Árqaısysy 10 000 danamen jaryq kórgen 18 oqýlyq gýmanıtarlyq bilimniń barlyq baǵyty boıynsha, atap aıtqanda fılosofııa, áleýmettaný, psıhologııa, ekonomıka, menedjment, kásipkerlik, dintaný, lıngvıstıka, mádenıettaný, antropologııa men jýrnalıstıka sekildi álemdegi eń úzdik ýnıversıtetterdiń, kóptegen joǵary oqý oryndarynyń bilim berý prosesinde keńinen qoldanylatyn ozyq oqýlyqtar bolyp tabylady. Olardyń 16-sy – aǵylshyn, bireýi – fransýz, endi biri orys tilinen tárjimalanǵan eken. Bulardyń memlekettik tilge tárjimalanýy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan jumystardyń tıimdi nátıjesinen. О́ıtkeni buryn-sońdy álemdik gýmanıtarlyq ǵylym dál mundaı kólemde qazaq tiline aýdarylyp kórmegendigi bárimizge aıan.
Byltyr osy «100 oqýlyq» jobasy jarııalana salysymen elimizdiń joǵary oqý oryndarynan 800-den asa oqýlyqty memlekettik tilge aýdarý týraly usynys túskenin estigen bolatynbyz. Biraq arnaıy qurylǵan komıssııa sheshiminen keıin «Fılosofııanyń qysqasha tarıhy», «Ekonomıks», «Kásipkerlik teorııasy» syndy kitaptar iriktelip, belgili fransýz fılosofy Remı Hess, áleýmettaný ǵylymynyń eń bedeldi ókili Djordj Rıtser, antropolog ǵalym Alan Barnardtardyń eńbekteri qazaq tilindegi ǵylymı eńbekterdiń qataryna kelip qosyldy. Atalǵan eńbekter keminde baspadan 3 qaıtara basylyp shyqqan, sońǵy basylymdary ótken 3 jyl kóleminde jaryq kórgen eken. Demek osyǵan qarap-aq bul eńbekterdiń qanshalyqty suranysqa ıe ekenin baǵamdaı berýimizge bolatyn sekildi. Jalpy, naryqta bul kitaptardyń baǵasy anaý aıtqandaı arzan da emes. Keıbiriniń quny 280 dollarǵa deıin baǵalanady. Nege desek, mundaı bir kitapty qurastyryp basýǵa 500 000-nan 3 mln AQSh dollaryna deıin qarjy jumsalady eken. О́zgesin aıtpaǵanda, jalǵyz «Qudaıtaný baıany» oqýlyǵy Ulybrıtanııada 30 fýnt turady. Al qazaqstandyq stýdentter Elbasy saıasatynyń arqasynda osyndaı qundy eńbekterdi tegin oqyp, ilim-ǵylym álemine erkin qulash sermeı alatyn múmkindikke ıe bolyp otyr. Osyny meńzegen prezıdentimiz «Osy oqýlyqtar arqyly bizdiń ǵalymdarymyz da qýat alyp, serpin alyp, túbinde jazatyn shyǵar dep oılaımyn. Sondyqtan jas ǵalymdarymyzǵa rýh berip, izdenistiń jolyna salyp, ózimiz de osyndaı oqýlyqtardy, osyndaı eńbekterdi shyǵarýǵa bolady dep men senemin!» dep óskeleń urpaq arasynan álemge áıgili ǵalymdar shyǵady degen óz senimin de bildire ketti.
Mamandar «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqarylyp jatqan bul bastamalardy ulttyń uzaq merzimdi damý josparyna balaıdy. Sondaı-aq bul jobany ǵylymı qazaq tilin qalyptastyrýdaǵy biregeı qadam dep esepteıdi. Sebebi tilimiz halyqaralyq ǵylymı leksıkonmen tolyǵýda. Tek osy 18 oqýlyqtyń negizinde ǵana qazaq tilinde 3000-nan astam ǵylymı termınder men uǵymdar paıda bolyp úlgeripti. Kez kelgen táýelsiz memleket sana sezimimen oılaý qabiletin ózindik júıede qalyptastyra bilýi kerek. Bir sózben aıtqanda, bul ult bolamyn degen eldiń negizgi maqsat-múddesi. Qazaqstan osy qaǵıdany táýelsizdik alǵan kezeńnen beri ustanyp keledi. Osy rette Elbasy qazaq álipbıiniń latyn grafıkasyna kóshirilýi ana tilimizdiń kemeldenýi jolyndaǵy qabyldanǵan mańyzdy sheshim ekendigin eske salyp ótti. Adamnyń sana- seziminiń qalyptasýy bala kezden bastaý alatyndyqtan dál osy shaqta óskeleń urpaq boıyna sapaly bilim nárin sińire bilý óte mańyzdy ekendigin sóz ete kelip, qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq jobasy otandyq joǵary oqý oryndaryn dúnıe júzindegi eń ozyq tájirıbesimen tanystyryp, olardy álemdegi mańdaıaldy ýnıversıtetter deńgeıine shyǵarýǵa jol ashatynyn da tilge tıek etti.
Qoǵamdyq sanany ózgertý isiniń tiregi jańa mazmunǵa súıenetin bilim berý júıesi ekenine de erekshe toqtalǵan Prezıdent joba aıasynda atqarylǵan jumystardy oń baǵalap, «Jańa gýmanıtarlyq bilim: qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasynyń júzege asyrylý barysymen tanysa otyryp, álemdegi úzdik oqýlyqtardyń qazaq tiline aýdarylǵan nusqasy bıylǵy oqý jylynda bilim berý baǵdarlamasyna engizilsin degen tapsyrma júktedi. Árıne birinshi kezekte aldymyzda «Rýhanı jańǵyrý» jobasy aıasyndaǵy keshendi mindetterdiń biri álemdik deńgeıdegi úzdik oqýlyqtardyń jyl sońyna deıin zaman talabyna saı taǵy 30-yn memlekettik tilge tárjimalaý mindeti tur.
Qalaı degenmen de osynaý qazaq ǵylymyna kelgen tyń jańalyq biz sekildi talaı joǵary oqý orny ustazdarynyń júrekterine jalyn, qabiletterine qanat bitirdi dep oılaımyn. Jeke ózimniń kóńil kúıimdi bildirer bolsam, ózim dáris beretin «Jýrnalıstıka» ǵylymynyń oqýlyqtaryn qolyma ustap kórip, sol eńbektermen stýdentterdiń talaptaryn ári qaraı shyńdaıtyn kúndi asyǵa kútip júrmin.
Sosyn bir aıta keterligi: atalǵan jańa oqýlyqtar:
1. Kádimgi kitap túrinde
2. 100 kitap.kz saıtynda onlaın túrinde.
3. Úzdik leksııalardyń vıdeotekasy degen sekildi 3 formatta bolatyny da kóńilge qýanysh syılady. Iаǵnı tálimgerge de, bilimgerge de qoljetimdi ári qolaıly bolmaq.
Sonymen birge aldaǵy ýaqytta oqýlyqtar oqý oryndaryna tegin taratylyp, elektrondy nusqalary Openu.kz ashyq platformasyna da engizilmekshi. Bárekeldi! Elbasymyzdyń sarabdal saıasaty bolashaǵymyzdyń baǵdaryn aıqyndap, rýhanı dúnıemizdi baıytyp jatqanynyń aıqyn dáleli bul.
«Oqy jáne úıren. Mańyzdy kitaptardy oqy. Qalǵanyn ómirdiń ózi úıretip beredi» dep Dostoevskıı aıtpaqshy, adamı qatynastardyń árqıly kórinisterin jarqyn sıpattaıtyn oıshyl jazýshylar jazatyn kitap – tunyp turǵan qazyna ekenin bilemiz, olaı bolatyn bolsa, bul qundy eńbekterdiń Qazaqstannyń bolashaǵyn jasaıtyn jas urpaqqa zamanaýı ǵylym-bilimdi meńgertip, elimizdi damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosý jolynda tıgizer úlesi aıryqsha zor bolmaq.
Aıbek TURǴANBEKULY,
UIB ýnıversıteti
