelgenge deıin Mılannyń shabýylynan basqalar yǵa qoımaıtyn. Sebebi, Shevchenko aǵylshandarǵa aýysqan soń Mılanyń oıyn órnegi qojyrap, qalt-qult etip, kóp jaǵdaıda 0:0 esebin qanaǵat tutyp, súıretilip júrgen-tin. Kóptegen jankúıerler «qart» oıynshylardyń súreńsiz kórinisinen jalyǵa bastaǵan.
Osy bir óli kúıge ushyraǵan komandany kenet tiriltip, tumsyǵynan súırep júrip Chempıondar Lıgasynyń fınalyna jetkizgen Kaka ekeni sózsiz. Ásirese jartylaı fınaldyq oıynda «Manchester Iýnaıtedtiń» óz alańynda eki komandanyń joly túıisti. Ataqty «Old Traffor» stadıonyna qonaq bolyp barǵan mılandyqtar aǵylshyndardyń qaqpasyna qaqyratyp turyp qatarynan eki gol soqty.
Osy qarqynmen taýdan qulaǵan tasqandaı ekpin alǵan mılandyqtar klýb tarıhynda jetinshi ret atalmysh kýbogtyń ıesi atandy. Árbir gol soqqannan keıin táńirine sheksiz rahmetin aıtyp jalbarynatyn bizdiń keıipkerimiz, joǵardaǵy qýanyshty sátterde sibirleı jaýǵan aq jaýynnyń astynda kókke qarap, bir táńirge rahmetin jaýdyryp jatqanyn kórermen qaýym áli de umyta qoımaǵan bolar.
Maýsymnyń sońynda ataq pen abyroı Kakanyń tóbesine jańbyrsha jaýdy. «FIFA jáne ÝEFA-nyń úzdik shabýylshysy», «A serııasy boıynsha úzdik fýtbolshy», «Soltústik Amerıka qurlyǵynyń úzdik oıynshysy» t.b. ataqtar ózi izdep kelip jabysty.
Sál sheginis jasap áńgime jelisin órbitsek, joǵarydaǵy ataqtar Kakaǵa tókken teriniń arqasynda buıyrǵanyn baıqaımyz. Aıtalyq, 2002 jyldyń qańtarynda Kaka óz eliniń ulttyq quramasy sapyna shaqyrylyp, bes aıdan keıin álem chempıonatynda óner kórsetti. Ol kezde ulttyq qurama sapynda Rıvaldo, Ronaldıno qatarly úzdikter atoı salyp júrgendikten sýyrylyp kórinetindeı múmkindik az edi.
Biraq bir jyl ótken soń KONKAKAF lıgasynyń Altyn kýbogy úshin bolǵan oıynda Kaka úsh gol soǵyp jarq etip bir kórindi. 2005 jyly ulttyq qurama sapynan oıyp turyp oryn aldy. Osy jyly qurlyq chempıonatynyń fınalynda Kaka Argentınamen chempıondyq ataqqa talasqan óz komandasynyń oıyn barysyn sheber uıymdastyryp, ózi de dop soǵyp, jeńiske jetti.
*****
Jaqynda Kaka úlken sporttan ketetini jaıly málimdedi. Fýtbol jankúıerleri men jýrnalshylar bul jigitti jańa ǵasyr basynda jasyl alańǵa ǵalamat ekpinmen kelip kirgen qos qyran: portýgalııalyq Ronaldo men argentınalyq Messıdi qatarynan qaǵyp tastap, 2007 jyly osy eki «qasqyrdyń» aýzynan «Altyn dopty» jyryp áketken soıqan dep tanıdy. Rasynda bul keremet ári ádil baǵa.
Sonymen... buıyrsa aldaǵy 22 sáýir kúni 35-ke tolǵaly otyrǵan Rıkkı Kaka 17 jasynda aıaqdoptyń alǵashqy qadamyn brazılııalyq «San Paýlý» klýbynan bastap, Evropanyń azýyn aıǵa bilegen «Mılan», «Real Madrıd» sııaqty alyptardyń namysyn qorǵady. 2014 jyly úsh jyldyq kelisimshartpen muhıttyń arǵy jaǵyndaǵy «Orlando Sıtıge» (AQSh) bardy. Atalmysh klýb sapynda ótken jyldyń 16 qazan kúni sońǵy oıynyn ótkizdi.
Osy oqıǵadan keıin Kaka áleýmettik jeli arqyly aǵylshyn jáne portýgal tilinde óziniń aıaqdopshy retindegi alǵashqy sapary aıaqtalatynyn, bolashaqta Zınedın Zıdan sııaqty jattyqtyrýshy bolǵysy keletinin, bul oqıǵa ómirindegi jańa sapardyń basy bolaryna senetinin jetkizipti.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
