Zań jobasynyń negizgi maqsaty – Qazaqstannyń valıýtalyq zańnamasyn ıntegrasııalyq prosesterdiń damýyna álemdik tájirıbeni eskere otyryp beıimdeý. Sondaı-aq ol valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý salasynda týyndaıtyn qatynastardy rettep otyrýdy qamtamasyz etetin quqyqtyq tetikti jetildirýge baǵyttalǵan.
Zań jobasyn tanystyrǵan Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshevtiń baıandamasynda aıtylǵandaı, atalǵan qujat josparly túrde qabyldanǵaly otyr. Atap aıtqanda, Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna qosylyp, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy jáne «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtary qurylǵan soń araqatynasty retteıtin jańa zańǵa suranys týyndaǵan.
Máselen, DSU-ǵa tolyq múshelikke ótkennen soń elimizde sheteldik fırmalardyń ókildikteri kóptep ashylýy múmkin. Qazirdiń ózinde mundaı fılıaldardyń sany 4,5 myńǵa jetken. Sáıkesinshe, el ishinde shetel valıýtasyndaǵy tólemder kóbeıgenimen, bul ulttyq múddelerge saı emes. Máselen, 2017 jyly sheteldik kompanııa fılıaldarynyń rezıdentteriniń valıýtalyq operasııalar kólemi 2,7 mlrd AQSh dollaryn quraǵan. Zań jobasynda osyǵan baılanysty sheteldik uıymdar fılıaldarynyń qazaqstandyq kompanııalarmen esep aıyrysýlaryn teńgege aýystyrý usynylǵan.
Elimizde valıýtalyq operasııalar boıynsha banktik qupııasy bar aqparattardy Memlekettik kirister komıtetine berý quqyǵy da qarastyrylyp otyr.
– Kapıtaldyń áketilýin baqylaýdy zań normalarymen ǵana qamtamasyz etý múmkin emes. Ol zańsyz jolmen nemese zańdy kelisimder arqyly jasyra otyryp júzege asyrylýy múmkin. Tikeleı shekteý sharalary adal kásipkerlerdiń ınvestısııalyq ahýalyna jáne bıznes jaǵdaıyna keri áserin tıgizýi yqtımal. Bul, sondaı-aq naryqtyq ekonomıka talaptaryna da kelmeıdi. Memlekettik organdardyń tıimdi aqparattardy turaqty túrde almasýy kez kelgen mámile boıynsha dáıeksiz málimetterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan zań jobasynda valıýtalyq operasııalar boıynsha banktik qupııasy bar aqparatty Memlekettik kirister komıtetine berý quqyǵy kózdeledi, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Májilistiń jalpy otyrysynan keıin jýrnalısterge suhbat bergen D.Aqyshev Reseıdegi valıýtalyq ahýal men onyń bizdiń elimizge áserine baılanysty pikirin bildirdi.
Sońǵy eki táýlik ishinde Reseı rýbli AQSh dollaryna shaqqanda shamamen 10 paıyzǵa álsiredi. Bul ózgeris Qazaqstan teńgesine de keri áser etip, ulttyq valıýtamyz ortasha eseppen 3 paıyzǵa álsiredi. Alaıda D.Aqyshev Reseıge salynǵan sanksııalardyń saldarynan valıýta naryǵynda oryn alǵan ózgeristerge baılanysty alańdaýǵa negiz joqtyǵyn aıtty.
Ulttyq bank tóraǵasynyń aıtýynsha, Reseı rýbliniń teńgege yqpaly bolǵanymen, túbirimen baılanǵan táýeldiligi joq.
– Erkin aıyrbas baǵamy jaǵdaıynda sheteldik valıýtalarǵa shaqqanda bizdiń teńgeniń baǵamy ishki jáne syrtqy faktorlarǵa baılanysty ekeni belgili. Shyn máninde, sońǵy birneshe kún buryn oryn alǵan oqıǵalarǵa deıin barlyq makroekonomıkalyq parametrler turaqty boldy. Birinshi kezekte munaıǵa qatysty joǵary baǵa men saýdadaǵy seriktes elderdegi turaqtylyqty baıqadyq, – dedi bas bankır.
Árıne, syrtqy saýdadaǵy bas seriktesimizdiń ahýaly, atap aıtqanda kórshimizge salynǵan sanksııalardyń Qazaqstanǵa tikeleı de janama da qatysy joq. Bizdiń elimiz álemniń ózge memleketterimen beıbit jáne tatý qarym-qatynasyn saqtap keledi. Otandyq kompanııalar da qandaı da bir shekteýlerden, buǵalyqtan ada.
– Teńgeniń quny ósedi ne tómendeıdi dep aıtý qıyn. О́zgerister taıaý kúnderi ǵana bastalǵandyqtan, sheshim qabyldaýǵa asyqpaǵan durys. О́ıtkeni asyǵys qadam orasan shyǵynǵa da ushyratýy múmkin. Qazir valıýta aıyrbastaý pýnktterinde teńge de, sheteldik valıýta da jetkilikti. Halyqtyń ábigerge túsip, qarbalasyp jatqany baıqalmaıdy. Degenmen, kez kelgen táýekeldiń paıdasy da, zııany da qatar bolýy múmkin, – dedi D.Aqyshev.
El bıýdjeti 1 dollarǵa 340 teńgeniń esebimen bekitilgendigin eskersek, qazynaǵa da ázir qaýip joq. О́ıtkeni teńgeniń búgingi baǵamy dollardyń jyl basyndaǵy qunyna jaqyndaǵan. Etek-jeńimizdi jınaýǵa múmkindik te, ýaqyt ta jeterlik.
Aıta keteıik, jalpy otyrys barysynda Májilis 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke túzetýler boıynsha zań jobasyn jumysqa aldy. Ol Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyn júzege asyrýǵa arnalǵan. Sondaı-aq osy kúni palata birqatar ratıfıkasııalyq zań jobalaryn jumysqa qabyldady. Olar: Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqqa múshe bir memlekettiń azamattary osy birlestikke múshe ekinshi memlekettiń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý kezinde ushyraǵan óndiristegi jazataıym oqıǵalardy tergep-tekserý tártibi týraly jáne Qazaqstan men Iordan Hashımıt Koroldiginiń Úkimetteri arasyndaǵy Azamattyq qorǵanys, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimderdi ratıfıkasııalaý.
Jalpy otyrys sońynda halyq qalaýlylary – D.Espaeva, G.Baımahanova, T.Syzdyqov, Á.Saparova, K.Absatırov, K.Musyrman, Sh.Nýrýmov ortalyq memlekettik organdar basshylarynyń atyna depýtattyq saýaldaryn joldady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
