On birinshi ret ótetin bıylǵy alqaly jıynnyń orny bólek. Olaı deıtinimiz, bul jolǵy forým jańa formatta uıymdastyrylady. Global Challenges Summit 2018 dep atalǵan Astana ekonomıkalyq forýmy aty aıtyp turǵandaı barsha adamzat úshin ózekti jahandyq syn-qaterlerdi talqylaıtyn bolady.
Sondaı-aq Global Challenges Summit 2018 burnaǵy jyldardaǵydaı Táýelsizdik saraıynda emes, EKSPO-2017 kórme keshenindegi Kongress ortalyǵynda ótedi dep josparlanyp otyr. Jıynǵa shaqyrylǵan sheteldik mártebeli meımandardyń qarasy qalyń. Olardyń arasynda BUU-nyń burynǵy Bas hatshysy Pan Gı Mýn, BUU Turaqty úılestirýshisi Norımasa Shımomýra, Fransııanyń burynǵy prezıdenti Fransýa Olland, Grýzııanyń syrtqy ister mınıstri, premer-mınıstriniń orynbasary Mıheıl Djanelıdze, Dúnıejúzilik banktiń Ortalyq Azııa boıynsha dırektory Lılııa Býrýnchýk, Estonııanyń burynǵy prezıdenti Toomas Ilves, ataqty kınorejısser, ssenarıst ári prodıýser, Venesııa kınofestıvali «Altyn arystan» syılyǵynyń laýreaty Kshıshtov Zanýssı, Italııanyń burynǵy premer-mınıstri Romano Prodı, Malaızııanyń burynǵy premer-mınıstri Idrıs Djala, World Bank-tiń Qazaqstandaǵy turaqty ókili Ato Braýn, Stenford ýnıversıtetiniń ekonomıka professory, Nobel syılyǵynyń laýreaty Maıkl Spens, McAfee Capital Partners kompanııasynyń negizin qalaýshy, basqarýshy dırektory Leırd Kegan, AECOM holdınginiń strategııalyq josparlaý jáne qala dızaıny jónindegi dırektory Karlo Kastellı, BCG halyqaralyq konsaltıngtik kompanııasynyń ókili Hans-Pol Bıýrkner, Máskeýdegi Skolkovo basqarý mektebiniń prezıdenti Andreı Sharonov, taǵy basqalary bar.
Aty atalǵan spıkerlerdiń qandaı taqyrypta sóz sóıleıtini týraly tolyq aqparat ázirge jarııalanǵan joq. Mártebeli meımandardyń qataryndaǵy BUU-nyń burynǵy Bas hatshysy, búginde Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń Ádep komıssııasynyń tóraǵasy Pan Gı Mýn halyqaralyq daýlardy retteý quraldary degen taqyrypta baıandama jasaıdy dep kútilýde.
Global Challenges Summit 2018 uıymdastyrýshylarynyń habarlaýynsha, úsh kúnge sozylatyn jıyn barysynda búgingi tańda álemdi alańdatyp otyrǵan 11 taqyryp tóńireginde sóz qozǵalýǵa tıis. Atap aıtqanda ortaq ekonomıka, jańa taza energııa álemi, jahandyq qaýipsizdik, bolashaqqa boljam, jahandyq strategııa, jańa adamzat álemi, sıfrly álem, resýrstar álemi, bolashaqtyń aqshasy, bolashaqtyń qalasy syndy taqyryptar boıynsha álemniń aýzymen qus tistegen tulǵalary oı-paıymdaryn ortaǵa salyp, ózara pikir almasatyn bolady.
Jalpy halyqaralyq qoǵamdastyqtyń mańyzdy bóligi retinde Global Challenges Summit 2018 aıasynda talqylanatyn taqyryptardyń qaı-qaısysynyń da Qazaqstan úshin ómirlik mańyzy bar ekendigi kúmán týdyrmaıdy. Bul atalǵan taqyryptardyń basym bóligi buǵan deıin de elimizde talqylanyp, tıisti jumystar qolǵa alynyp jatqanyn atap ótken jón. Máselen, sıfrlandyrýdy tilge tıek eteıik. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qolǵa alynǵan baǵdarlamanyń aıasynda el ómiriniń barlyq salasyn, ekonomıkany, áleýmettik salany, ǵylymdy, mádenıetti sıfrlandyrý jumystary qarqyndy júrgizilýde. Ol úshin arnaıy baǵdarlama da qabyldanǵan.
Damyǵan elderde bastaý alǵan úderisterdiń Qazaqstandaǵy tıimdi jańalyqtary qazirdiń ózinde ekonomıka men áleýmettik sektorda kórinis taýyp otyr. Máselen, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda sıfrlandyrýdyń arqasynda operatorlardyń qatary azaıdy. Azamattar operatordyń kómegine júginbeı-aq, ózderiniń tıisti parolderin terý arqyly memlekettik qyzmet túrlerin paıdalanýdy meńgere bastady. Jasy 27-den asqan azamattardyń áskerı bılet alýy, túrli kólik túrlerin tirkeý, kólik júrgizý kýáligin, náresteniń týý týraly kýáligin, kóptegen anyqtamalardy alý, salyq pen tólemder tóleý sııaqty buryn áýre-sarsańǵa salatyn, sheti men shegi kórinbeıtin qyrýar jumysty az ýaqyt ishinde úıinde otyryp-aq tyndyrýdy halyq birshama meńgerdi deýge bolady. Zeınetaqy esepshotyn onlaın ashý da sıfrlandyrýdyń arqasynda kelgen ıgilikterdiń biri.
Challenges Summit 2018 aıasynda talqylanatyn «Bolashaqtyń qalasy» da bizdiń el úshin tańsyq emes. Smart qala degen uǵym elimizdegi iri qalalardyń kópshiliginiń tynys-tirshiligine dendep enip jatqanyna birneshe jyldyń júzi boldy. Ortalyq shaharlardaǵy qoǵamdyq kólikterdiń júrý kestesi, mektep, balabaqsha, medısınalyq jáne mádenı nysandardyń jumysy, aýa raıy nemese basqa da jaǵdaılarǵa baılanysty oryn alǵan ózgerister týraly habarlamalardy alý qazir eshkimge jańalyq emes. Smart qalanyń ıgilikteri halyqtyń ómirin jeńildetýge, azamattardyń, ásirese jas balalardyń qaýipsizdigine qanshalyqty paıdasyn tıgizetini tájirıbe júzinde dáleldenip júr.
Astana ekonomıkalyq forýmy eń alǵash 2008 jyly ótkizilgen-di. Alǵashqy basqosýda dúnıejúzilik ekonomıka men qarjy júıesin ońaltý jáne damytý máseleri talqylanǵan bolatyn. Sodan bergi aralyqta alqaly jıyn yqpaldy halyqaralyq alańdardyń birine aınaldy. Jahandyq jańa ıdeıalardyń qaınar kózi retinde tanyldy. Júıeli túrde ótkizilýi men kóteriletin máselelerdiń aýqymdylyǵyna, ózektiligine baılanysty halyqaralyq arenada sońǵy jyldary «Qazaqstandyq Davos» degen atqa da ıe bola bastady.
Astana ekonomıkalyq forýmynyń usynymdary 2012 jyly BUU Bas Assambleıasynyń plenarlyq sessııasynda tanystyrylǵanyn atap ótken lázim. Sol tusta BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń, BUU Bas Assambleıasynyń 66-sessııasynyń prezıdenti An-Naserdiń jáne G20-daǵy Meksıka tóraǵalyǵy tarapynan elordadaǵy halyqaralyq jıynǵa joǵary baǵa berildi.
Al 2014 jyly VII Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda II Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferensııa BUU-ǵa múshe memleketterdiń qarjy, ekonomıka mınıstrleri men ortalyq bankteri basshylarynyń deńgeıinde ótti. Onyń qorytyndysy boıynsha BUU-ǵa múshe memleketterge arnalǵan Álemdik daǵdarysqa qarsy jospar tujyrymdamasy qabyldandy.
Byltyrǵy forým taqyrybynyń «Jańa energııa – jańa ekonomıka» dep atalýynyń da ózindik erekshe máni bar. Bul taqyryp elimizde ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń taqyrybymen úılesim tapty. Osylaısha «Bolashaqtyń energııasy» taqyrybymen Astanada jınalǵan jańa tehnologııalar men ınnovasııalar tórtkúl dúnıeniń múıizi qaraǵaıdaı ekonomısteri men ǵalymdarynyń talqysyna tústi. Oǵan álemniń ondaǵan memleketi men bedeldi halyqaralyq uıymdarynan 3 myńnan astam delegat qatysty.
Jalpy, on jyldan astam ýaqyt ishinde jıynǵa bas-aıaǵy 150 memleketten 43 myńnan astam delegat qatysypty. Forým aıasynda Astanada 280 memorandým men halyqaralyq kelisimge qol qoıyldy. Eýrazııalyq iskerlik kongresi, Nobel syılyǵy laýreattarynyń Astana klýby quryldy. Forým Ortalyq Azııanyń basty iskerlik sammıtine aınaldy. Qazaqstan Eýrazııanyń kindiginde ornalasqan memleket retinde Reseı, Qytaı, Túrkııa, BAÁ, Koreıa, О́zbekstan, Grýzııa, Tájikstan syndy elderdiń iskerlik ortalyǵyna aınala bastady. Bıylǵy jyly Global Challenges Summit 2018 aıasynda jahandyq syn-qater taqyrybyn qozǵaý arqyly Qazaqstan halyqaralyq yqpaldastyqty damytý baǵytynda mańyzdy qadam jasaıtyn bolady.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
