Balanyń yntasyn oıatý ońaı ma?

Oqý motıvasııasy oqý­­shy­­­nyń bilim mazmunyn bel­sendi meńgerýdi, tanym­dyq áre­ket­terdi oıatatyn úr­dis. Bi­lim ıgerý úrdisi belsen­di áreket arqyly ǵana júzege asy­rylady. Buǵan qosa is-áreketterdiń túr­leri men ózin­­dik dárejesi ne­­ǵurlym kóp jáne joǵary bolsa, bi­limdi ıgerýdiń tıimdiligi de ar­ta túsedi. Ádette sabaqta oqý­shy kóbine-kóp eki ju­mys atqarady – tyńdaý men jazý. Al belsendi áreketter de­ge­nimiz – ózdigimen túsiný, tańdaý, taldaý, sheshim qa­byldaý, jańa mazmun quras­tyrý, bilimińdi baǵa­laýǵa ne­giz­delgen oılaný,­ talqylaý, pi­kirińdi qalyptas­tyrý, ony dáleldeı jáne qorǵaı bilý, pikir almasý men talastyrý, ózgeniń pikirin tyńdap, ony qabyldaý, pikirińdi jazý se­kildi jeke jáne birlesken jumys túrleri.

Balanyń sabaqqa belsendi­ligin arttyrý úshin aldymen oqýshynyń turaqty tanymdyq qyzyǵýshylyǵyn oıatýǵa ty­rysamyn. Onyń túrleri kóp. Oqý materıaldarynyń ja­ńa­lyǵyn jaqsylap aıtyp ber­seń de, oqytýdyń jańa formalaryn paıdalansań da, kom­pıý­ter­diń kómegin, ın­ter­aktıvti kompıýterlik, mýl­tımedıalyq quraldardy paı­dalansań da oqýshy nazaryn sa­baqqa qaıtarasyń. Ekinshiden, synyptaǵy ár oqýshynyń jeke ereksheligin de esepke almaı bolmaıdy.­ Synypta otyz bala otyr­sa, otyzynyń sabaqty qa­byl­­daýy, talaby, qalpy da ártúrli. Sondyqtan   muǵalim­niń paıdalanǵan ádistemesi keıde oılaǵandaı nátıje bere bermeıtini de osy bala erek­she­ligine mán bermeýden dep bilemin. Balanyń ta­qyrypqa qyzyǵýshylyǵy ár deńgeıde bolady.  Muǵalim qyz­metiniń qıyndyǵy da túp­tep kelgende osynda jatyr. 45 mınýtta sy­nyp­taǵy ár balanyń  ta­­qyrypty qanshalyqty tú­­si­ne alǵandyǵyn, eń bas­­­ty­sy, oǵan nazaryn sal­ǵan­dyǵyn muǵalimniń ań­ǵa­ra alýy eńbeginiń nátı­jesin kór­setedi. Bul úshin mu­ǵa­lim­ pedagogıkalyq ádis-­qu­ral­­dardyń barlyǵyn múm­kin­diginshe paıdalanǵany du­rys. Mysaly, meniń tájirıbemde qyzyq jaǵdaılar da  kez­de­sedi. Bir oqýshy ózinen ja­ýap­kershilikti talap etke­nińe qa­raı qalyptasady.  Al bir bala maqtaý súıedi, arqa­sy­nan qaǵyp qoısań,  ol bar na­zaryn taqyrypqa salady,  «taý qo­parady».

Ustaz balanyń eresek emes, áli bala ekenin umytpaǵany durys. Sondyqtan bala qan­sha alǵyr bolǵanymen, ta­qy­rypty  ótkende «qara­paıymnan kúrdelige kóshý» prın­sıpin us­tanǵany du­rys dep oılaımyn, sony ózim­­niń tájirıbemde jıi qol­danamyn. Osylaısha oqý­shy kúr­­deliligi joǵary tapsyrmalardy oryndaýǵa  ynta­lanady. Balanyń meseli qaıt­paýy tıis. Oqýshylarmen ǵy­lymı joba­lardy jasaýda da osyndaı  ádistemeler du­rys. Oqýshynyń yntasyn jetektep otyrsań, ol ǵy­ly­mı jumystar jazýǵa, bil­sem, kórsem degenge ózi-aq tal­pynady. Osyndaı sát­ter­de shákirtimniń oılanýyna, kóz­­qarasyn bildirýge batyl­dyq tanytýǵa úıretemin. Oqý­­shynyń kóńilinde senim uıalaýy kerek. Senim joq jerde bala kez kelgen kedergiden qorqatyn bolady.

Qazirgi kezde durys paıda­lana bilse kompıýterlik, ınter­aktıvti quraldar oqý­shynyń sabaqqa degen yntasyn oıatýda kómekshi qural bolady. Al du­rys paıdalanbasa, ol – kedergi. Kedergi deı­tinim, muǵalim oqý­shy­nyń sabaqqa, taqyrypqa, bel­gili bir pánge degen yntasyn oıata almasa ınteraktıvti ádister ony tez jalyqtyrady. Sol úshin búgingi muǵalimdi qar­qyny jyldam zaman aǵymyna ilesetin, tek kásibı sheberligi joǵary adam ǵana emes, rýhanı damyǵan, shyǵarmashyl, mádenıetti, bilim qundyly­ǵyn, oqýshynyń jan dúnıesin túsinetin ustaz  dep tanýymyz qajet.

Búgingi muǵalim balanyń rýhanı eń jaqyn adamy bola bile me? Áńgimeniń túıini osyn­da. О́mirde joǵary je­tis­­tikke jetken kisilerdiń mek­tep­tegi ustazyn erekshe iltıpatpen eske alyp, tip­­ti kózi tiri bolsa, olarmen qa­rym-qatynasyn úzbeı,  bala­syn­daı qamqorlyǵyn kór­setip turatynyn kórip júre­min. Sondaı ustazdyń ba­qytty jan ekenin moıyndaımyn. Demek, ustaz ben mek­tep partasynda otyrǵan shá­kirt arasynda shynaıy rý­hanı baılanys ornaǵan. Mu­ǵalim balanyń «bulaq kó­zin» asha bilgen. Us­tazynyń ózine degen senimin syılaǵan shákirt ómirde tek bıikterge ǵana talpynǵan. Mi­ne, osyndaı ustaz bolýdy men  búgingi ár muǵalimge tiler edim.

Saıran О́MIRJANOVA,

№15 orta mektebi bıologııa pániniń joǵary sanatty muǵalimi

Qostanaı oblysy,

Rýdnyı qalasy