Al palatanyń beısenbi kúngi otyrysy Memleket basshysynyń usynysymen Joǵarǵy sottyń sýdıalyǵyna Anatolıı Smolındi saılaýdan bastaldy. Elbasynyń usynysyn senatorlarǵa Joǵarǵy Sot Keńesiniń tóraǵasy Talǵat Donaqov jetkizdi. Usynylǵan kandıdatýrany Senat depýtattary biraýyzdan qoldady.
Kásipkerlikke kedergi azaıdy
Memleket basshysynyń tapsyrmasy negizinde ázirlengen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kásipkerlik qyzmetti retteýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań aıasynda qoldanystaǵy 14 kodekske jáne 109 zańǵa túzetý engizý kózdelgen. Atalǵan qujat bıznesti qaıta retteýge, onyń jónsiz shyǵyndary men ákimshilik kedergilerdi joıýǵa jáne kásipkerliktiń damýyn yntalandyrýǵa baǵyttalǵan. Sonymen qatar Qazaqstannyń «Doing Business» ındıkatory boıynsha reıtıngin jaqsartý amaldary da bekitilgen.
Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov alynyp tastalǵan tekserister buǵan deıin tıimsizdigin kórsetkenin jáne qaıtalanyp kelgenin atap ótti.
Endigi jańashyldyq retinde burynǵy júıe ózgertilip, profılaktıkalyq baqylaý ınstıtýtynyń engiziletindigi ataldy. Naqtyraq aıtqanda, jańa zań qoldanysqa engennen keıin tekserýshiler anyqtalǵan kemshilikter boıynsha ákimshilik isti burq etkizip qozǵamaı, aldymen profılaktıkalyq áreket jasaýǵa mindetteledi.
«Sonymen qatar jer jáne quqyqtyq kadastrdy keıinnen biriktirý maqsatynda jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy jáne onymen jasalatyn mámilelerdi memlekettik tirkeý týraly qyzmetterdi Ádilet mınıstrliginen «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasyna» berý usynylady», – dedi ol.
Dúnıejúzilik bank júrgizetin «Doing Business» ındıkatory elimizdiń damyǵan otyz memlekettiń qataryna qosylýyna yqpal etetindikten, zańda onyń muqııat qaralǵandyǵyn aıttyq. Alaıda Senat depýtaty Edil Mamytbekov óziniń qosymsha baıandamasynda bir zańǵa bola kóptegen zańdardyń ózgeriske ushyraýy el ekonomıkasynyń damýyna kedergi bolatyndyǵyn kóldeneń tartty. Sondaı-aq ol «Doing Business» reıtıngi boıynsha elimizdiń 190 memlekettiń ishinde 36-orynda bolǵandyǵyna qaramastan áli de jetildiretin tustaryn atap ótti. Máselen, salyq salý, qurylysqa ruqsat berý, elektr jelilerine qosylýǵa kelisim berý, nesıe alý men halyqaralyq saýdany damytý boıynsha ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar qaperge alatyn máseleler jetkilikti bolyp otyr. Senator áli de tekserýshilerdiń quryǵy uzyn ekendigin, al kásipkerlerdiń árbir ekinshisi sybaılas jemqorlyqtan zábir kórip otyrǵandyǵyn jetkizdi.
Osy tektes usynystar men talqylaýlardan soń senatorlar zańdy tolyqtaı qabyldady.
Assambleıa týraly zań jańǵyrdy
Senatorlar qabyldaǵan mańyzdy qujattyń biri – «Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly» Zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar boldy.
Atalǵan zań jobasy Elbasynyń 2017 jylǵy 4 qyrkúıekte Parlament sessııasynyń ashylýynda bergen tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda ázirlenip otyr. Sonymen qatar Elbasy N.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty tarıhı eńbeginde aıqyndalǵan mindetterdi laıyqty oryndaý osy zań arqyly da júzege asyrylady.
Assambleıany elimizdiń saıası júıesiniń tolyq quqyqtyq sýbektisi retinde bekitip, «Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly» Zań qabyldanǵaly 10 jyl ýaqyt aralyǵynda Assambleıa ınstıtýtynyń ózi jańasha ózgeristerge ushyrady. Elimizde qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti qamtamasyz etýdiń úlgisi jańa satyǵa kóterildi.
– Osy zańnyń negizin qurap otyrǵan «Etnosaralyq kelisim» termıni onyń qoldanylý aıasyn taryltyp otyr, al is júzinde Assambleıanyń mıssııasy edáýir keń aýqymǵa ıe. Osyǵan baılanysty, Assambleıanyń negizgi maqsaty men mindetterin «etnosaralyq kelisim» dep emes, «qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti qamtamasyz etý» dep anyqtap, zańnyń barlyq mátini boıynsha osy termınologııany qoldaný usynyldy, – dedi senatorlar aldynda baıandama jasaǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly.
Osy oraıda, «Qoǵamdyq kelisim» respýblıkalyq memlekettik mekemesiniń, ıaǵnı Assambleıanyń jańa ınstıtýtynyń paıda bolýy eskerile otyryp, sondaı-aq Assambleıanyń qyzmetindegi etnomádenı birlestikterdiń mańyzdy róli nazarǵa alynyp, atalǵan uıymdardyń mártebesi belgilengen. Sonymen qatar zań jobasynda oblys ákimdikteri janyndaǵy Assambleıa Apparattarynyń fýnksııalaryn keńeıtý usynyldy.
Al qosymsha baıandama jasaǵan senator Baqytjan Jumaǵulov Qazaqstanda barlyq reformalyq, rýhanı-áleýmettik ózgerister Assambleıanyń ınstıtýty negizinde júzege asyrylyp jatqandyǵyna toqtaldy.
– Qazaqstan halqy Assambleıasy ulttyq sana men rýhanı jańǵyrýdyń, ári jańǵyrtý prosesiniń aldyńǵy shebinde keledi. Sondyqtan da onyń róli de, jaýapkershiligi de joǵary, – dedi B.Jumaǵulov.
Atalǵan zań senatorlar tarapynan biraýyzdan qoldaý taýyp, qabyldandy.
Halyq jaıylymnan taryqpaıdy
2016 jyldyń mamyr aıynda Elbasynyń Jarlyǵymen jáne tıisti zań arqyly Jer kodeksiniń jekelegen baptaryna 2021 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıingi merzimge moratorıı engizilgeni belgili. Atap aıtqanda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi qazaqstandyqtarǵa jekemenshikke berýge, sheteldikterge jalǵa berýge tyıym salyndy. Endi atalǵan máseleler naqty sheshimin tapqan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qatynastaryn retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań kezinde qoǵamnyń qyzý talqysynda bolǵan jerge qatysty máselelerdi biryńǵaılaıdy. Bul týraly Senattyń jalpy otyrysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev baıandady.
Onyń aıtýynsha, elimiz boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men oblys ákimderiniń esebi negizinde aýyldyq eldi meken turǵyndaryna qosymsha 27 mln gektar jaıylym qajet. Al qazir aýyldaǵy aǵaıyn tórt túligin 20 mln gektar jerge jaıyp otyr. Qosymsha jaıylym osy zań negizinde rettelmek.
Jaıylym úshin qajetti jerlerdi qaıtaryp alý úshin ótemaqy retinde memleket 180 mlrd teńge, al turǵyn úı qurylysyna qajetti jerler úshin 1 mlrd teńge qarastyrǵan. Bul soma oblys ákimdikteriniń suranysy boıynsha respýblıkalyq bıýdjetten qajetinshe bólinedi.
«Konkýrstyń jarııalylyǵy men qatysýshylardyń teń quqyqtaryn saqtaý úshin habarlandyrýlar burynǵydaı tek aýdandyq gazettermen shektelmeı, basqa da buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanýy tıis jáne oblys ákimdikteri men Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ınternettegi resmı paraqshalaryna ornalastyrylady. Jerdi ıelenýshilerdiń jerdi tıimdi jáne sapaly paıdalanýǵa baılanysty mindettemeleri alǵashqy bes jylda – jyl saıyn, odan keıingi kezeńde sýarmaly jerler 3 jyl saıyn, sýarylmaıtyn jerler 5 jyl saıyn monıtorıngten ótkiziledi. Bir qolǵa beriletin jerdiń mólsheri jergilikti máslıhattar men ákimdikterdiń birlesken usynysy arqyly Úkimette bekitiledi», – dedi О́.Shókeev.
Jańa zań boıynsha shekara beldeýindegi jer jalǵa berilmeıdi jáne ony tek jergilikti halyq jaıylym retinde paıdalana alady. Al shekaralyq aýmaqtaǵy jerler tek qazaqstandyqtarǵa ǵana jalǵa berilip, sheteldiktermen nekedegi Qazaqstan azamattaryna berýge tyıym salynǵan. Sonymen qatar qoldanystaǵy moratorııdiń aýqymy keńeıtilip, tipti sheteldikterdiń 1 paıyzdyq úlesi bar zańdy tulǵalarǵa jer jalǵa berilmeıtin bolyp bekitilgen. Aldaǵy ýaqytta jerge baılanysty sheshimder qabyldaý kezinde qoǵamdyq pikir de barynsha eskerilmek.
Zańdy depýtattardyń talqylaýy barysynda senator Murat Baqtııaruly: «Qazaqtyń jeri – qazaqtyń jany men demi, tirshiligi, táýelsizdigimizdiń tiregi. Jer – ultaralyq tatýlyqtyń negizi. Birneshe ǵasyr boıy otarlaý saıasatynyń zardabyn tartqan qazaq halqy sheteldikterge jerdi jalǵa berýdi qabyldaı bermeıtindikterine kózimiz anyq jetkendeı boldy. Osy bir kóńil aýanyn eskerip, jerdi saýda men saıasattyń quralyna aınaldyrmaýymyz kerek», dep sózin túıindep ótti. Al senatorlar zańdy tolyq qabyldady.
* * *
Senatorlar, sondaı-aq «Qazaqstan men Tájikstan Úkimetteri arasyndaǵy dıplomatııalyq ókildikterdiń ǵımarattaryn salý úshin jer ýchaskelerin ózara berý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Amerıka Qurama Shtattarynyń Úkimeti arasyndaǵy Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń turaqtylyǵy jáne qaıta qalpyna keltirý jónindegi is-qımylǵa Amerıka Qurama Shtattarynyń qatysýyna baılanysty Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵy arqyly arnaıy júktiń kommersııalyq temir jol tranzıtin qamtamasyz etý týraly kelisimge ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly», «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdardy da qabyldady.
Sonymen qatar ortalyq atqarýshy organdarǵa depýtattyq saýaldaryn joldady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
