Osy aýylda qandaı ult joq deısiz. Qazaqty aıtpaǵanda, ázerbaıjany da, tatary da, nemisi de, orysy da, ýkraıny da osynda. Buryn negizgi turǵyndary bolǵan nemis aǵaıyndar atamekenine kóshti de, 90-shy jyldary Qostanaı oblysynyń shalǵaı aýdandarynan, tipti ózge oblystardan kóship kelgender oblys ortalyǵyna jaqyn osy aýylǵa jaıǵasty. Aýyl olardyń barlyǵyna da qutty qonys boldy. Aýyldastar osyǵan shúkirshilik etedi. Osy aýylda Qadyr men Efımııa Ońaıbekovter alystan emes, 10-15 shaqyrym jerdegi Jaqsylyq degen aýyldan kóship kelgen bolatyn. Qazir Efımııa Ivanovna men Qadyr Toqtamysuly da egde jasqa aıaq basty, nemerelerdiń ata-ájesi atanyp otyr. Sonda da «qolda ósken túıeniń taılaq aty qalmaıdy» degen ǵoı, Efımııanyń «Fıma kelin» aty qalǵan joq. Ony aısarylyqtar aýyldaǵy eń úlgili kelin sanaıdy, jas túsken kelinderine, balalaryna úlgi etip aıtyp otyrady.
Fıma qalany qolaılap tursa, Qadyr onyń aıtqanynan qara úzip keter me edi, ketpes pe edi, kim bilsin. Biraq Fıma óziniń kelinshek bolyp túsken Jaqsylyq degen aıadaı aýylynan alys ketkisi kelmedi. Moldavan qyzyna qazaqtyń Jaqsylyq degen aýyly jerdiń jánnaty kóringen edi.
– Sonaý 70-shi jyldardyń ortasynda ózimnen úlken apam komsomoldyq joldamamen osynda keldi. Men 1976 jyly sol apamnyń artynan qonaqqa kelgenmin. Mektepti bitirgen, 17 jastaǵy qyz edim. Men satýshy bolyp ornalasqan dúkenge qazaq jigiti mashınamen zat tasıdy. Ol zat ákelgen saıyn ekeýmizdiń kózimiz túıisip qala beredi. Álgi jigitti jaqsy kórip, ǵashyq bolyp qaldym. Kelesi jyly Qadyr ekeýmiz otaý qurdyq, – deıdi Efımııa Ivanovna.
– Qazaq aýylyn, otbasyn jatyrqaǵan joqsyń ba? – deımiz Fıma jeńgemizge.
– Qazaq otbasy meni jabyrqatpaı, bótensimeı, jaqsy qarsy alsa, men nege jatyrqaımyn? Qadyr kóp balaly otbasynan eken, men kelgende ata-enemniń toǵyz balasy bar eken. Jaqsylyq aqqaıyń toǵaıynyń shetinde, tabıǵaty tamyljyǵan jerden oryn tepken shaǵyn aýyl eken. Meni tańǵaldyrǵany da, qyzyqtyrǵany da, qazaqqa sińip ketýime de sebep bolǵan aýyldyń tabıǵatynan buryn tatýlyǵy edi. Bir aýyl bir úıdiń adamyndaı bolyp syılasady eken. Men qazaqshany osy aýylda jas kelin bolyp júrgende úırenip alǵanmyn, – deıdi Fıma.
Jas kelin ashyqtyǵymen, eńbekqorlyǵymen tek ata-anasyna ǵana emes, aýylǵa súıkimdi kelin atandy. Ata-enesin ózi qarap, qolynan attandyrdy. Enesi qaıtqan soń, atasyn alaqanyna saldy. Qazaqta ata-ana qartaıǵanda kóbine kishi uldyń qolynda bolady ǵoı. Atasy Toqtamys qartaıǵanda aǵaıyndary «kishi ulyńnyń qolyna barmaısyń ba?» dep surapty. Sonda Toqtamys aqsaqal: «Balanyń bári birdeı. Qadyr men Fımanyń qolynan shyǵamyn. О́ıtkeni Fımanyń mende eńbegi bar, osy ýaqytqa deıin mápelep baǵyp-qaqty. Endi óler shaǵymda kishi uldyń qolynan shyǵamyn dep ketip qalǵanym jón bola ma?» depti.
Qadyr men Fıma eki ul, bir qyz ósirip, olardan nemere súıip otyr. Fıma qazaqtyń barlyq dástúrin saqtaıdy. Naýryz, Qurban aıt, Oraza aıt, qystaǵy soǵymnyń shekesi, ata-enesiniń árýaǵyna quran oqytyp otyrýdyń eshqaısysyn qur jibermeıdi.
– Qadyr aǵańnyń oraza ustaǵanyna 10 jyl boldy. Tań alakeýimnen turyp, sáresisin daıyndap beremin, serik bolyp birge sháı ishemin. Keshke aýyzasharyn daıyndap otyramyn. Endi ózimniń oraza tutpaǵan nem qaldy? – dep áńgimesiniń aıaǵyn ázilge buryp ta qoıady Fıma jeńgemiz. Ol qazaqqa kelin etken taǵdyryna dán rıza.
– «Moldavııaǵa ketkenińde qalaı bolar edi?» deısiń be? Áı, qaıdam, osydan artyq bola qoımas edim, sirá. О́ıtkeni men Qadyrdy unatqan soń onyń ata-anasyn da, el-jurtyn da, jalpy qazaqty jaqsy kórdim. Eń bastysy sol emes pe? – deıdi Fıma. Iá, ózi de baqytty boldy, qazaqtyń bir otbasyn da baqytty etti. Eń bastysy osy bolsa kerek.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Qostanaı aýdany
