DINARALYQ ÚNQATYSÝ – TÚSINISTIK BASTAÝY

Memleket basshysy Qazaqstandy Eýropa uıymyna tóraǵalyqqa usynyp, elimizdiń sol mártebeli laýazymǵa qol jetkizýin uıymdastyryp qana qoımaı, Uıymnyń aldaǵy kezde qalaı damyǵany jón degen óziniń oı-pikirlerin qurlyq jurtshylyǵynyń nazaryna da usyndy. Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń sondaı tolǵanystarǵa toly eńbegi “Izvestııa” gazetinde jáne “Interfaks” agenttiginiń saıtynda jarııalanǵan “EQYU taǵdyry jáne perspektıvalary” atty maqalasy dep bilemin. Sheıh Ábsattar qajy DERBISÁLI, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy men Orta Azııa múftıler keńesiniń tóraǵasy, Bas múftı. Halyqaralyq asa yqpaldy Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq jónindegi uıymǵa Alla taǵala násip etip, Qazaqstan tóraǵa­lyq jasap keledi. Is basyndaǵy tóraǵalyq kezinde elimiz aldyna qandaı maqsat qoıyp otyrǵany jóninde Elbasy óz eńbeginde bylaı dep atap kórsetken bolatyn: “Qazaqstannyń EQYU-daǵy tóraǵa­ly­ǵy Shyǵys pen Batys arasyndaǵy jańa qatynastar kezeńiniń bastaýyn negizdep, ózara senimdi nyǵaıtýǵa qyzmet etedi... Mádenıetaralyq jáne órkenıetaralyq únqatysý ıdeıa­laryn jaqtaıtyn, kópultty jáne kópkonfessııaly memleket retinde Qazaqstan ultshyldyqty, dinı tózbeýshilikti, násilshildikti, ksenofobııa men antısemıtızmdi tıim­di eńserý úshin uıymnyń aıtar­lyqtaı qýatty áleýetin paıda­lan­baq”. Allaǵa shúkir, elimiz quramy 56 memleketten turatyn osynaý Uı­ym­ǵa tóraǵalyq tizginine TMD ke­ńistiginde, musylman áleminde bi­rinshi bolyp qol jetkizdi. Álbette, kúni keshe ǵana bodandyq buǵaýy­nan bosaǵan jas táýelsiz memleket úshin bul zor abyroı, ári jaýapty mindet ekenin túsinemiz. Bir órkenıet aıasyndaǵy eki dú­nıejúzilik soǵys, Azııa men Afrı­ka­nyń kóptegen elderin jaılaǵan otar­laý, qazan tóńkerisi saldary­nan álemniń kapıtalıstik jáne so­sıalıstik lager bop ekige bólinýi, aqyrynda sońǵysynyń sahnadan yǵysyp, qazirgi TMD dep atalǵan jáne ózge de jurttyń azattyq alýy ispetti, t.b. qym-qýyt oqıǵalarǵa toly HH ǵasyrdy da bastan keshirdik, olardyń bári endi tarıh qoınaýyna ketti. Adam balasynyń jańa ǵasyrdy beıbitshilik, yntymaq, ózara túsi­nis­tik pen syılastyq ǵasyry bolar degen úmiti, ókinishke oraı, qazir aq­talmaı tur. Ateızm ústemdik et­ken zamannan qutyldyq pa degende, endi dinı ekstremızm, fýndamen­ta­lızm, lańkestik, radıkalızm sııaq­ty taǵy basqa da “ızmder” eldiń berekesin alýda. Batystyń keıbir ǵalymdary “órkenıetter qaqty­ǵy­sy” degendi shyǵarýmen qatar, “Ba­tys pen Shyǵys teketiresi bas­tal­dy, onyń arty jaqsylyqqa apara qoımas” degen ispetti boljamdar aıtýda. Osy oraıda álemdik jáne dás­túrli dinder jetekshileriniń Asta­nada ótken úsh quryltaıyn jańa ǵasyrdaǵy teńdesi joq aıtýly oqı­ǵa dep baǵalaǵan jón. Al osyndaı keleli jıyn ótkizý ıdeıasynyń bas­tamashysy – Elbasymyz Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaev. Ony óz kezinde Álemdik ıslam lıgasy, Álemdik evreı kongresi, Vatıkan, Orys pravoslavıe shirkeýi jáne taǵy da basqa tolyp jatqan dinı ortalyqtar men toptar, qaýym­das­tyqtar qup aldy, soǵan oraı quryltaılarǵa belsene qatysty da. Birinshi Quryltaıǵa Azııa, Afrıka, Taıaý jáne Orta Shyǵys, Amerıka, Kanada, Eýropadaǵy 13 elden, ekinshisine 26, al úshinshisine 35 elden delegasııalar qatysty. Osynaý keleli álemdik dinı jıynǵa artylǵan úmit ózin aqtady. Ol úshin respýblıkamyzdyń kindik qalasynyń tańdap alynýy da kezdeısoq emes-ti. Qazaqstan – kóp ultty, birneshe konfessııaly, túrli mádenıetter toǵysqan el. Alla taǵalanyń jaqsylyǵy jáne Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń beıbit­shi­lik súıgish saıasaty, parasatty basshylyǵy arqasynda memleketi­miz­de til men dindi, túrli máde­nıetti ulttar men ulystar ózara aýyzbirlik pen yntymaqta tatý-tátti ómir súrip keledi. Qazaq­stan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýinde munyń sheshýshi faktordyń biri bol­ǵany sózsiz. Buǵan qatysty El­ba­sy “EQYU taǵdyry jáne pers­pek­tıvalary” atty maqa­lasynda: “Bizdiń mindetimiz – EQYU boıyn­sha áriptesterimizge ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim salasynda jınaqtaǵan tájirıbemizdi berý”, – dep oryndy atap kórsetken. Búgingi kúnniń eń ózekti ulttar men ulystararalyq jáne kon­fes­sııaaralyq ótkir máselelerin ba­ryn­sha jolǵa qoıyp, tıimdi de utym­dy sheshe alǵan elimizdiń osy atal­mysh halyqaralyq uıym múm­kindigin paıdalana otyryp buǵan qatysty óz is-tájirıbelerin ortaǵa salyp, usynýyna bolady. Bul kúnderi álemniń kóptegen jerinde shıelenis oshaqtary saqtalýda. Onyń bári de halyqaralyq uıym­dar tarapynan óziniń parasatty da baıypty oń sheshimin kútýde. Bul rette Soltústik Irlandııadaǵy ka­to­lıkter men protestanttar ara­syn­daǵy uzaqqa sozylǵan dinı jan­jaldy atap kórsetýge bolady. Bu­lar – hrıstıan dininiń eki úlken tarmaǵy. Taıaý Shyǵystaǵy jal­ǵas­qan ızraıl-arab janjaly jahan jurtynyń zııalylar qaýymy men saıasatkerleriniń jáne BUU-nyń bas aýrýyna aınalǵaly jarty ǵa­syrdan asty. Irak pen Aýǵan­stan­daǵy beıbit halyq búlikshiler uıym­dastyrǵan túrli jarylystar­dan zardap shegýde. Odaq ydyrar aldynda Taýly Karabaq úshin burq ete qalǵan ázirbaıjan-armıan jan­ja­ly áli kúnge sol aımaq úshin sol­qyldap syzdaǵan syzdaýyqqa aınaldy. Onyń qashan jazylary, ne jarylary bir Allaǵa ǵana aıan. Jýyrda ǵana Nıgerııanyń soltús­tigindegi musylmandar men hrıs­tıan­dar arasyndaǵy qaqtyǵystan 149 adam qaza taýyp, 300-deıi jara­qat aldy. Bir ulttan turatyn ha­lyq­tyń 40 paıyzy hrıstıandar, al osynshasy musylmandar. Senim­deri­niń bólektiginen týyndaǵan tú­sinispeýshilik saldarynan mundaı qaq­tyǵys jıi bolyp turatyn kóri­ne­di. Bulardyń astaryna úńiler bolsaq, ultaralyq ta, dinaralyq ta alaýyzdyqty baıqar edińiz. Osynaý daý-janjaldardy odan ári ýshyqtyrmaı, sheshimin tabýda qarsylasýshy eki jaqtyń saıasatker­lerin sabyr men parasattylyqqa shaqyratyn dindarlar rólin áli kúnge tıisinshe eskerip, baǵalamaı júrgen syńaılymyz. BUU men EQYU jáne taǵy basqa da yqpaly zor halyq­aralyq uıymdar janynan quramyna iri-iri álemdik jáne dástúrli din jetekshileri men ókilderi enetin arnaıy keńesshi daýysty ıemdenetin mártebesi joǵary komıssııa qurylsa quba-qup bolar edi. Sondaı-aq tóraǵalyǵymyzdy paıdalanyp Ázirbaıjan-Armenııa, Palestına-Izraıl, Nıgerııa, Sol­tústik Irlandııanyń basty din­ba­sylaryn dóńgelek ústelge shaqy­ryp, halyqaralyq konferensııa ót­kizsek. Múmkin sol elderdiń saıa­sat­kerleri taba almaı, mámilege kele almaı otyrǵan túıtkildiń má­nisin sheshýge septigi tıer me edi. Sonymen qatar HHI ǵasyrdyń beı­bitshilik, ózara túsinistik pen syı­lastyq ǵasyryna aınalýyna uıyt­qy bolady, atsalysady dep úmit artylǵan Astanada ótken quryl­taı­lar­dyń kelesi tórtinshisiniń kún tár­tibine jahandyq rýhanı daǵda­rys­tan shyǵý máselesi qoıylsa, buǵan qatysty jer sharynyń túk­pir-túkpirinen jınalar ıslam, hrıs­tıan, ıýda, býdda sekildi álem­dik dinderdiń jetekshileri men iri saıasatkerler de óz oı-tolǵam­dary­men bólisse, munan beıbitshilik múddesiniń kóp utary sózsiz. Shy­ǵys pen Batys arasyndaǵy túsi­nistikti tereńdetý isin óz tóraǵa­lyǵy kezinde júrgizý nıetindegi Qazaqstan kelesi jyly IKU-ǵa tór­aǵa bolatynyn eskere otyryp, Elbasy maqalasynda atap kórset­ke­nindeı, “Osynaý ortaq maqsattyń praktıkalyq turǵysyna EQYU men IKU arasyndaǵy únqatysýdy bel­sen­di etý járdemdeser edi”, dep atap ótken bolatyn. Al taza dinaralyq turǵyda maqalada naqty jazylǵa­nyn­daı, Qazaqstan “musylman jáne hrıstıan órkenıetin jaqyndastyrý” maqsatyn da kózdemek. Buǵan deıingi úsh quryltaıda dinderdiń búkil adamzatqa ortaq qundylyq­ta­ry dáriptelip, olardy basshylyqqa alýǵa shaqyrǵan kóptegen baǵaly usy­nystar men keleli oı-pikir­lerdiń ortaǵa salynǵany belgili. So­nyń birqatarynan úzindi keltirelik. Ál-Azhar ýnıversıtetiniń ulyq ımamy, sheıh Muhammed Saıd Tantaýı: – Árbir esi durys adam, onyń ishinde dinı baǵyttardyń basshy­lary bir-birimen yntymaqtasa ara­lasyp, kókten túsken kıeli kitap­tar men adam aqyl-oıy qastasý úshin emes, dostyq pen shat-shady­man ómir úshin jiberilgen. Jaýyz­dyq emes ıgi ister úshin bular dinı aıyrmashylyqtaryna qaramaı, mamyrajaı yntymaqta turýǵa bolatynyn dáleldeıdi. Islam mádenıeti jáne oı-sanasy ınstıtýtynyń dırektory (Iran) Álı Akbar Sadegı Rashad: – Dinniń adamdardy uıym­das­tyrýda, olardyń is-áreketteri men sezimderindegi róli aıryqsha, óıt­keni dindi paıdalanyp asyra silteý jaqsylyqqa aparmaıdy, ol adam ómirine qaýip tóndiredi. Son­dyqtan da din ekijúzdi ótkir pyshaq sekildi. Ol halyqaralyq qaýipsiz­diktiń bas­ty faktoryna aınalyp ketýi múm­kin. Al dindi lańkestiktiń quralyna aınaldyrý qaıshylyqtar men qaýip­sizdiktiń buzylýyna alyp keledi. Izraıldiń bas sefard rabbıni Shlomo Amar: – Adam bereke-birliktiń, tatý­lyq­tyń, súıispenshilik pen uıym­shyldyqtyń sózin aıtsa, ondaı sáý­leli sózderdi estigender jaıbaraqat sezimge bólenedi. Mundaı sózder búkil dúnıege mahabbat pen shapaǵat nuryn sebedi. Sondyqtan aıtar só­zimizge abaı bolaıyq dep eskertkim keledi. Ol az deseńiz, biz tipti oı-sa­namyzdyń tereńinde de saq bol­ǵanymyz jón, nege deseńiz bizdiń aýzymyzdan shyqqan sózimiz ózimiz qorytqan oıymyzdyń nátıjesi. Júregimizdi taza ustasaq, sózimiz de kirshiksiz taza bolmaq. “Chegechon” býdda uıymy qoǵam­dyq ister departamentiniń dırek­to­ry (Koreıa Respýblıkasy) Djı Von: – Ártúrli dinderdiń yntymaq­tas­tyǵy qajet. Barlyq elderdiń din­deri meıirimdilikke, beıbit­shi­lik­ke jáne súıispenshilikke talp­y­na­dy. Eshbir din, túpteı kelgende, so­ǵys pen talas-tartystardy ýaǵyz­damaı­dy. Dinder negizinde ártúrli elder arasyndaǵy qaqtyǵystar áli jalǵasýda, óıtkeni olardyń ara­synda ózara tereń túsinistik joq. Dinder bir-birin durys túsinýi úshin dinge senýshiler arasynda dıalog bolýy kerek. Beıbitshiliktiń bol­maýy soǵysqa ákep tireıdi. Osy tur­ǵydan qaraǵanda álemdik jáne dástúrli dinder basshylarynyń Qazaqstandaǵy kongresiniń dinder arasyndaǵy dıalog úshin mańyzy asa zor. Dinderimizdegi aıyrma­shy­lyqtarǵa qaramaı, ojdan bostan­dyǵyn qorǵaýymyz qajet. Konstantınopol pravoslavıe shirkeýiniń patrıarhy I Varfo­lo­meı: – Dinderdiń ókilderi – bizder, aldymyzda týyp otyrǵan postmo­der­nıstik ýaqyttyń qıynshylyq­ta­ryna qaramastan, naqty ynty­maqtastyq qarym-qatynas arqyly álemdik tártiptiń deńgeıin saqtap qala alamyz. Dindi kúndelikti ómir­den aıyryp alý úrdisi onyń nátı­jeleri qashanda qorqynyshty... Quryltaılarda oǵan qatysý­shy­lar­dyń jer sharynyń ár túkpiri­nen kórinis berip jatqan qaqtyǵys, soǵys, lańkestikter dinge esh qatys­syz degen toqtamǵa biraýyzdan ke­lip, bolýy múmkin delingen “órke­nıetter qaqtyǵysy” boljamynyń joqqa shyǵarylýy, “dindi saıasatqa aınaldyryp, ózara teketireske jol berilmeý kerektiginiń” de málim­delýi adamzattyń erteńgi kúni jar­qyn bola túsedi degen izgi úmit otyn tutatty. О́ıtkeni bir mádenıetti ozyq, ekinshisin tómen sanaý, bir ulttan bir ultty artyq kórýdiń aıaǵy jaqsylyqqa aparmaıtynyna qart tarıh áldeneshe ret kóz jet­kizgen-di. Qasıetti Quran Kárim: “Eger Alla ózi qalasa, senderdi, árıne, bir úmmet qana eter edi. Biraq ol senderdi synaý úshin túrlishe sha­rı­ǵat jasady. Jaqsy isterge umty­lyń­dar. Senderdiń báriń de Táńi­riniń aldyna qaıtyp oralasyńdar”, (“ál-Maıda” súresi, 48-aıat), – dep barsha adamzatty izgilik pen birlikke shaqyrady. Osyǵan oraı din qaıratkerleriniń kóbine-kóp: “Qaıtsek jer sharyn aman saqtap, qaıtkende ózara syılastyqta ómir súremiz” degen ózekjardy másele­ler tóńireginde oı bóliskeni, pla­neta turǵyndaryn soǵan shaqyrýy kerek dep sanaımyz. Bul rette qaıtalaı aıtsaq, ádet­te bastary óte sırek qosy­la­tyn túrli tildi, dindi, ultty, násildi din jetekshileriniń Astanaǵa úsh ret jınalyp, dıalog ótkizýiniń ózi zor jetistik. Bul Qazaqstannyń álem aldyndaǵy abyroıyn, mártebesin taǵy bir kóterip pash etken ǵıbrat­ty da asa mańyzdy is-shara bolǵany daýsyz. Mundaı keleli Quryltaı elimizde ótip tursa artyq etpesi haq. О́ıtkeni onda dinge baılanysty kez kelgen bolýy yqtımal keleńsiz jáıt­terdiń aldyn alyp, odan ári ýshyǵýyna jol bermes edi. Iá, búgin álemdegi shıelenisti máselelerdiń túıinin sheshýde din qaıratkerlerine úlken úmit arty­lýda. Ol úmit údesinen qalaı shyǵý máselesi dindarlardy tereń oı­landyryp, tolǵandyrary sózsiz. Ol úshin barlyq din basshylary, me­shitter men shirkeýler, ozyq oıly ıntellektýaldy orta óz halqynyń rýhanı da, mádenı de deńgeıin kóterýge tıisinshe yqpal-áser etýi qajet dep bilemiz. Bul kúnderi kim-kimge de belgili mańdaıynan sory arylmaǵan Aýǵanstan esirtkiniń úlken qoımasyna, turmysy asa tó­men, deni saýatsyz turǵyndarynyń kúnkóris kózine aınalǵany jasy­ryp-jabary joq shyndyq. Bul túıindi sheshýdiń birden-bir joly bul elge qoldaý men qaıyrym­dy­lyq kómek aıasynda jappaı saýat­syzdyqty joıý úshin jastaryna búgingi talap pen suranys deń­geıin­de bilim berý. Bul turǵyda Qazaq­stan osy elge azyq-túlikpen qara­sý­men qatar jastarynyń birshama bóligine bilim berýdi óz qamqorly­ǵyna aldy. О́ziniń osy izgi basta­ma­syn EQYU-ǵa múshe elderge usy­nýy jáne Aýǵanstan problemasyn sheshýge qolǵabys kórsetýge muryn­dyq bolýy rasynda da quptarlyq. Jalpy kúshtiniń álsizge zorlyq-zombylyǵy, kúsh kórsetýi tyıy­lyp, meıirim men rahymdylyqqa, janashyrlyqqa jol ashylmaq. Qaısybir memlekettiń bilek kúshine senip, ózge jurtqa kúsh qol­danyp, qamshy úıirýi túsine bilsek, eń aldymen óz eli men mádenıetine qol kóterýi. О́zgeni ezip-janshyǵan qara kúshtiń óz túbine de jeterin umytpaǵany jón. Sol sebepti de álemge qaýip qazir Jer-anamyzdyń ózge bir planetamen soqtyǵysyp qalýy, nemese tabıǵı baılyqtyń sarqylýy, tipti kerek deseńiz ıadro­lyq soǵys ta emes, bar pále máde­nıettiń, ıaǵnı sananyń tómendigi men ımansyzdyqta. San ǵasyrlar boıy adam balasy jasaǵan órkenıetterdi ári qaraı damytatyn sara da negizgi joldar­dyń biri – mádenıetter men din­derdiń ózara ún qatysyp, tildesýi ekenin búgin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Mádenıetterdiń bir-birine etken ıgi áseri, ózara to­ǵysýy jáne ımandylyq pen para­sat­tylyq, tektilik pen zııalylyq arqyly ǵana mádenıetter ózara baıyp, órkendeıdi. Osy arqyly adamzat órkenıetteriniń mozaıkasy qalyptasady. Sol sebepti de má­denıetter men dinder arasyndaǵy únqatysý men ózara túsinistik qana, bizdińshe birte-birte qylań bere bastaǵan ulttar men ulystar ara­syn­daǵy qaqtyǵysty boldyrmaý­dyń negizgi ári basty quraly bola alady. Osy rette HIV ǵasyrdan beri adam balasyn izgilik pen qaıy­rym­dylyqqa, yntymaq pen birlikke úndep kele jatqan ıslam dini – rýhanı tazalyq, adaldyq, izgilik, dos­tyq, dinder, ulttar men ulys­tarara­lyq qarym-qatynas týraly ne deıdi? Qazaqstan qoǵamyn qazir erekshe alańdatyp otyrǵan ózek­jardy jáıtterdi taratyńqyrap aı­týmen qatar, jurttyń kókeıinde júrgen keıbir máselelerdi de óz paıym­daýymyzsha ortaǵa salǵymyz keledi. Iá, Islam dini álemge shýaq shashyp, nuryn tarata bastaǵaly beri adamzatty ózara tatýlyqqa, dos­tyqqa, ádildikke shaqyrýda. Islam ómirdi ulyqtap, adamdardy onyń qadirine jetýge úndeıdi. Adam denesi – materıaldyq álem­niń bóligi. Sol denege Alla ta­ǵala qalaýynsha uzaq nemese qysqa etip synaq úshin jan bergen. Son­dyqtan jan adam denesindegi ýaqyt­sha qonaq. Olaı bolsa, adam balasy ǵumyryn barynsha mándi de mańyz­dy, taqýa da zııaly, ıgi de izgi is isteý­men ótkizgeni abzal. Qasıetti Quranda: “Izgi isterge, taqýalyqqa kó­mektesińder. Kúná jasaýǵa, jaý­lyqqa járdemshi bolmańdar. Qudaı­dan qor­qyńdar, onyń qahary, tegin­de, tym qatal” (“ál-Maıda” sú­resi, 2-aıat), – dep Allanyń týra, ıaǵnı mustaqım jolymen júrýge, ımannan taımaýǵa, ıgilikke, qaıy­rymdylyqqa, shapa­ǵat­qa shaqyra­dy, qandaı da jaman­dyqtan aldyn-ala saqtandyrady. Al, túptiń túbinde qasarysyp, raıynan qaıtpasa, Allanyń bergen nesibesin qanaǵat etpeı toıym­syz­dyqqa, zulymdyqqa boı aldyrsa, álsizge japa shektirip, qysastyq etse, pasyqtyq pen kúpirlik bat­paǵyna batsa, onda “jamandyq jasaǵandar sol jamandyǵyna tepe-teń jazaǵa ushyraıdy, qorlyqqa jolyǵady. Qudaıdyń qaharynan olardy eshkim qutqara almaıdy, júzderi qarańǵy túnniń qara boıaýy jaǵylǵandaı qaraıyp ketedi. Tozaq turǵyndary, áne, solar. Onda olar máńgi qalady” (“Júnis” súresi, 27-aıat), – deıdi qasıetti Quran. Osylaısha haq Islam barsha adamzatqa ádildikti úlgi, zulym­dyq­ty haram etti. О́zara járdemdesý, meıirimdi de rahymdy, baýyrmashyl bolý onyń ulyq tálimderinen. Hazreti paıǵambarymyz Muham­med (s.ǵ.s.) te osyǵan shaqyrdy. Bireýdiń basyna is tússe shaıtanı amalmen jalt burylyp, jaltaryp jalǵyz tastap ketpeı, qashanda qa­sy­nan tabylýǵa, qıyndyǵy men qaı­ǵy-qasiretin birge bólisýge ún­deı­di. “Eger adamnyń bir jeri aýyrsa, ony denesiniń ózge músheleri de sezinedi”, – deıdi Ol (s.ǵ.s.) óz hadıs sháripteriniń birinde. “Shaıtan – adam balasynyń qas jaýy. Ol saıaq júrip jalǵyz qal­ǵan­dy, qoǵamynan bólingenderdi, adas­qandardy qushaǵyna alady. Son­dyqtan da aınalmaly joldan saq­tanyńyzdar, týra jolmen – ýmma (kópshilik) jolymen júri­ńiz­der”, – deıdi Allanyń elshisi (s.ǵ.s.). Hazreti Paıǵambarymyz jik­shil­derdi, ǵaıbatshyldar men ósek­shilerdi, eki dosty bir-birine aıdap salyp jaýlastyryp, ajyratyp jiberetin kúnshilderdi meılinshe jek kórdi. Bul týraly Alla taǵala qasıetti Quran Kárimde: “Múmın­der anyǵynda bir-birimen (din) baýyr­lar”, – degen. Munda adam­zatqa óte paıdaly, ǵıbraty mol mán-maǵyna jatyr. Joldaý jáne jurtshylyq BASTY BAǴYTYMYZ – DAMÝ, ALǴA JYLJÝ “Nur Otan” HDP oblystyq  fılıalynyń  májilis zalynda osy partııanyń barlyq deńgeıindegi  máslıhat depýtattary –depýtattyq fraksııa músheleriniń forýmy ótti. Forýmnyń kún tártibinde  bú­gin­gi kúnniń  ózekti máselesi – El­ba­sy N.Á.Nazarbaevtyń  “Jańa on­jyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýynan týyndaıtyn depýtattyq fraksııa  músheleriniń mindetteri men Jol­daýdy  qoldaý jáne nasıhattaý  baǵytynda atqarylar aýqymdy sharalar usynyldy. Forým jumysyna Parlament Májilisiniń depýtattary E.Áıim­be­tov, J.Súleımenov, J.Asanov, oblys ákiminiń  orynbasary  M.Mu­hamedov, “Nur Otan” HDP-nyń barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattary, atqarýshy bılik ókil­deri, ardagerler men úkimettik  emes uıymdar ókilderi, “Jas Otan”  jastar qanatynyń bel­sen­di músheleri  qatysty. Forým jumysyn “Nur Otan” HDP Qyzylorda  oblystyq fı­lı­alynyń  tóraǵasy, oblystyq más­lıhat hatshysy N.Qudaıbergenov ashyp, alǵashqy sóz kezegin oblys­tyq máslıhattaǵy “Nur Otan” partııasynyń depýtattyq fraksııa tóraǵasynyń orynbasary Almagúl Bojanovaǵa berdi. Elbasymyzdyń dástúrli Jol­daýy “Nur Otan” partııasy mú­she­leriniń aldyna da úlken mindetter  júkteıdi, dep sóz bas­taǵan ol El­ba­sy, partııa Tór­aǵasy Nursultan Nazarbaevtyń “Nur Otan” HDP Saıası bıýro­synyń keńeıtilgen májilisinde uıymnyń aldyna qoıylǵan utymdy jeti mindettiń júıesin aıqyndap berdi. Aıta ketý kerek, forým ju­my­syna qatysqan Parlament Má­ji­lisiniń depýtaty J.Súleımenovtiń sózi qatysýshylardyń kókeıindegi oılaryn dóp basty. Biz elimizdi maqtanysh etýimiz kerek, óıtkeni, elimiz álemdi sharlaǵan qarjy daǵ­darysynan qınalmaı shyǵyp ke­ledi. Bul degenimiz – Elbasy­myz­dyń sarabdal saıasatynyń jemisi, degen ol aýyl ahýaly jaıly óz oıyn búkpesiz baıan etti. Iаǵnı, aýyl turǵyndarynyń turmys-tirshilikteri tómen, jumyssyzdyq basym. Sodan da depýtattar, nur­otandyqtar aýyl turǵyndarynyń turmys-tirshilikterimen etene tanysyp, olarǵa qamqorlyq qol­daryn s­ozýy kerek.  Sondaı-aq, kezinde jekeshelendirilip ketken  nysandar  ańǵal-sańǵal kúıde tur, buǵan da nurotandyqtar  tarapy­nan qatań baqylaý qajet. Uran­datýdan arylýymyz kerek, naqty jumystarǵa kóshetin ýaqyt jetti, dep óz sózin aıaqtady depýtat. Forýmda sóz alǵan Syrdarııa aýdandyq máslıhatyndaǵy “Nur Otan” partııasynyń depýtattyq fraksııasynyń  jetekshisi Ǵ.Úder­baev Elbasy Joldaýyndaǵy: “Nur Otan” HDP úshin “2020 baǵdarla­ma­syn oryndaý  jumystyń basty óze­gine aınalýy tıis. Eshkim syrt­ta turmaýy kerek. Tek osylaı ǵana biz Qazaqstannyń jańa ekono­mı­ka­lyq órleýin qamtamasyz etemiz”, degen sózder bizderge úlken jaýap­kershilik júkteıdi deı kele, óziniń usynys-pikirlerin bildirdi. “Nur Otan” HDP-nyń Jańa­qorǵan aýdandyq fılıalynyń tóraǵasy, aýdandyq máslıhat hatshysy S.Dúısebekov partııalyq baqylaý beketteri jumysy jaıly baıandasa, Qazaly aýdandyq más­lı­hat­yndaǵy depýtattyq fraksııa múshesi T.Ábdiqadyrov Elbasy Joldaýyn nasıhattaýda buqaralyq aqparat quraldarymen josparly jumys júrgizý qajettigine toq­tal­dy. Sondaı-aq forýmda Qarmaq­shy aýdandyq  máslıhatyndaǵy “Nur Otan” partııasy depýtattyq frak­sııa­synyń jetekshisi, “Josa­ly munaı” termınalynyń dırek­tory Á.Baıbaraqov, Jalaǵash aýdandyq  máslıhatyndaǵy depý­tat­tyq frak­sııa múshesi Q.Tát­ti­baevtar sóz alyp, Elbasynyń aǵym­daǵy jyly ha­lyqqa arnaǵan Joldaýynda qoı­ylǵan mindet­ter­diń oryndalatyn­dy­ǵyna senim  bildirdi. Forýmǵa qatysýshylar Elba­sy, partııa Tóraǵasy N.Á.Nazar­baev­tyń Joldaýynan týyndaıtyn min­detter týraly úndeý qa­byldady. Erkin ÁBIL, Qyzylorda. KÁSIPORYN JUMYSShYLARY JOLDAÝDY QOLDAIDY Shý lokomotıv jóndeý zaýyty – óndiristik kásiporyn. Negizgi qyzmeti – teplovozdardy kúrdeli jóndeýden ótkizý jáne olardyń qosalqy bólshekterin jasaý. Zaýytta myńnan astam adam jumys isteıdi. О́ndirisi­niń órisin órkenıetti elderdiń úl­gi­simen órkendete túsken osy kásip­orynnyń lokomotıv jóndeý sehynda burnaǵy kúni Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy jylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dikteri” atty Joldaýyn bir kisideı qoldaýǵa, ondaǵy tapsyrmalardy jurt bolyp jumylyp júzege asyrýǵa baılanysty jumysshylardyń úlken aksııasy bolyp ótti. Alyp teplovozdar emin-erkin kirip-shyǵatyn úlken sehtyń ishi kásiporyn jumysshylary men qyzmetkerlerine lyq tolǵan. Olar qoldarynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Týy men jalaýshalaryn ustaǵan. Eldiń baıandy birligi men tálimdi tirligin qoldaǵan transparanttar da kózge jıi shalynady. Belgilengen ýaqytta aksııany ashyq dep jarııalaýǵa ruqsat suraǵan “Nur Otan” HDP Jambyl oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Masat Berik alǵashqy sózdiń kezegin shýlyqtarǵa Elbasynyń sálemi men saıasatyn jetkizýge arnaıy kelip otyrǵan “Nur Otan” HDP Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurlan Nyǵmatýlınge berdi. Kásiporyn jumysshylarynyń aldyna shyq­qan ol:“Elbasy, “Nur Otan” HDP Tór­aǵasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy Jol­daýy – aldaǵy on jyldyqtyń damýyn anyqtap beretin strategııalyq máni óte zor qujat. Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýyn barlyq qazaqstandyqtardy ekonomıkalyq jáne áleýmettik turǵydan jańa deńgeıge jete­leı­tin dańǵyl jolmen salystyrýǵa bolady. Temirjolshylar, kólik salasyndaǵy jumys­shy­lar sizder de elimizdi jańǵyrtýdyń naǵyz lokomotıvi bola alasyzdar. Iаǵnı, aldaǵy on jyldyqtyń maqsattary – “Nur Otan” HDP jańa baǵdarlamasynyń negizi bolyp tabylady. Biz oǵan nyq senimdemiz. О́ıtkeni, buǵan deıin Aqtóbe, Jezqazǵan, Astana jáne Almaty qala­laryn­da ótken aksııalarda halyqtyń qoldaýy­na bólendik. Jambyl oblysy – el ekono­mı­ka­synyń negizgi tiregi bolatyn ónerkásipti, ón­diristi óńir. Munda iri hımııa kásiporyn­dary­men birge, kóptegen zaýyttar men fabrıkalar jumys istep jatyr. Sonyń biri – Shý loko­motıv jóndeý zaýyty. Elbasymyz daǵdarys jaǵdaıyna qaramastan, aldaǵy on jyldyqqa arnap naqty baǵyttardy belgilep berdi. Al endi ony júzege asyrý, árıne, barshamyzdyń mindetimiz, – dedi. N. Nyǵmatýlınniń sózin kásiporyn jumysshylary men qyzmetkerleri, basshylary bir kisideı qoldap, dý qol shapalaqtady. Budan keıin sóz alǵan jumysshylar Elbasy júrgizip otyrǵan sarabdal saıasatqa, eldegi bere­ke-birlik pen tynyshtyqqa, balalardyń baqytty ómirine jáne sonyń bárine baǵyt-baǵdar beretin temirqazyq juldyz syndy Jol­daýǵa baılanysty oı-pikirlerin úlken júrek­pen, tebireniske toly shyn sezimmen jetkizýge tyrysty. – Sonaý soǵys jyldarynda da temirjol­shy­lar tylda júrip maıdandaǵy baýyrlary úshin úlken qajyr-qaırat pen kómek kórset­ken. Olar búgin de sol dástúrinen jańyl­ǵan joq. Al ol jyldar men qazirgi ýaqytty salys­tyrýǵa bolmaıdy. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri bizdiń kásiporynda, tehnologııalyq tur­ǵy­dan alǵanda, kóptegen jańǵyrýlar bolyp ja­tyr. О́ndiris kólemi de ósip keledi. Sondyqtan biz urpaǵymyzdyń jarqyn bolashaǵyna senemiz. Elba­synyń bıylǵy jylǵy Joldaýy sol jarqyn bolashaqtyń bastaý-bulaǵy bolyp tabylady, – dedi eńbek ardageri, “Qurmetti temirjolshy” Kamıl Rafıkov. Bul kúni kásiporyn jumysshy­larynyń kez kelgeni sóılep ketse sheshen bola alatynyn da dáleldegisi kel­gendeı, shyn yqylastarymen kósile sóılep jatty. Mazmuny men mańyzy, ápsánási men áseri bir-birine saı ótken aksııaǵa Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Meırambek Tólepbergen men Shý aýdanynyń ákimi Baǵlan Qarasholaqov qatysty. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy. FORÝMDA ÚNDEÝ QABYLDANDY Parlament Májilisi Tóraǵa­synyń orynbasary Jánibek Káribj­anov bastaǵan depýtattar toby Aqtóbe oblysynda bolyp, Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýyn túsindirý baǵytynda turǵyndarmen kezdesýler ótkizdi, dep habarlady osy palatanyń baspasóz qyzmeti. Saılaýshylarmen júzdesýler­men birge, parlamentshiler Dostyq úıinde ótken “Nur Otan” HDP depýtattarynyń forýmyna qatys­ty. Bul basqosýǵa barlyq deń­geı­degi máslıhat depýtattary da keldi. Aqtóbe oblysynda ótken “Nur Otan” HDP depýtattary fo­rý­myn­­da qabyldanǵan úndeýde alda­ǵy maqsattar aıqyndalǵan. Onda: “Bizder, “Nur Otan” HDP-nyń Aqtóbe oblysyndaǵy depýtattary barlyq jaýapkershilikpen “Nur Otan” HDP naǵyz halyqtyq par­tııa retinde aldaǵy ýaqytta da saı­laýaldy tuǵyrnama men halyqtyq tuǵyrnamasynyń tıimdi júzege asyrylýyn jáne Qazaqstan Pre­zıdenti N.Á.Nazar­baev­tyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomı­kalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kindikteri” atty 2010 jyldyń 29 qańtaryn­daǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda kórsetilgen mindet­terdiń oryndalýyna bar kúshimizdi salamyz”, – delingen. Parlamenttik toptyń qu­ramyn­da Májilistiń Agrarlyq máseleler komıtetiniń músheleri О́stemir Bektóreev, Daýylbaı Qusaıynov, Uzaqqalı Eleýbaev, son­daı-aq Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıte­ti­niń músheleri Maral Iteǵulov pen Valerıı Kotovıch bar. AKSIIа MAQSATY – QOLDAÝ BILDIRÝ Bıylǵy qys elimizdiń shyǵysynda, sonyń ishinde Semeı óńirinde úlken qıyn­dyqpen ótýde. Úskirik aıaz ben qatty burqa­syn­nyń alma-kezek turyp alǵanyna bir jarym aıdan asyp barady. Sonyń sal­dary­nan kúre joldardyń álsin-álsin ja­by­lyp qalǵany bylaı tursyn, eldi me­ken­derdiń arasynda da qatynas qıyndap ketti. Onyń ústine jyǵylǵanǵa judyryq degen­deı, jaıylymdyqtardy bir metrden astam qalyń qar basyp qalǵandyqtan, aýyldarda mal basyn aman saqtap qalý da qıyndap barady. Osyndaı qıyndyqtan Semeı qalasy da ada emes. Qarjy bólinbeı kelgendikten, kó­mir tapshy dep jergilikti depýtattardyń má­sele kótergenine de biraz kún bolyp qaldy. Áıteýir, ońdaǵanda bul máselege oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń ózi aralasyp, se­meılikterdiń qıyn jaǵdaıda qalmaıtynyna sendirdi. Sonyń aıǵaǵyn­daı, qalaǵa 50 myń tonna kómir bólingenin estip jatyrmyz. Endi bir súısinerlik jáıt sol, Semeı qıyndyqtarǵa qaramastan eldegi aǵaıyn­darǵa qol ushyn berýdi jón sanap otyr. Osyǵan baılanysty qalalyq ákimdikte qala ákimi Meıramhat Aınabekovtiń bas­tamasymen qala jurtshylyǵynyń jıyny bolyp ótti. Erteńinde ol “Elbasy Jol­daýy – eldiktiń arqaýy”, “Elbasy Jol­daýy­na – búkilhalyqtyq qoldaý” degen uranmen ótkizilgen mıtıngke jalǵasty. Sóı­tip, quramynda mekeme basshylary, kásipkerler men dárigerler, eńbek ardager­leri bar eki toptyń biri Abaı aýdanyna, ekinshisi Jarma aýdanyndaǵy Solnechnyı kentine attanyp ketti. Abaı aýdanyna attanǵan topty qalalyq máslıhattyń hatshysy Qaırat Mırashev bastap bardy. Qala ákiminiń orynbasary Serikqazy Orazalıev bastaǵan ekinshi top Solnechnyı kentine keldi. Munda osydan eki-úsh apta buryn qatty burqasyn saldarynan elektr jelileri úzilip, qazandyq isten shyqqan-dy. Al sonyń saldarynan jylý qubyrlary qa­typ, mundaǵy turǵyn úıler men mekemeler, mek­tep úıi jylýsyz qalǵan-dy. Ras, sodan ber­gi jerde kent turǵyndaryna qamqorlyq kór­­setilip jatty. Iаǵnı, osy ýaqyt ishinde ta­bıǵat apatynan oryn alǵan qıyndyqty joıý maqsatymen tıisti salalardan 20 mıl­lıon­nan astam teńge kelip túsken. Oryn al­ǵan apatqa qarsy 300-ge jýyq adam jumyl­dyrylǵan. Atalǵan eki aýdan halqy da Elbasynyń Joldaýyn, ondaǵy jańa onjyldyq strategııasyna qoldaý bildiretindikterin rızashylyqpen málimdeýde. “Birlik túbi – tirlik” dep Memleket basshysy jıi aıtatynyndaı jáne “Yntymaqty elde bas turar” dep Joldaýda atap kórsetilgenindeı, eldik máselesi osyndaı qıyn jaǵdaıda aıqyn ańǵarylady eken. Dáýlet SEISENULY,SEMEI. KEZ KELGEN ADAM QOǴAM TAǴDYRYNA JAÝAPTY Qazir Parlament depýtattary Elbasynyń Joldaýy boıynsha jan-jaqty túsindirý jumystary­men óńirlerde júr. Keıbir halyq qalaýlylary Bıýdjet zańnama­syn jetildirý boıynsha jumys isteý úshin Astanada qalsa da ýaqyt taýyp birqatar kezdesýler ótkizip júr. Sondaı kezdesýlerdiń biri Almaty aýdandyq ishki ister basqarmasynda uıymdastyryldy. Májilis depýtaty Maıra Aı­sı­na Memleket basshysy N.Á.Na­­zarbaevtyń halyqqa Joldaýynyń aldaǵy onjyldyq beleske baǵyt­talǵandyǵyn jet­kiz­di. Bul, dedi de­pýtat, elimizdiń 2030 jylǵa deıingi damý stra­tegııasyna oraı ótken onjyldyq mer­zim­de ne atqaryldy jáne aldaǵy onjyldyqta nendeı min­detter kútip tur degen suraqqa jaýap beredi. Halyq qalaýlysy kelesi ke­zek­te adam qaı júıede jumys istese de, ol óz memleketi men qo­ǵamy­nyń taǵdyryna jaýapty ekenin umytpaýy tıis ekenin, al Jol­daý­dy sol maqsatqa jetýde barshanyń atqarar mindeti dep sanaıtyn­dy­ǵyn málim etti. Al quqyq qorǵaý organdarynyń jumysy ishki­vedom­stvolyq múd­de­den góri birinshi kezekte mem­leket múddesi men aza­mattar múd­desin qorǵaýǵa baǵyt­ta­lýy tıis. Joldaýda parlamenttik jáne qoǵamdyq baqylaýdy qam­ta­masyz etý týraly mindetter qoı­yl­sa, bul jalpy júıeni jetil­di­rý qajet degen sóz. Atap aıtqanda, bul árbir quqyq qor­ǵaý organyna úlken jaýaptylyq júkteıdi. Kezdesýden shyqqan Almaty aýdandyq IIB bastaýysh ardager­ler uıymynyń tóraǵasy Vla­dı­mır Robınok aqsaqaldy sózge tart­­qany­myzda, ol buryndary depý­tattyń bylaısha aldaryna kelip, kezdesý ótkizbeıtinin, jal­py mun­daı úderisti qoldaı­ty­nyn aıtty. Jáne de osyndaı kezdesýdi uıym­dastyrǵan IIB bastyǵy Qajyǵalı Imajanov­qa sheksiz rızashylyǵyn bildirdi. Almaty aýdandyq ishki ister basqarmasy tergeý bóliminiń tergeýshisi, polısııa leıtenanty Dıas Toqatov oıyn bylaısha jet­kizdi: “Memleketimiz úshin onjyl­dyq belesti aıqyndap bergen Joldaý óte mańyzdy. Men muny azamattarymyzdyń bostandyqtary men quqyqtaryn qorǵaý salasyn­daǵy úlken qadam dep túsinemin. Elimizdiń kók týy jelbiregen az ýaqyt ishinde úlken jetistikterge jetip otyrmyz. Sol sebepti osyn­daı kezdesýler kerek ári mańyzdy”. Kezdesýde depýtat, sondaı-aq quqyq qorǵaý júıesin reforma­laýǵa jáne ózge de máselelerge keńinen toqtaldy. Osy rette po­lı­sııa qyzmetkerleri halyq qalaý­lysyn zor yqylaspen tyńdaǵan­daryn atap ótý lázim. Asqar TURAPBAIULY, Astana.