Jýyrda Maıqaıyńdaǵy jalpy bilim beretin orta mekteptiń 11-synyp oqýshysy Aızada Oralbaeva Almatydan oraldy. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń «Tarıh, arheologııa jáne etnologııa» fakýltetinde 10-11 synyptarǵa arnalǵan Respýblıkalyq olımpıada ótti. Olımpıada III kezeńnen turdy. Ǵylymı jetekshisi, tarıh pániniń muǵalimi Baıan Raqymjanqyzynyń aıtýynsha, Aızada onlaın túrinde ótken I kezeńde 86 upaı jınap, ekinshi kezeńge joldama aldy. Al naýryz aıynda ótken II kezeńde «Qazaq tarıhyndaǵy kúmis metaldyń mańyzy» taqyrybynda ǵylymı joba jazyp, jobasyn sátti qorǵap shyǵypty. Úzdik joba retinde tanylyp, joǵary ǵylymı deńgeı kórsetkeni úshin arnaıy dıplommen marapattaldy. Joba barysynda Aızada kúmisten jasalǵan zergerlik buıymdardyń emdik qasıetterine toqtaldy. Tipti Almatyǵa ózimen birge ájesiniń kúmisten jasalǵan alqasyn, júzigin, syrǵasyn, bilezigin kórmege alyp barypty.
– Qazirgi jasalatyn zergerlik buıymdar ájemderdiń kezindegideı taza kúmisten jasalmaıtyndyǵyna kóz jetkizdim. Halqymyz kúmistiń adam aǵzasyna paıdasy bar dep senip, kúmis ydystan tamaq iship, kúmis áshekeıler taǵady. Sábı dúnıege kelgende náresteni kúmis teńge salynǵan sýda shomyldyrady. Emshiler kúmistiń qasıetin erekshe baǵalaǵan. Qys jáne kúz aılarynda adam aǵzasynyń tumaý jáne juqpaly aýrýlarǵa tótep bere almaýynyń sebebi ımmýndyq júıedegi kúmistiń azaıýynan. Jobamdy jazý barysynda kúmistiń aýrý týdyratyn elementterdi joıyp, aǵzadan zııandy toksınder men mıkrobtardy shyǵaratynyn bildim. Aǵzadaǵy kúmis jetispeýshiliginen adamnyń jumys isteý qabileti tómendep, qorǵanysh qasıeti azaıyp, tez sharshaý paıda bolady, – deıdi Aızada.
Jetekshisi Baıan Raqymjanqyzynyń aıtýynsha, Aızada joba jazý barysynda kúmistiń emdik qasıetin bilý maqsatynda oblys ortalyǵyndaǵy onkologııalyq dıspansermen baılanysta bolyp, qaterli isik aýrýlaryna shaldyqqan adamdar sanyn alyp, em qabyldap jatqan adamdarǵa saýalnama júrgizipti. Sondyqtan Aızada jazǵan ǵylymı jobanyń ereksheligi, oqýshy qyzdyń zertteýleriniń dáleldi bolýynda eken.
– Anam Nurgúl eńbek etetin «Maıqaıyń-Altyn kombınaty» AQ-ta altyn men kúmis metaldary shyǵady. Kombınatqa baryp sary balshyq topyraq arasynan shyǵatyn altyn, kúmis qalaı alynatynyn kórdim. Onlaın-synaqtan 86 upaı jınaǵannan keıin, ekinshi kezeńde ǵylymı joba jazýǵa 12 taqyryp usyndy. Maǵan kúmis metaly týraly taqyryp unady, oǵan kentimizde túrli-tústi metall shyǵaratyn kombınattyń bolǵany áser etti, –deıdi Aızada.
Aızada «Qazaq tarıhyndaǵy kúmis metaldyń mańyzy» taqyrybyndaǵy ǵylymı jobany bir aıdaı ýaqyt zerttep, jazypty.
– Jerimiz kenge baı. Aldaǵy ýaqytta 11-synypty bitirip, tehnıkalyq bilim beretin joǵary oqý ornyna túskim keledi. Jobamdy jalǵastyryp, kúmis jaıly tereń zertteıtin bolamyn, – deıdi.
Talabyń taýdaı bolsyn, Aızada!
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany,
Maıqaıyń kenti
Sýretti túsirgen Mánshúk TYNYSQYZY
