Byltyr kúzde Astana medısına ýnıversıtetinde oqıtyn birqatar stýdentter ádiletsiz jolmen oqýǵa túsip ketkender týraly aıtyp aryzdanǵan edi. Odan keıin oqýǵa túsý emtıhandaryn óz kúshimizben tapsyrdyq dep shaǵymdanǵandardyń isi boıynsha tekseris júrgiziletini habarlanǵan bolatyn. Isti tergeý qalalyq ishki ister departamentine júktelip, 117 qylmystyq is qozǵalǵan. Onyń 30-y sotqa jiberilgen. «Qylmystyq kodekstiń 385-baby, 3-taraýy, ıaǵnı jalǵan qujat paıdalaný sanksııasy boıynsha 300 AEK aıyppul jazasy taǵaıyndaldy», deıdi Saryarqa aýdandyq №2 sotynyń sýdıasy Bolat Pazylov. Aıta ketý kerek, aıyppuldan bólek jalǵan qujat tapsyrǵandar oqý aqysy men stıpendııaǵa ketken memleket qarajatyn da qaıtarady.
Atalǵan ýnıversıtet rektorynyń orynbasary Frans Galıskııdiń aıtýynsha, BǴM-niń tekserisinen keıin 33 adam oqýdan shyǵarylǵan, taǵy 84 adam oqýdan shettetilgen. Olardyń kóbi grantta oqysa, tek 9 adam oqýyn ózi tólegen. F.Galıskıı ishki tekserister úshin komıssııa qurylǵanyn, biraq halyqaralyq uıym bergen sertıfıkattyń bazasyna kire almaǵandaryn aıtty. «Mınıstrlik tekseris kezinde bazaǵa kirip, osy jaǵdaıdy anyqtady. Stýdentter oqýdan shyǵaryldy», dedi ol.
IELTS (the International English Language Testing System) sertıfıkatyn qoldan jasaǵandar isimen quqyq qorǵaý organdary aınalysyp jatyr. Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Alekseı Soı jalǵan sertıfıkattarǵa baılanysty istiń IID-ge jiberilgenin aıtty. «Barlyq is IID-ge jiberildi. Qujat tapsyrýshylar JOO-ǵa jalǵan sertıfıkattardy ózderi tapsyrǵan. Bul is sertıfıkattardy tekserý boıynsha zańǵa ózgeris engizý kerek ekenin kórsetti. Qazir «Bilim týraly» zańda sertıfıkattardy tekserý týraly eshteńe aıtylmaǵan. Jalǵan sertıfıkattardyń barlyǵy mórmen bolǵandyqtan, olar ótip ketken», dedi A.Soı. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, oqýdan shyǵyp qalǵandar aqyly bólimge túsýge talpynyp kóre alady. Al sertıfıkattardy tekserý BǴM-niń josparly jumysy, sondyqtan, basqa ýnıversıtetterde de tekserister júrgiziletin bolady. Bir aıta keterligi, jalǵan sertıfıkatpen oqýǵa túskenderdiń barlyǵy kúzde oqýdan shyǵarylýy tıis edi. Biraq sottyń sheshimi ýaqytynda oryndalmaǵan. Mundaı jaǵdaıda medısına mamandaryn daıarlaıtyn atalǵan oqý orny lısenzııasynan aıyrylýy múmkin. Biraq Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń aıtýynsha, oqý ornynyń lısenzııasyn tartyp alý týraly sheshim shyǵarylmaǵan.
«Sertıfıkattardyń jalǵan nemese túpnusqa qujat ekenin ýnıversıtet anyqtaýy kerek, biraq bul talap zań boıynsha rettelmegen. IELTS tapsyrǵandar tıisti bazada bolady. Endi barlyq ýnıversıtetter magıstratýra, doktorantýraǵa túsýge nıetti TOEFL men IELTS tapsyrǵandardy tekserýi kerek. Tipti BǴM kelip tekserý júrgizgenshe ózderi shara qoldanǵany jón. Bolashaqta JOO-larǵa sertıfıkattardy málimetter bazasynan tekserýdi mindetteý josparlanyp otyr. JOO-lardyń akademııalyq erkindigi týraly jańa zań jobasynda bul tarmaq engizilgen. Buryn zańda ol qarastyrylmaǵan edi. Endi TOEFL men IELTS bazasynan ýnıversıtet sertıfıkat málimetterin tekserýi kerek. Baza bar, barlyǵyna qoljetimdi», dedi osy jaıtqa baılanysty jýrnalısterge túsinik bergen Erlan Saǵadıev.
Oqýdan shyǵyp qalǵan stýdenterdiń orny qazir bos tur. Bul granttardy endi emtıhandy óz kúshimen tapsyrǵandar ıelene alady. «Biz bul isti óz betimizben sheshe almaımyz. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi birqatar qujatty retteýi kerek. Sonyń negizinde aqyly bólimdegi stýdentterdi bos oryndarǵa aýystyratyn bolamyz», deıdi F.Galıskıı. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ókilderiniń aıtýynsha, aqyly bólimnen bıýdjetti negizge aýystyrýdy ýnıversıtet ózi sheshedi.

Aıta ketý kerek, IELTS sertıfıkaty magıstratýra nemese doktorantýraǵa túsý kezinde basymdyq beredi. Jalpy, joǵary oqý ornynan keıingi kásiptik oqý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdaryna oqýǵa túsý emtıhandary eki satydan turady. Talapker aldymen tańdaýy boıynsha bir shet tilinen (aǵylshyn, fransýz, nemis, arab tilin bilý talap etiletin mamandyqtarǵa túsýshi tulǵalar úshin arab tili boıynsha) emtıhan tapsyryp, 50 baldyq mejeden ótse, mamandyq boıynsha emtıhanǵa jiberiledi. Bir aıta keterligi, shet tilinen ótetin test tyńdaý, grammatıka, mátinmen jumys sekildi bólimderden turady. Al Úkimettiń 2012 jylǵy 19 qańtardaǵy qaýlysymen bekitilgen Joǵary oqý ornynan keıingi kásiptik oqý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdaryna oqýǵa qabyldaýdyń úlgi qaǵıdalarynda JOO magıstratýrasyna, doktorantýrasyna, JOO-lar men ǵylymı uıymdardyń rezıdentýrasyna, adıýnktýrasyna azamattardy qabyldaý túsý emtıhandarynyń qorytyndysy boıynsha konkýrstyq negizde júzege asyrylatyny aıtylǵan. Sonymen qatar erejede «Mynadaı emtıhandar boıynsha: aǵylshyn tili: International English Language Tests System (IELTS, shekti ball – keminde 6.0) boıynsha shet tilin meńgerýdiń jalpyeýropalyq quzyretterine (standarttaryna) sáıkes shet tilin meńgergenin rastaıtyn halyqaralyq sertıfıkattary bar Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary magıstratýraǵa, rezıdentýraǵa, adıýnktýraǵa jáne doktorantýraǵa shet tili boıynsha túsý emtıhanynan bosatylady» delingen. Sonymen qatar osy sertıfıkattary bar talapkerlerge 100 baldyq júıe boıynsha eń joǵary ball qosylatyny aıtylǵan. Aıta ketý kerek, mamandyq boıynsha da eń joǵary ball 100 baldy quraıdy. Úkimettiń osy qaǵıdalaryna qosymshaǵa sáıkes 150 baldan kem emes ball jınaǵan tulǵalar oqýǵa qabyldanady.
Baıqap otyrǵanymyzdaı, shet tiliniń sertıfıkattary oqýǵa túsý kezinde úlken basymdyq berip otyr. Biraq baǵalaýdyń ózinde kemshilik baıqalady. Mysaly, IELTS sertıfıkaty keminde 6 bolǵan adamǵa 100 ball qoıylady. Biraq magıstratýra nemese doktorantýraǵa qabyldaý kezinde tapsyrylatyn 100 suraqtan turatyn aǵylshyn testin tapsyrǵan kúnniń ózinde eń maksımaldy ball alý jaǵdaıy óte sırek kezdesedi. Al IELTS keminde 6 nemese odan joǵary bolsa da, bul talapkerdiń tildi 100 paıyz biletinin kórsetpese kerek. Atalǵan halyqaralyq test sertıfıkatynyń maksımaldy baly 9-dy quraıdy desek, ony aǵylshyndyqtardyń ózi ońaılyqpen ala almaıtyny belgili. Iаǵnı, osy rette mınıstrlik tek sertıfıkattardy tekserý jaǵyn emes, ony baǵalaý shkalasyn, sheteldik sertıfıkaty barlarǵa beriletin baldyń tómengi mejesin qaıta qarap shyqqan jón dep oılaımyz. Mysaly, IELTS-tan kemi 6 ball alǵandarǵa 90 ball degen sııaqty baǵalaý shkalasyn engizýge bolar edi.
Gúlnur QÝANYShBEKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»