Eske salsaq, atalǵan júıe ótken jyldyń qazan aıynda kedendik-tranzıt boıynsha, qańtar aıynan eksport júıesinde jáne bıylǵy jyldyń 1-sáýirinen bastap ımporttyń barlyq túrlerine engizilgen bolatyn. Bul avtomattandyrylǵan júıe qazirgi tańda bizdiń elimizden bólek álemniń 95 memleketinde iske qosylǵan.
Júıeniń basty artyqshylyǵy sol – syrtqy saýda aınalymyna qatysýshylar burynǵydaı qujattaryn ákelip qaǵaz júzinde rásimdeý jasamaıdy. Iаǵnı, ınternet toraby bar kez-kelgen jerde otyryp qashyqtyqtan-aq kedendik rásimdeý jasap, óz júgin avtomatty túrde kedendik tazartýdan ótkize alady. Kedendik BAJ salyǵy sııaqty basqa da mindetti tólemderdiń elektrondy túrde tólenýi júıeniń barynsha ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi. Ońtaılandyrylǵan baǵdarlama júk alýshy men keden qyzmetindegi laýazymdy tulǵalardyń arasyndaǵy baılanysty úzý arqyly jemqorlyq sebepterin de tómendetken. Osy júıeniń kómegimen aqparatty bergen sátten bastap, taýarlardy rásimdep bitkenge deıingi barlyq prosessterge avtomattandyrylǵan baqylaý ornatylǵan. Bul óz kezeginde otandyq kásipkerler men syrtqy ekonomıkalyq áriptester úshin qolaıly jaǵdaı týdyryp otyr. «Astana-1» júıesi iske qosylǵanǵa deıin rásimdeý jumystaryna birneshe saǵattar jumsalsa, qazir qujattar men taýarlar barlyq talaptarǵa saı bolsa ne bary 5-10 mınýttyń ishinde sharýa bitedi.
Atalǵan júıe jasyl, sary, kók, qyzyl dálizder arqyly jumys isteıdi. Máselen bir ǵana Almaty qalasy boıynsha kirister departamentinde 10 myńnan astam rásimdeý jasalsa, sonyń 90 paıyzy keden qyzmetshisiniń qatysýynsyz, ıaǵnı jasyl dáliz arqyly ótken. Al jasyl dálizge saı kelmegen jaǵdaılarda qosymsha kedendik saraptama, kedendik qundy tekserý nemese taýardyń kodyn tekserý jumystary ótedi. Mamandardyń aıtýynsha, mundaı qujattar tek 10 paıyzdy quraǵan.
Júıe jumysynyń nátıjelerimen tanysý maqsatynda elimizge arnaıy kelgen joba jetekshisi Fabrıs Mııe Almatydaǵy Almaly-kedendik rásimdeý ortalyǵynda boldy. Onyń sózinshe «Astana-1» júıesi óz jumysyn bastaǵaly beri eleýli nátıjeler baıqalǵan.
– Bul júıe bıznes úderiske de serpin beretin joba. Álemniń kóptegen ozyq elderi osy baǵdarlamany paıdalanady. Grýzııa sııaqty keıbir memleketter atalǵan baǵdarlama negizinde halyqaralyq saýda-sattyq, bıznes salasynda joǵary nátıjege jetip otyr. Qazaqstannyń atalmysh elektrondy rásimdeý júıesindegi alǵashqy qadamy jaman emes. Az ýaqyttyń ishinde 100 paıyz nátıje bola salmaıdy. Barlyq jetistikter ýaqyt pen tájirıbe arqyly keletinin umytpaýymyz kerek. Jaqyn óńirlerdegi eldermen salystyrsaq Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy bastamalary nátıjeli dep anyq aıta alamyz. Post keńistiktegi elderdi alyp qarar bolsaq Baltyq elderi, Maldova, Túrkmenstan syndy memleketterde bul júıe bar. Degenmen, Qazaqstanda iske asyp otyrǵany eń sońǵy úlgidegi barynsha jańartylǵan baǵdarlama. Júıe tolyqtaı aıaqqa turar bolsa ekonomıkalyq basqarý isinde kóp ıgilikterge qol jetkizýge bolady. Bul degenińiz bıznestiń áleýetin arttyryp, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýyna da zor septigin tıgizedi. Bizdiń maqsatymyz engizilgen júıeni baqylap qoldaý tanytý, – deıdi Fabrıs Mııe.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
