Jalǵan sertıfıkat jarǵa jyqty

Byltyr kúzde Astana medısına ýnıversıtetinde oqıtyn birqatar stýdentter ádiletsiz jolmen oqýǵa túsip ketkender týraly aıtyp aryzdanǵan edi. Odan keıin oqýǵa túsý emtıhandaryn óz kúshimizben tapsyrdyq dep shaǵymdanǵandardyń isi boıynsha tekseris júrgiziletini habarlanǵan bolatyn. Isti tergeý qalalyq ishki ister departamentine júktelip, 117 qylmystyq is qozǵalǵan. Onyń 30-y sotqa jiberilgen. «Qylmystyq kodekstiń 385-baby, 3-taraýy, ıaǵnı jalǵan qujat paıdalaný sanksııasy boıynsha 300 AEK aıyppul jazasy taǵaıyndaldy», deıdi Saryarqa aýdandyq №2 sotynyń sýdıasy Bolat Pazylov. Aıta ketý kerek, aıyppuldan bólek jalǵan qujat tapsyrǵandar oqý aqysy men stıpendııaǵa ketken memleket qarajatyn da qaıtarady.  

Atalǵan ýnıversıtet rek­torynyń orynbasary Frans Galıskııdiń aıtýynsha, BǴM-niń tekserisinen keıin 33 adam oqýdan shyǵarylǵan, taǵy 84 adam oqýdan shettetilgen. Olardyń kóbi grantta oqysa, tek 9 adam oqýyn ózi tólegen. F.Galıskıı ishki tekserister úshin komıssııa qurylǵanyn, biraq halyqaralyq uıym bergen sertıfıkattyń bazasyna kire almaǵandaryn aıtty. «Mınıstrlik tekseris kezinde bazaǵa kirip, osy jaǵdaıdy anyqtady. Stýdentter oqýdan shyǵaryldy», dedi ol.  

IELTS (the International English Language Testing System) sertıfıkatyn qoldan jasaǵandar isimen quqyq qorǵaý organdary aınalysyp jatyr. Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Alekseı Soı jalǵan sertıfıkattarǵa baılanysty istiń IID-ge jiberilgenin aıtty. «Barlyq is IID-ge jiberildi. Qujat tapsyrýshylar JOO-ǵa jalǵan sertıfıkattardy ózderi tapsyrǵan. Bul is sertıfıkattardy tekserý boıynsha zańǵa ózgeris engizý kerek ekenin kórsetti. Qazir «Bilim týraly» zańda sertıfıkattardy tekserý týraly eshteńe aıtylmaǵan. Jalǵan sertıfıkattardyń barlyǵy mórmen bolǵandyqtan, olar ótip ketken», dedi A.Soı. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, oqýdan shyǵyp qalǵandar aqyly bólimge túsýge talpynyp kóre alady. Al sertıfıkattardy tekserý BǴM-niń josparly jumysy, sondyqtan, basqa ýnıversıtetterde de tekserister júrgiziletin bolady. Bir aıta keterligi, jalǵan sertıfıkatpen oqýǵa túskenderdiń barlyǵy kúzde oqýdan shyǵarylýy tıis edi. Biraq sottyń sheshimi ýaqytynda oryndalmaǵan. Mundaı jaǵdaıda medısına mamandaryn daıarlaıtyn atalǵan oqý orny lısenzııasynan aıyrylýy múmkin. Biraq Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń aıtýynsha, oqý ornynyń lısenzııasyn tartyp alý týraly sheshim shyǵarylmaǵan. 

«Sertıfıkattardyń jal­ǵan nemese túpnusqa qujat eke­nin ýnıversıtet anyqtaýy ke­rek, biraq bul talap zań boı­ynsha rettelmegen. IELTS tapsyrǵandar tıisti bazada bolady. Endi barlyq ýnı­ver­­sıtetter magıstratýra, doktorantýraǵa túsýge nı­et­ti TOEFL men IELTS tap­syr­­ǵandardy tekserýi kerek. Tipti BǴM kelip tekserý júrgizgenshe ózderi shara qol­­danǵany jón. Bolashaqta JOO-larǵa sertıfıkattardy málimetter bazasynan tek­se­rýdi mindetteý jos­parla­nyp otyr.  JOO-lardyń aka­­­­demııalyq erkindigi týraly jańa zań jobasynda bul tar­maq engizilgen. Buryn zań­da ol qarastyrylmaǵan edi. Endi TOEFL men IELTS bazasynan ýnıversıtet sertıfı­kat málimetterin tekserýi ke­rek. Baza bar, barlyǵyna qoljetimdi», dedi osy jaıtq­a baı­lanysty jýrnalıs­ter­ge túsinik bergen Erlan Saǵadıev. 

Oqýdan shyǵyp qalǵan stý­denterdiń orny qazir bos tur. Bul granttardy endi em­tı­handy óz kúshimen tap­syr­­ǵandar ıelene alady. «Biz bul isti óz betimizben she­she al­maı­myz. Bilim jáne ǵy­lym mı­nıstrligi bir­qatar qu­jatty ret­teýi kerek. Sonyń ne­gizinde aqy­ly bólimdegi stý­dentterdi bos oryndarǵa aýys­tyratyn bolamyz», deı­di F.Galıskıı. Bilim já­ne ǵylym mınıstrligi ókil­de­riniń aıtýynsha, aqyly bólimnen bıýdjetti negizge aýys­tyrýdy ýnıversıtet ózi sheshedi. 

Aıta ketý kerek, IELTS ser­tıfıkaty magıstratýra ne­mese doktorantýraǵa túsý ke­zinde basymdyq beredi. Jal­py, joǵary oqý ornynan keıingi kásiptik oqý baǵdar­la­malaryn iske asyratyn bi­lim berý uıymdaryna oqýǵa tú­sý emtıhandary eki satydan turady. Talapker aldymen tańdaýy boıynsha bir shet tilinen (aǵylshyn, fransýz, nemis, arab tilin bilý talap etiletin mamandyqtarǵa túsýshi tulǵalar úshin arab tili boıynsha) emtıhan tapsyryp, 50 baldyq mejeden ótse, mamandyq boıynsha em­tıhanǵa jiberiledi. Bir aı­ta keterligi, shet tilinen óte­­tin test tyńdaý, gramma­tıka, mátinmen jumys sekil­di bólimderden turady. Al Úki­­­mettiń 2012 jylǵy 19 qań­­­tardaǵy qaýlysymen be­ki­­­ti­lgen Joǵary oqý orny­nan keıingi kásiptik oqý baǵ­dar­­lamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdaryna oqý­­­ǵa qabyldaýdyń úlgi qa­ǵıdalarynda JOO magıs­tra­týrasyna, doktorantýra­syna, JOO-lar men ǵylymı uıym­dardyń rezıdentýra­sy­na, adıýnktýrasyna azamat­tar­dy qabyldaý túsý emtı­handarynyń qo­ry­­tyn­dy­sy boıynsha kon­ký­rs­tyq negiz­de júzege asyrylatyny aıtyl­ǵan. Sonymen qatar erejede «Mynadaı emtıhandar boıyn­sha: aǵylshyn tili: Inter­na­tional English Language Tests System (IELTS, shekti ball – keminde 6.0) boıynsha shet tilin meń­gerýdiń jal­py­eýropalyq quzy­ret­terine (stan­darttaryna) sáıkes shet tilin meńgergenin rastaı­tyn halyqaralyq sertıfı­kattary bar Qazaqstan Res­pýblıkasynyń azamat­tary ma­gıstratýraǵa, rezı­den­tý­raǵa, adıýnktýraǵa jáne dok­to­rantýraǵa shet tili boıynsha túsý emtıhanynan bosatylady» delingen. Sonymen qatar osy sertıfıkattary bar talapkerlerge 100 baldyq júıe boıynsha eń joǵary ball qosylatyny aıtylǵan. Aı­ta ketý kerek, mamandyq boı­yn­sha da eń joǵary ball 100 baldy quraıdy. Úkimettiń osy qaǵıdalaryna qosymshaǵa sáık­es 150 baldan kem emes ball jınaǵan tulǵalar oqýǵa qa­byl­danady. 

Baıqap otyrǵanymyzdaı, shet tiliniń sertıfıkattary oqýǵa túsý kezinde úlken ba­symdyq berip otyr. Biraq baǵ­a­laýdyń ózinde kemshilik baı­qalady. Mysaly, IELTS ser­­tıfıkaty keminde 6 bol­ǵan adamǵa 100 ball qoı­y­lady. Biraq magıstratýra nemese doktorantýraǵa qa­byl­daý kezinde tapsyrylatyn 100 suraqtan turatyn aǵyl­shyn testin tapsyrǵan kún­niń ózinde eń maksımaldy ball alý jaǵdaıy óte sırek kez­de­sedi. Al IELTS keminde 6 ne­mese odan joǵary bolsa da, bul talapkerdiń tildi 100 paıyz biletinin kórsetpese kerek. Atalǵan halyqaralyq test ser­tıfıkatynyń maksımal­dy ba­ly 9-dy quraıdy desek, ony aǵyl­shyndyqtardyń ózi ońaı­lyq­pen ala almaıtyny belgili. Iаǵnı, osy rette mınıstrlik tek sertıfıkattardy tekserý jaǵyn emes, ony baǵalaý shkalasyn, sheteldik sertıfıkaty barlarǵa beriletin baldyń tómengi mejesin qaıta qarap shyq­qan jón dep oılaımyz. Mysaly, IELTS-tan kemi 6 ball alǵandarǵa 90 ball degen sııaqty baǵalaý shkalasyn engizýge bolar edi. 

Gúlnur QÝANYShBEKQYZY, 
«Egemen Qazaqstan»