Aıtarǵa osylaı, qurylys qysy-jazy toqtamaı júrip jatyr. Oblysta baspana salýǵa bólinetin qarjy kólemi jyl saıyn ulǵaıyp keledi. Ol 2015 jylmen salystyrǵanda 5 ese kóbeıgen. Biraq keıde salǵan úılerdiń sapasyna kelgende kóńil sý sepkendeı basylady. О́tken jyly qyrkúıekte Qostanaı qalasynyń irgesindegi Zarechnyı aýylynan «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha turǵyn aýdan salynyp, onda Qazaqstan boıynsha alǵashqy kottedjder tapsyrylǵan bolatyn. Qostanaılyqtar birinshi ret páterdiń emes, 10 sotyq jeri bar jeke úıdiń ıesi atanǵan. Solardyń birine Nurtas Shaısultanovtyń otbasy kirgen bolatyn. Biraq onyń qýanyshy kópke uzamady. Bıylǵy qysta qar az bolsa da qara sýyq, aıaz qatty boldy.
–Úıdiń esigi durys ornatylmaǵannan odan kirgen jel edenge japqan lınoleýmdi kóterip turatyn. Vannada jylý 10 gradýstan aspady. Tońyp bara jatqan soń gazdyń peshiniń qýatyn kóteremiz, oǵan da bolmady. Sosyn shaǵymdanǵan bolatynbyz. Osy úıdi salǵan «Irına ı K» kompanııasynyń basshysy Aleksandr Korchınskıı kelip, «peshtiń qýatyn kóterińder, eń joǵary núktesine, 80 gradýs etip qoıyńdar» deıdi. Eger durys, sańylaýsyz, sapaly salynǵan úı bolsa, aınaldyrǵan 90 sharshy metr úı gaz peshiniń eń joǵary qýatyn jaqqanda qaınap keter edi. Biz 65 gradýsqa qoıyp otyrdyq. Al kórshimiz, 6-úıde turatyn qarııa qys boıy 75 gradýsqa qoıyp otyrdy, sonda da daladaǵy aıaz 35 gradýsqa kóterilgende onyń da, bizdiń úıdiń de tóbesi qyraýlanyp, úıdiń ishi dymqyl tartyp ketti, – deıdi jańa salynǵan shaǵyn aýdannyń 4-shi úıinde turatyn Nurtas Shaısultanov.
Olar Zarechnyı aýylynyń ákimine, merdiger kompanııanyń basshylyǵyna áldeneshe ret shaǵymdandy. Kompanııa mamandary kelip, úıdiń tóbesin bir jaýyp ketkende, vannanyń jylýy 10 gradýstan 16 gradýsqa kóterilgen. Esikti jóndep bergen. Tóbeniń jabýy juqa bolǵandyqtan úıdiń qyraýlanýy sol kúıinde qalǵan. Nurtastyń úıine komıssııa da kelipti. Olar kórdi de, «bireýdiń joǵyn bireý óleń aıtyp júrip izdeıdiniń» kerimen, bastaryn shaıqap, «búlinip ketken eshnárse joq» dep ketti. Osy úılerdi salǵan «Irına ı K» qurylys kompanııasynyń mamandary kelip, «úıdiń tóbesin shatyrǵa shyǵyp, syrtynan qymtamaı, ishinen buzyp istep bereıik» degen usynys aıtqan.
–Úıdiń tóbesin ishinen qalaı buzady? Ol qandaı tehnologııaǵa jatatynyn bilmedik. Áý basta jyly bolýy úshin úıdiń tóbesin qalyńdatyp jabý kerek edi, ondaı jumys júrgizilmegeni belgili bolyp otyr. Tek bizdiń úı ǵana emes, mundaı kórinis kórshilerde de oryn alyp otyr. Qyrýar qarjyǵa salynǵan úıdi ne isteýimiz kerek? – dep qynjylady Nurtas.
Kórshiler qystaı 90 sharshy metr úıdiń jylýyna ǵana aıyna 30 myńnan 40 myń teńgege deıin tólep otyrǵan. Úıdi tapsyrǵanda úzdik-sozdyq etpeı, tap-tuınaqtaı etip tapsyrýǵa bolmaı ma? Biz Qostanaı qalasyndaǵy 110 sharshy metrden kem emes jeke úıde turatyn kisilerden surastyrǵanymyzda qystyń sýyq aılarynda olardyń jylýǵa tólemi 13 myń teńgeden aspaǵan.
Byltyr osy turǵyn aýdanda 60 kottedj salyndy. Turǵyndarǵa jańa úıdiń kilti tapsyrylǵanda oblys basshylyǵy merdiger kompanııanyń ár kottedjdi ozyq tehnologııamen 3 aıda bitirgenin aıtqan bolatyn. Bıyl osy turǵyn aýdanda 270 úı jáne áleýmettik nysandar oryn tebedi. Eger ár úıdiń sapasy osylaı bolyp, Qostanaıdyń sýyǵyna shydas bere almaıtyn bolsa, ondaı ozyq tehnologııanyń qajeti qansha? Qurylys kompanııasyn eshkim qýyp bara jatqan joq, neshe aıda salsa da úıdi sapaly tapsyrýǵa bolmaı ma? Úı mashınkamen basyp shyǵaratyn qaǵaz emes qoı, onyń qate ketken, asyǵys jasalǵan jerin jóndeý ońaıǵa túspeıdi ári qyp-qyzyl aqshasyna alyp otyrǵan adamdar nege sergeldeńge túsýi tıis?
«Irına ı K» kompanııasy salǵan úılerden qutyla almaı otyrǵan tek Nurtas emes. 2014 jyly qańtar aıynda osy qurylys kompanııasy tapsyrǵan 9 qabatty arendalyq úıdiń 9-shy qabatyndaǵy 35-páterde turyp jatqan kóp balaly ana Hamdýna Denısova qarııanyń qazirgi kórgen kúnin adam balasynyń basyna bermesin der edik.
– Men alty bala tárbıelep ósirgen kóp balaly ana retinde úıdiń kezeginde 30 jyl turdym, qolym zorǵa jetken baspana edi. 2014 jyly 18 qańtarda osy páterge kirdim, sáýir aıynda qabyrǵalary qap-qara bolyp qaraıyp ketti, buryshtarynan, aspa shamnan sý aqty. Aıazdy kúnderi aspa shamnan súńgi muzdar salbyrap turdy desem, senesiz be? – deıdi Hamdýna apaı kúıinip.
Úsh-tórt jyl boıy zeınetkerdiń osy úıdiń jóndeý jumysynan qoly bir bosaǵan emes. Qazir kompanııanyń bul úıge bergen kepildik úsh jyly ótken. Biz kelgende de kompanııa zeınetkerge «qaıyrymdylyq» retinde jaldaǵan qurylysshy tusqaǵazyn qaıta japsyryp, qabyrǵanyń sý ketken, jarylǵan tustaryn qaıta sylap jatyr eken. Úı ishiniń kóshetin adamdaı astan-kesteńi shyqqan. Qurylysshy jóndegen qabyrǵalardyń irgesi qaıta sýlana bastapty. Páter ıesiniń aıtýynsha, úıdiń joǵarydaǵy tehnıkalyq qabaty durys jasalmaǵan, jylytylmaǵan. Tórt jyldan beri aıaz bastalysymen páteriniń tóbesinen sý aǵady. Hamdýna apaı qysymen aýasy qapyryq dymqyl úıden densaýlyǵy nasharlaǵanyn da aıtty. Úıdiń tehnıkalyq qabatynyń jasalýyna qurylys kompanııasy eshqandaı da sóz berip otyrǵan joq kórinedi. Onyń shala-sharpy tastap ketken, tórt jyldan beri turǵyndardy azapqa salǵan isin kim moınyna alady? Biz merdiger «Irına ı K» kompanııasynyń dırektory Aleksandr Korchınskııge habarlasqanymyzda, ol barlyq kináni «JES» JShS-ne japty.
– Bizdiń kepildik merzimimiz ótken, «JES» jasasyn, bizge kiná taǵa beredi, – dedi Aleksandr Vasılevıch.
– Hamdýna Denısova páterge kirgen sátten-aq dabyl qaqty ǵoı, sonda ol bizdiń kinámiz be? Tórt jyldan beri osy ispen alysyp kelemiz. Jaqynda ǵana «Irına ı K» kompanııasy qurylysshy jaldap, taǵy da páterge jóndeý júrgizdi. Kináli bolmasa bul ne? Negizi «Irına ı K» kompanııasynyń barlyq úıin jamandaýǵa bolmaıdy, úıleri jyly, jaman emes. Al myna qatelikterin der ýaqytynda durystaý kerek edi, – deıdi «JES» JShS dırektory Tatıana Oleksıýk.
Qalada jańadan salynyp jatqan úılerdiń aýlasy, joly da tyńǵylyqty bitpeıdi. Oblys ortalyǵynyń Arystanbekov kóshesindegi 3/10 úıdiń tapsyrylǵanyna 3 jyldaı bolsa da, áli ınfraqurylymynda shıkilik tolyp jatyr. Úıdiń kireberisterindegi tabaldyryq synyp, úıdiń irgetasyn aınaldyra quıǵan sement plıta eki jylda ezilip ketti. Úıler osyndaı ala-qulalyqpen tapsyrylǵan soń, onyń bitpeıtin jumysynyń barlyǵy páter tutynýshylar kooperatıvterine «muraǵa» qalady. Turǵyndar anda-sanda shýlap-shýlap basylady. Biraq ol shýdan bitip jatqan is joq. Kún jaýsa, qar erise, esiktiń aldy kólge aınalyp, bar sý úıdiń irgesine sińedi.
Salynǵan úıler tapsyrylǵan kezde sapasyn kim saralaıdy, qandaı mekeme qabyldap alady? Osy suraq qazir kóptegen turǵyndardyń kókeıin tesedi.
– Buryn 2016 jyldyń 1 qańtaryna deıin qurylysy bitken nysandy memlekettik qabyldaý komıssııasy qabyldap alatyn. Onyń quramyna basqa memlekettik organdarmen qatar Sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasy kiretin. Komıssııa eń bastysy nysannyń sapasyn, ol qurylys normalaryna sáıkes júrgizildi me, nátıjesi qalaı boldy degen máselelerdi tekseretin, qaraıtyn. 2016 jyly 1 qańtarda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» zańǵa ózgerister engizilip, qurylysy bitken nysandardyń qabyldanýy resmı rásim bolyp qaldy. Onyń qabyldanýyna suranys berýshi jaqtyń, merdiger kompanııanyń, tehnıkalyq qadaǵalaý uıymynyń jáne jobany jasaýshy jaqtyń ókilderi qol qoıady. Sonymen nysan paıdalanýǵa ruqsat alady, – deıdi oblystyq memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Berik Tańjaryqov. Onyń aıtýynsha, qazir bul memlekettik baqylaý basqarmasynyń qyzmeti qurylys júrip jatqandaǵy, jumys barysyndaǵy shaǵymdardy qaraý bolyp tabylady. Olarǵa qurylys alańdarynan kúnine 5-6 dabyl túsedi eken. Qurylys nysandarynyń jumys qorytyndysyn tekserý komıssııalarynyń shettetilýi kásipkerlikke kedergilerdi alyp tastaý nıetinen týǵan, memlekettiń kásipkerlikti damytýdaǵy bir sharasy, qamqorlyǵy ekeni belgili. Biraq kásipkerlerdiń oǵan bosańsıtyn jóni joq.
Bir qyzyǵy, «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha salynyp jatqan jeke úıler bitkennen keıin olardy qabyldap alý júrgizilmeıdi, ıaǵnı merdiger kompanııa jumysynyń sapasyn eshqandaı komıssııa, memlekettik baqylaý organdary teksermeıdi. О́ıtkeni ol bıýdjet qarjysy emes, turǵyndardyń, ıaǵnı bank salymshylarynyń óz qarjysyna salynady. Eger úı unamasa ıesi ony almaýyna, bas tartýyna erki bar. Biraq kezek kútýmen qoly zorǵa jetken, shyny saraıdaı jyltyrap, boıap-syrlap qoıǵan úıden kim bas tartady? Qarapaıym, qurylys isiniń búge-shigesin bilmeıtin jandar kún sýy-
sa úıdiń qabyrǵasynyń qaraıyp ketetinin, tóbeden sý aǵatynyn aldyn ala qaıdan bilsin? Táýelsiz sarapshy taýyp alyp, onyń aqyly qyzmeti arqyly úıdiń qurylys normalary durys oryndalmaǵanyn dáleldep, merdiger kompanııany sotqa berý kerek eken. Munyń ózi qarapaıym adamdar úshin qansha bas aýrý ekenin sondaı baspanaǵa tap kelgender biledi. Úıge bir kirgennen keıin adamdar da jylap júrip, ıpotekalyq qaryzyn tóleýden basqa amal qalmaıdy. Investorǵa da merdiger kompanııalardyń qýaty men biliktiligine sengen durys shyǵar, biraq sapany tekserý olardyń jumysyna kedergi bola ma?
Biz bul maqalany jazǵanda Qostanaıdaǵy salynyp jatqan bar úıdiń irgetasy qısaıyp tur deýden aýlaqpyz. Biraq merdiger kásiporyndardyń sál de bolsa jaýapkershilikten aýytqýy saldarynan sapa tómendep, odan adamdardyń zardap shegetinin aıtý bizge paryz edi. Elbasy Úndeýinde aıtylǵan áleýmettik tapsyrmalardyń oryndalýy úshin qurylys jumystarynyń sanymen qatar sapasyna mán bermese, eńbektiń de, qarjynyń da jelge ushqa
ny emeı nemene?
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
