ONJYLDYQTYŃ JOL KARTASY

Dástúrge aınalǵan Elbasynyń Joldaýyn halyq jyl saıyn aı­ryqsha kútedi. О́ıtkeni, Prezıdent­tiń Joldaýy keshegi isterimizdiń kóńil qýantar jetistikteri men kem-ketigin, aldaǵy asqaraly maqsat­tardyń naqty kórinisin aıqyndap, qolymyzǵa baǵyt-baǵdar kórsetetin áleýmettik-ekonomıkalyq kartany ustatady. Bul jolǵy Joldaý Qa­zaqstannyń úlken strategııasynyń alǵashqy onjyldyǵyn qorytyn­dylap, ekinshi onjyldyqta júzege asyrylar isterdi saralaýǵa arnal­dy. Joldaý – aldaǵy onjyldyq­tyń jol kartasyndaı. Kóregen­dikpen jasalǵan “Qazaqstan-2030” Strategııasy baǵdarlamanyń kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp jatqanyna búgingi kún kýá. Eldiń eńsesi kóterilip, sonaý toqsanynshy jyldardaǵy bolashaq aldyndaǵy úreı seziminiń ornyn nyq senim almastyrǵan búgingi kúni qazaqstandyqtardy jahandyq daǵdarys ta syndyra alǵan joq. Álemdi qaltyratqan daǵdarystyń bizdiń qoǵamǵa yqpalynyń az bolýy halyqtyń ál-aýqaty men ekonomı­kalyq damýyn kezeń-kezeńimen júzege asyryp otyrýǵa jumyl­dyratyn naqty baǵdarlamanyń baıyppen júzege asyrylyp kele jatqanynda bolsa kerek. Elbasynyń bıylǵy Jol­daýy­nyń basty baǵyty ekonomı­kany ártaraptandyrý bolyp tabylady. Ártaraptandyrylǵan ekonomıka ǵana bizdi órkenıetti elder qatary­na shyǵaryp, ekonomıkalyq táýel­sizdikke jetkizetinin bárimiz bile­miz. Prezıdenttiń tapsyrmasymen Úkimet ótken jyly jedeldetilgen Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy men eldi Indýstrııalandyrý karta­syn jasaǵany belgili. Osy mańyz­dy eki qujat aldaǵy besjyldyqta óz nátıjesin berýi tıis. Innova­sııalyq saıasatty, ásirese, aýyl sharýashylyǵy salasyna tereńdep endirý jaıynda Elbasy basa aıtty. Agroónerkásipti damytý degenimiz – eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý degen sóz ekenin bárimiz jaqsy bilemiz. Azyq-túlik qaýipsizdigi – ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyqtyń basty tetigi. Tek óz jurtymyzdy ǵana azyq-túlikpen qamtamasyz etip qoıý emes, álemdik rynoktarǵa otandyq ónim­derdi shyǵarýǵa bizdiń áleýetimiz jetedi. Árıne, eger ınnovasııalyq tehnologııalardyń ozyq túrlerin salaǵa paıdalanatyn bolsaq. Ázirge ol jaǵynan uıatty bolyp turǵany­myz da shyndyq. Agroónerkásip ke­shenin damytýda basty ekpin eńbek ónimdiligin arttyrýǵa jasalýy ke­rek degenge Elbasy basa nazar aý­dar­typ otyr. Bizde aýyl ekonomı­kasynyń tıimdiligi tómen, bizdiń sharýa jylyna orta eseppen nebári 3 myń dollardyń ónimin óndirse, damyǵan elderde árbir sharýanyń óndirgeni jylyna 50 myń dollarǵa jýyq. Bes jyldyń ishinde halqy­myzǵa kerek tamaqtyń 80 paıyzyn ózimizde shyǵarýymyz kerek. Son­dyqtan da aýyl sharýashyly­ǵynyń eńbek ónimdiligin ınnovasııalyq tehnologııalar arqyly kóterýimiz qajet. Ekstensıvtilikten ıntensıv­tilikke kóshý arqyly eńbek ónimdi­ligin arttyrýdyń joly – ınnova­sııalyq tehnologııa men tehnıka­nyń sońǵy túrlerine jol ashý. Son­dyqtan da agrarlyq sektor ókili retinde maǵan bul taqyryp óte jaqyn. О́simdik, mal sharýashy­lyǵy ónimderin sapaly da álemdik talaptarǵa saı etip óndirý jolynda eńbek etip kele jatqan qazaqstan­dyq agrarlyq ǵalymdar barshylyq. Ekonomıkany ǵylymsyz ór­kendetý de múmkin emes ekendigine kóz jete tústi. Qazirgi kezde res-pýb­­lıkamyzda resýrstardy, ylǵal­dy únemdeý, aýyl sharýashylyǵy óniminiń sapasyn arttyrý boıynsha birqatar ınnovasııalyq jobalar endirildi de. Áıtkenmen, endirilgen bul basymdyqtar ázirshe biz alǵa qoıyp otyrǵan maqsattardy tolyq­qandy sheshe almaýda. Sondyqtan da jańa ınnovasııalyq jobalar aldymen qazaqstandyq ǵalymdar­dyń ozyq jetistikterin zertteý jáne álemdik ozyq tehnologııanyń bizdiń klımatymyz jáne topyra­ǵymyzda synaqtan ótip, ońdy ná­tı­je beretinin paıdalaný arqyly iske asyrylýy tıis. Ozyq agroteh­nologııa, tuqym sorttary, mıne­raldyq tyńaıtqyshtar – bul ındýstrııalyq-ınnovasııalyq tehnologııanyń aýyl sharýashylyǵy salasyna tereńdep endiretin basty tetikteri der edim. Elbasy mıneraldyq tyńaıt­qyshtar óndiretin zaýyttardy qal­pyna keltirýge de basa nazar aýdar­typ otyr. Bul asa jandy másele. Mıneraldyq tyńaıtqysh aýyl sha­rýashylyǵy daqyldarynyń ónim­diligin ǵana qamtamasyz etip qoı­maı­dy, ol tozyp bara jatqan to­pyraqtyń qunarlylyǵyn qalpyna keltiredi. Sapaly da mol ónim beretin negizgi kóz – topyraq. Aýyl sharýashylyǵyn ıntensıvten­dirýdiń tómendiginen búgingi kúni topyraqtyń qunarlylyǵy joıy­lyp barady. Respýblıka boıynsha, ortasha eseppen topyraq qunarly­lyǵy osydan 50 jylmen salystyr­ǵanda 25-30 paıyzǵa tómendep otyr. Topyraqty mıneraldyq tyńaıtqyshtarmen baıytpaı, qara kúshke salyp paıdalaný osyndaı nátıjege jetkizdi. Osylaı kete beretin bolsa, erteńgi kúni álemdik básekege qosylmaq túgili, ózimizdi asyraýymyz muń bolyp qalmaq. Shyndyǵyna keletin bolsaq, ózimizdi ózimiz mıneraldyq tyńaıt­qyshtarmen qamtamasyz etýge sha­mamyz jetedi. Bizde “Qazfosfat”, “Qazazot” sekildi kompanııalar bar. Olardyń shyǵaryp jatqan ónimderi Qazaqstan suranysyn qanaǵat­tandyrar edi. О́kinishke qaraı, atalǵan kompanııalardyń zaýyttary ónimin óz eliniń aýyl sharýashy­lyǵy ónimin óndirýshilerge satýdan shet elderge satýdy mańyzdyraq kóredi. Aýyl sharýashylyǵy mınıs­trligi tarapynan mıneraldyq tyńaıtqyshtardy durys paıdalaný máselesine qatty nazar aýdaryla bastady. Sýbsıdııa tek ozyq tehno­lo­gııany qoldanatyn óndiristerge beriledi. Bul oń sheshim. Tyńaıt­qysh, resýrs, ylǵal únemdeý tehnologııalaryn endirýge múddeli óndiristerge qoldaý kórsetý bolashaqta óz jemisin beredi de. Biraq Qazaqstanda jumys istep, ónim óndirip jatqan zaýyttarǵa Úkimet tarapynan mynadaı shart qoıylýy tıis dep oılaımyn: aldy­men óz elińniń aýyl sharýashylyǵy salasynyń qajetin qamtamasyz et, sodan keıin ǵana artylǵanyn eksportqa shyǵar. Ishki rynoktyń 80 paıyzyn otandyq azyq-túlikpen qamtamasyz etýdi maqsat etip otyrǵan elimiz úshin agrarlyq sektordy keshendi damytýdy qolǵa alý – úlken istiń aldyndaǵy tyń serpin dep esepter edim. Osy ýaqytqa deıin syrttan asyl tuqymdy sıyrlar men qoshqarlar ákeldik. Biraq olardyń jeıtin jem-shóbi, jaıylatyn jaıylymy saı bolmaǵandyqtan, kútken nátıjeni bermeı, oǵan jumsalǵan shyǵyn shash-etekten boldy. Mıneraldyq tyńaıtqyshtar óndiretin zaýyttardy qalpyna keltirý kerek degen Elbasynyń nusqaýy osynaý esh dáıeksiz qarjyny dalaǵa shashýǵa núkte qoıyp, onyń ornyna agrosektordy damytatyn naqty negizgi tetikterdi iske qosýǵa jol ashady dep senemiz. Asyl tuqymdy mal, astyq, jemis-jıdek tuqymdaryn syrttan alyp kelý úshin de aldymen solar ónip-óse­tin topyraqty qunarlandy­rýy­myz kerek ekenin umytpaǵan jón. Qazaq agrarlyq ulttyq ýnıver­sıtetinde eginshilik jáne ósimdik salasynda Jambyl, Almaty, Qyzylorda oblystary klımatyna beıimdelgen 12-den asa joba júzege asyrylýda. Tamshylata sýarýdy paıdalaný, jemis-jıdek ósirý, jemis-jıdek ónimderin óńdeý jáne saqtaý sekildi ozyq ǵylymı-ınnovasııalyq jobalar, soıa, raps daqyldaryn ósirý máseleleri Dúnıejúzilik bank qorynyń jelisi boıynsha júzege asyrylýda. Ýnı­versıtet ǵalymdary respýblıka Úkimeti qarjylandyratyn deńgeı­degi jobalardy jasaýǵa bolashaqta da qatysa berýge qulshynyp otyr. Qazir­gi kezde Almaty oblysynyń ákim­digi osy oblys aımaǵynda ósiriletin jem-shóp, burshaq, jemis-jıdek daqyldary boıynsha ınnova­sııalyq tehnologııa jobala­ryna jylyna 12 mln. teńge, Jam­byl oblysy jemis-jıdek kóshet­teriniń ınnovasııalyq jobalaryna jylyna 6 mıllıon teńge bólip otyr. Bul jobalardy agrarlyq ýnıversıtet ǵalymdary usynady dep atalǵan ákimdiktermen kelisim jasalǵan. Iаǵnı, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýda qazaqstandyq ǵalymdardyń qosatyn úlesi súbeli bolmaq. Agrarlyq jo­ǵary oqý oryndary ǵalymdarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, ha­lyqaralyq dárejedegi ǵalymdarmen ıntegra­sııasyn júzege asyrý máse­lesi búgingi kúnniń basty máselesi. Integrasııa degenimiz – básekege, ósýge, úırenýge, umtylýǵa mol múmkindik beredi. Elbasy aıtqandaı, báseke joq bolsa, uıqyń tynysh bolady, biraq ómir súrý deńgeıiń tómendeıdi, al biz jaqsy ómir súrgimiz keledi. Ol úshin sapaly mamandar daıarlaýdyń qajettigi belgili. Agrosektorǵa maman daıarlaıtyn jalǵyz ulttyq agrarlyq ýnıversıtet bıyl óziniń 80 jyldyq mereıtoıyn toılaǵaly otyr. Atalǵan ýnıversıtette jastardyń sapaly bilim alýynyń barlyq múmkindikteri qarastyryl­ǵan. Aýyl sharýashylyǵy mınıs-trliginiń quramyndaǵy 22 ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń 14-imen bizdiń ýnıversıtetimiz tyǵyz baılanysta bolyp, kadr daıarlaýda. Stýdent jastar olardyń labora­torııasynda zertteýler júrgizip, alǵan teorııalyq bilimderin táji­rıbe júzinde shyńdaýda. Jalpy ǵalymdar arasyndaǵy ıntegrasııa ǵylymǵa kóp nárse beredi. Joǵa­ryda aıtyp kettim, bizdiń ýnıver­sıtette ǵalymdardyń kúshti toby bar dep. Solardyń áleýetin, ǵy­lym­ǵa beretin múmkindigin paıdala­ný áli de bolsa tolyqqandy júrgizil­meı otyrǵany ras. Aldaǵy ýaqytta osyny eskersek jaman bolmas edi. Ýnıversıtetimizde sonymen qatar 34 sheteldik aýyl sharýashy­lyǵy mamandaryn daıarlaıtyn oqý oryndarymen tyǵyz qarym-qaty­nas ornatylyp, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen baılanys jasal­ǵan. Oqytýdyń ınteraktıvti, mýl­tımedııalyq formalary, ınter­taqtalar sekildi ınnova­sııalyq jańa túrleri óz nátıjesin berýde. Al joǵary oqý oryndarynda keńinen engizile bastaǵan jańa kredıttik tehnologııa qarqyn alyp kete almaı otyr. Sebebi, oǵan qajet materıaldyq-tehnıkalyq baza jetispeýde. Sondyqtan da Elbasy­nyń Astanadaǵy jańa ýnıversıtet aıasynda jańa úsh ǵylymı ortalyqtyń ashylatyny jóninde aıtqany osy aqtańdaqtyń ornyn toltyrady dep oılaımyn. Bul málimdemeni biz, ǵalymdar, joǵary baǵalaımyz. Sonyń ishinde ásirese, agrosektor, aýyl sharýa­shy­lyǵy mamandary – ınjener kadrlaryn daıarlaıtyn bizdiń ýnıversıtet úshin qatysy bar energetıkalyq zertteýler ortalyǵy nazarymyzdy erekshe aýdardy deýge bolady. Elektr energııasynyń dás­túrli emes túrlerin damytyp, qol­danysqa engizýde bizdiń ǵalymda­rymyz ben stýdentterimiz jan-jaqty zertteýler júrgizip, tájirı­be júzinde synaqtan ótkizetin osyn­daı ortalyq aýadaı qajet bolatyn. Esterińizde bolsa, Elbasy osy­dan biraz jyldar buryn qazaqstan­dyqtardy ıntellektýaldyq ult jasaımyz degen bolatyn. Osy Jol­daýdan men sol maqsat baspal­da­ǵynyń qurylyp otyrǵanyn baıqap otyrmyn. Jedeldetilgen ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama aıasynda 162 joba (bólingen qarjy 6,5 trln. teńge) taıaý arada júzege asyrylmaqshy. Sol ashylatyn óndiris orynda­rynda qazaqtyń jastary eńbek etedi. О́ndiriste jumys jasaǵan azamattardyń árqaısysy óz or­nyn­da ınnovasııalyq tehnologııa­larmen jumys isteıdi. Ol degenińiz – adamdardyń ıntellektýaldyq ósýine, únemi bilimin jetildirip otyrýyna jol ashady. Prezıden­timiz Nursultan Nazarbaevtyń nazarynan adam kapıtaly eshqashan syrt qalǵan emes. Bul jolǵy Joldaýynda Elbasy balabaqshadan bastalatyn “Balapan” baǵdarlama­sy jas óskinniń bala kezden tálimdi tárbıe alyp, ýnıversıtetke pat­rıottyq sezimi basym, qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilikti sezine alatyn tolyqqandy azamat bolyp keletin urpaq tárbıeleýge óz úlesin qosady dep oılaımyz. “El bolǵyń kelse, besigińdi túze” degen bar, sol­qyl­daǵan jas memleketimizdiń irgesi myqty bolýy úshin jas býyn tár­bıesin qoldan shyǵaryp almaýymyz kerek. Baǵdarlama tárbıeshiler men ustazdarǵa úlken jaýapkershilik artatyny belgili. Sondyqtan da Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bul baǵytta ter tógedi dep esepteımin. Bizdiń túsingenimiz – árkim óz ornynda, atqaryp otyrǵan qyzmeti barysynda óz isine degen jaýapkershilik júgin adal alyp júretin bolsa, eshteńe de búlinbeıdi. Másele, sol júkti árkim­niń ártúrli atqarýynda bolyp tur ǵoı. Sondyqtan da óser ur­paqty jastaıynan memleketshil­dikke, pat­rıottyqqa tárbıeleý kún tártibiniń ózekti máselesine aınalyp otyr. Qazaqstandaǵy árbir qazaq­stan­dyq óziniń Otany – táýelsiz Qa­zaq­stan ekenin túısinýi tıis eken­digin aıta otyryp, Elbasy pat­rıotızm máselesine basa toqtaldy. Joǵary oqý oryndary aldyndaǵy jaýapty mindetterdiń biri osy patrıotızm bolýy tıis dep oılaı­myn. Jastardyń boıyna osynaý izgi qasıetti egý úshin tek naýqan­shyl urandar nemese jalpylama jarnamalar men bir kúndik mádenı sharalardy qýyp ketýshiliktiń qajeti shamaly. Sabaq barysynda beriletin taqyryptardyń maz­munyn keńeıtip, tárbıelik mánin, ondaǵy ulttyq qasıetterdi keńinen ashyp, ulttyq mazmundy keńinen qoldanysqa endirý kerek. Myna ómirde bir uqqanym – adam balasynyń nıeti túzý bolýy tıis. Qazaq halqynyń nıetine álem moıyndaıtyn basshy berilipti. Jahandyq daǵdarys álemniń qos ókpesin qysyp, tynysyn taryltyp turǵanda bizdiń elde halyqtyń eńbekaqy, zeınetaqysy, jastardyń shákirtaqysy, járdemaqylar kólemi belgilengen merziminen buryn-aq ósirilgeli otyr. Damyǵan degen ba­tys elderi jumyssyzdyq qyspa­ǵynan tunshyǵyp jatqanda, bizde jumys oryndary ashylyp jatyr. Ǵalym, ustaz retinde men Elbasy­myzdyń bıylǵy Joldaýyndaǵy alǵa qoıylǵan maqsattardy júzege asyra otyryp, taǵy bir onjyl­dyqty tabystarmen eńseremiz degendi tolyq senimmen aıta almyn. О́ıtkeni oǵan negiz bar. Rahymjan ELEShEV, akademık, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń janyndaǵy Agroınnovasııa jáne ekologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. BILEKKE – BILEK, TILEKKE – TILEK QOSQAN JETISÝLYQTAR ELBASY JOLDAÝYN TALQYLAÝDY JALǴASTYRÝDA Memleket basshysy, “Nur Otan” HDP Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” Joldaýyn talqylaýǵa partııa fılıaldary tóraǵalarynyń orynbasarlary, partııa belsendileri, ár deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń ókilderi qatysty. Oblystyq partııa aktıviniń jıynyn oblys ákimi Serik Úmbetov júrgizip, onyń mańyzdylyǵyna erekshe toqtaldy. Jıynda Joldaýdan týyndaı­tyn mindetterdi júzege asyrý jaı­l­y partııa fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Aıtbaı Seıitov keńinen áńgimeledi. Jańa Joldaýda 2020 strate­gııa­lyq jospary aıqyndalǵan. Onda ekonomıkany daǵdarystan keıingi damýǵa ázirleý, jedel ın­dýstrııalandyrý jáne ınfraqury­lym­dy damytý esebinen ekono­mı­kanyń turaqty ósýine qol jetkizý, adam kapıtalynyń básekege qabi­lettiligin arttyrý úshin bel­sen­di ınvestısııalaý, qazaqstandyq­tar­dy sapaly áleýmettik jáne turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmettermen qamtamasyz etý, ultaralyq keli­sim­di nyǵaıtý, ulttyq qaýipsizdikti arttyrý, halyqaralyq qarym-qa­tynasty odan ári damytý másele­leri qamtylǵandyǵy jan-jaqty aıtyldy. Aldaǵy on jylda qalalyq, aýyl­d­yq jerlerdegi búldirshin­der­ge mektep jasyna deıingi tárbıe berý, oqýmen qamtý máselesi oń sheshimin tabatyny aıtyldy. Osy maqsatta “Balapan” arnaıy baǵ­dar­lamasy ázirlenip, iske asyrý jos­parlanǵan. Intellektýaldyq mektep baǵdarlamasy erekshe ba­sym­dyqqa ıe. Halyqtyń densaý­ly­ǵy Qazaqstannyń barlyq aza­mat­tarynyń ómir sapasy men deń­geıin jaqsartý, halyqtyń jumys­pen qamtylýyna qol jetkizý alda­ǵy asa mańyzdy mindet ekeni daýsyz. Bolashaqqa belgilengen orasan zor mindetterdi oryndaý úshin ult­tyq strategııa qajet bolsa, Prezı­dent usynǵan tórt qaǵıdatty bas­shylyqqa alýǵa mindettimiz, dedi sóz sóıleýshi. Basty qundyly­ǵy­myz – táýelsiz Qazaqstan, ekin­shiden, memleket jáne onyń árbir azamaty qaı jerde de qoǵamnyń tu­raqtylyǵy men eldiń ál-aýqa­ty­na keri áser etýge yqtımal kez kel­gen qadamnyń aldyn alý qajet. Sondaı-aq, ekonomıkalyq órleý – árqaısymyzǵa qatysty búkil­ha­lyq­tyq is jáne qoǵamnyń áleý­met­tik máselelerin sheshýdiń kilti, óńir­lik jáne álemdik deńgeıde ın­tegrasııalanýdyń – mańyzdy sharty. “Nur Otan” partııasynyń ha­lyq­tyq tuǵyrnamasy men Jol­daý­dy júzege asyrýda óńirlik baǵdar­la­ma jasalsa, ol oblystyń áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýynyń aınasy deýge bolady. О́nerkásipte, aýyl sharýashylyǵynda ónim ón­dirý kóleminiń ósýi baıqalady. Shaǵyn jáne orta bıznes sala­synda óndirilgen ónim men qyzmet kórsetý túrleri artyp otyr. О́tken jyly turǵyn úı baǵdarlamasy to­ly­ǵymen oryndalsa, “Jol kar­tasy” boıynsha 12,7 mlrd. teńge ıgerilip, 303 joba iske asyrylǵan, óńirdegi 20 myńǵa jýyq jumys oryndarynda jurtshylyq belsen­di eńbek etýde. Oblys ákiminiń granty boı­ynsha jetim jáne áleýmettik ja­ǵy­nan jetkiliksiz qamtylǵan 273 stýdent bilim alýda. Bilim berý sa­lasy boıynsha 2010 jyly 80 ba­la­baqsha men 286 shaǵyn ortalyq­tarda mektepaldy tárbıeleý jumystary jalǵasyn tapqan. Halyq qalaýlysy ataný ońaı sharýa emes, dedi baıandamashy odan ári. Saılaýshylardyń amanatyna ıe bolǵan depýtattar ony bel­sendi, ári oryndaýda adamgershilik turǵydan qyzmet jasaýy kerek. “Nur Otan” bilekke – bilek, ti­lekke – tilek qosa bilgen, jelisi shıraı túsken, syr-sıpat pen is-árekettiń kúshin tanyta biletin, el tilegin arqalaǵan partııa ekenin dáleldep keledi jáne osy baǵytyn alda da jalǵastyratyn bolady. Jaryssózge Alakól aýdany­nyń ákimi, partııa fılıalynyń tór­aǵasy Baǵdat Qarasaev, “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq par­tııasy Taldyqorǵan qalalyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ásııa Ahmetova, oblystyq máslıhattyń depýtaty Amantaı Zııadanov, Ilııas Jan­súgirov atyndaǵy Jetisý memle­ket­tik ýnıversıtetiniń stýdenti, “Jas Otan” jastar qanatynyń múshesi Samat Súleımenov, Pan­fılov aýdandyq máslıhatynyń hatshysy Tilýbergen Ospanov shyǵyp, bıylǵy Joldaýdyń ta­rıhı mańyzy zor qujat ekenine toq­taldy, ony júzege asyrýǵa baı­lanysty oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Aktıv jıynynda oblys ákimi Serik Úmbetov sóılep, qaralǵan máselege baılanysty túsinikteme berdi jáne aǵymdaǵy jyly óńirde atqarylatyn aýqymdy sharalar jobasymen tanystyryp, Joldaý­dy el arasynda nasıhattaýdyń jańa joldary men ádisteri jaıly, halyqtyń áleýmettik-turmystyq máselelerine sergek qaraý, zertteý qajettigi týraly oıymen bólisti. Jıyn qorytyndysynda “Nur Otan” partııasy oblystyq fılıalynyń oblys turǵyndaryna arnalǵan usynysy qabyldandy. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. EKONOMIKANY JAŃǴYRTÝ О́Z QOLYMYZDA N.Pogodın atyndaǵy orys drama teatrynda oblys aktıviniń jıy­ny ótti. Oǵan aýdan, qala ákimderi, máslıhat hatshylary, saıası, qo­ǵam­dyq, úkimettik emes uıymdar, ardagerler, jastar, atqarýshy organ­dar men iri kásiporyn basshylary, BAQ ókilderi shaqyryldy. Jınal­ǵandar aldynda Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Serik Bilálov baıan­dama jasap, Memleket basshysy N.Á. Nazarbaevtyń “Jańa on­jyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dikteri” atty kezekti Joldaýynan týyndaıtyn basty mindetterdi atap kórsetti. Elbasy óz Joldaýynda elimiz­diń taıaý onjyldyqtaǵy damý jo­lyn, onyń ishinde birinshi kezekte júzege asyrylatyn strategııalyq basymdyqtardy aıqyndap berdi. Olar – ekonomıkany ártaraptan­dy­rý, jedel ındýstrııalandyrý, ınfraqurylymdy damytý esebinen ekonomıkanyń turaqty ósimine qol jetkizý, adam kapıtalynyń básekege qabiletin arttyrý sekildi irgeli mindetter. Aldaǵy jospar barlyq salany qamtıdy. Elbasy­nyń talaptaryn oryndaýǵa sol­tús­tikqazaqstandyqtar tas-túıin daıyn. Osylaı deı kelip, Serik Sultanǵazyuly oblystyń ishki áleýetine toqtaldy. AО́K-ti damy­tý ekonomıkanyń turaqty damýy­nyń negizgi baǵyttarynyń birine aınalyp otyr. Bul oraıda eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne eksport máseleleri aıryqsha na­zar­da tur. Byltyr aýyl sharýa­shy­ly­ǵy óndirisin kóterý úshin res­pýblıkalyq bıýdjetten 54 mıl­lıard, jergilikti qazynadan 66,2 mıllıon teńge jumsaldy. Endigi maqsat – ındýstrııalyq damýdyń tyń rezervterin paıdalaný. Bul oraıda, eńbek ónimdiliginiń keshendi artýyna qol jetkizýdiń barlyq joldaryn qarastyrýdy S.Bilálov orynbasarlary men tıisti vedomstvo basshylaryna júk­tedi. Aýyl sharýashylyǵy shı­ki­zatyn qaıta óńdeý, ozyq tehno­lo­gııalardy engizý, jańa qural-jabdyqtar satyp alý baǵytynda jańashyl bastamalarmen eńbek etip jatqan sharýashylyqtar úlgi etildi. Máselen, Qazaqstannyń Eńbek Eri G.Zenchenko ishki rezerv esebinen úshinshi sút fermasyn iske qosty. Qazir munda ár saýyn sıyrdan 6-7,5 myń lıtr sút saýylady. Eńbek ónimdiligi úsh ese artty. “Taıynsha-Astyq” JShS-inde sút kesheniniń qurylysy aıaqtalyp, Kanadadan 1000 bas sıyr ákelindi. Petropavl broıler fabrıkasynyń ónimderi elimizdiń kóptegen óńirlerine jóneltiledi. Mine, osyndaı qanatqaqty joba­lar sapaly, básekege qabiletti ónim­der shyǵarýǵa degen senimi­mizdi nyǵaıtty. Serik Sultanǵazyuly eksport­tyq áleýetti iske asyrýda qyrýar sharýalar turǵanyn atap kórsetti. Úsh el arasynda Kedendik odaqtyń qurylýy tyǵyz ekonomıkalyq qarym-qatynastardy odan ári je­tildire túsetin bolady. О́tken jyly oblys pen kórshi eldiń saýda aınalymy 548 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan. Alaıda, ımporttyń úles salmaǵy áli ba­sym. Alys-jaqyn shetelderge as­tyq, un shyǵarylady. Bul jetki­lik­siz. Ekonomıkanyń básekege qabilettiligi saýatty saýda saıasa­ty­nan da aıqyn ańǵarylady. Son­dyqtan ıntegrasııalyq úderisterge kásipkerlerimiz de qyzý atsaly­syp, birtutas ekonomıkalyq ke­ńis­tikte óz oryndaryn anyqtaýy tıis. Al memlekettiń qoldaýynsyz kásipkerlikti jandandyrý qıyn. Byltyr shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri 124 mıllıard teńge­niń ónimderin shyǵardy. Olarǵa qarjylyq demeý kórsetý maqsa­ty­men 11 mıllıard teńge nesıe be­rildi. Elbasy kásipkerlerdi eko­nomıkany jańǵyrtýdyń qozǵaýshy kúshi retinde atap, “Bıznestiń jol kartasy – 2020” biryńǵaı bıýd­jet­tik baǵdarlamasyn engizýdi usyn­dy. Bul baǵyttar boıynsha oblysta aýqymdy sharalar júzege asyrylyp, qarjylandyrý sala­syn­da bıznes ókilderine jańa múmkindikter beriledi. Baıandamashy 2020 Strategııa­lyq josparynyń asa mańyzdy býyny sanalatyn jańa óńirlik saıasat jaıyn da sóz etti. Oblys jurtshylyǵy “Jol kartasynyń” 2020 jylǵa deıin jalǵasatynyn estip, Prezıdentke degen zor rı­za­shylyq sezimderin bildirip ja­tyr. О́ıtkeni, bul baǵdarlamanyń ómirsheńdigin aýyldyqtarǵa deıin aıqyn sezinip otyr. Byltyr 4,5 mıllıard teńge qarastyrylyp, aýqymdy ister atqaryldy. 6700 jańa jumys oryndary paıda boldy. Bıyl bul maqsat úshin 5,3 mıllıard teńge bólindi, dedi Serik Sultanǵazyuly. Sóziniń sońynda ol úgit-nasıhat toptarynyń Jol­daýdyń mán-mańyzyn túsindirýge kirisip ketkenderin jetkizdi. Joldaýdy talqylaýǵa arnalǵan jıynda sóıleýshiler óz áserleri men túıgen oılaryn bólisti. Olardyń arasynda Qyzyljar aýdanynyń ákimi Qaırat Pishen­baev, “ZIKSTO” AQ bas dırek­tory Ivan Korovın, “Turǵyn úı qurylys jınaq banki” AQ oblystyq bólimshesiniń dırektory Balahmet Moldınov, t.b. boldy. Olar Joldaýdyń zor mindetter júkteıtinin, endigi maqsat jergi­lik­ti jerlerde onyń mán-mańy­zyn, strategııalyq basymdyq­ta­ryn jete uǵyndyrýda jatqanyn jetkizdi. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy. UTYMDY OILAR – ORTAQ TABYSYMYZ Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna jyl saıynǵy Joldaýy  elimiz damýynyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndap beredi. Joldaý elimizdiń ekonomıkasy men áleýmettik damýynyń qadaý-qadaý máselelerin taldap, aldaǵy mindetterdi saralaýmen qatar, eń bastysy, halqymyzdyń rýhyn kóteredi. Prezıdent bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýynda “Bárin durys josparlap, saýatty iske asyr­ǵandyqtan, bizdiń damýymyz sátti boldy”, dep atap kórsetti. Jer-jahandy uıytqytyp otyr­ǵan qarjylyq daǵdarystan da aman ótip kelemiz, endi aldaǵy mindet, Elbasynyń ózi aıtqandaı, “elimizdiń aldaǵy on jyldaǵy ekonomıkalyq órleýin qamtamasyz etý, jańa múmkindikterge jol ashý”. Joldaýda aıtyl­ǵan strategııalyq maqsattardy júzege asyrý jolyndaǵy uıytqy, úlken kúsh “Nur Otan” HDP bolyp otyr. Joldaýdan keıin jergilik­ti jerlerde partııa jumysty bastap ketti. Qos­tanaıda ótken barlyq deńgeıdegi máslı­hat­tar depýtattarynyń–“Nur Otan” par­tııasy fraksııasy músheleriniń forýmy osynyń aıǵaǵy. Forýmda baıandama jasaǵan oblystyq máslıhattyń hatshysy, “Nur Otan” HDP ob­lys­tyq fılıalynyń tóraǵasy Ǵanı Saǵıev partııanyń jergilikti jerdegi bedelin tilge tıek etti. Búginde oblysta nurotandyq­tar­dyń qatary 59 300 adamǵa jetti. Árıne, onyń qataryna kirgender qarasynyń kóptigi partııa bedeliniń kórinisi ekeni ras. Degen­men, naǵyz bedel ispen keldi. Muny oblys­tyq máslıhattaǵy “Nur Otan” HDP frak­sııasynyń jetekshisi Rımma Bekturǵanova naqty dáleldermen jetkizdi. Elbasy, partııa lıderi Nursultan Nazarbaev alǵa qoıyp otyrǵan maqsattar men mindetter údesinen shyǵý úshin depýtattyq fraksııa músheleri qalaı jumys isteý kerek? Eń aldymen par­tııa jumysy shynaıy, naqty bolý úshin nur­otan­dyq depýtattar qarapaıym adamdardyń, saılaýshylardyń tiregi bolýy tıis. Oblys turǵyndarymen qoıan-qoltyq jumys isteýi shart. Ár kezdesýde partııa  tuǵyrnamasy  men Elbasy Joldaýyndaǵy aıtylǵan maq­sattar men mindetter egjeı-tegjeıli túsin­dirilýi qajet. Rımma Shyńǵysqyzy bul oraı­da oblys ákimi Sergeı Kýlagındi depý­tat­tarǵa úlgi etip usyndy. О́tken jyly ob­lys ákimi barmaǵan aýyl men aýdan kem shy­ǵar. Ol jyl boıy turǵyndarmen 707 ret kez­desý ótkizip, oǵan 40 myńnan asa adam qatysypty. Oblystaǵy barlyq deńgeıdegi máslıhat­tarda nurotandyq depýtattar fraksııasy bar. Olar turǵyndar men bılik arasyndaǵy kópir mindetin atqaryp otyr. Bul úshin depýtattar uıymdastyrǵan únqatysý alańdary, saılaý­shy­larmen kezdesýlerdiń basqa túrleri qoǵam men bılik arasyn jaqyndatyp, problema­lar­dyń sheshimin tabýyn tezdete túsedi. Oblystaǵy birqatar saılaý okrýgterinde nurotandyq depýtattardyń qoǵamdyq qa­byl­daýy uıymdastyrylǵan. Mysaly, oblystyq máslıhat depýtattary R.Bekturǵanova, I.Aronova, B.Ertaeva, T.Sherstobıtova­lar­dyń qoǵamdyq qabyldaýy saılaýshylar arasynda keńinen tanymal. Olarda kóterilgen máselelerdiń úlken-kishisi joq. Atalǵan forýmda partııanyń bastaýysh uıymdary jumysynyń tıimdiligi týraly da áńgime órbidi. Bastaýysh uıym jergilikti jerdegi ekonomıkalyq jáne áleýmettik ómirdiń tynys-tirshiliginiń tarazysy ispetti. О́ıtkeni, jergilikti jerdegi jetistikter de, qandaı da bir problemalar da aldymen par­tııanyń bastaýysh uıymynda áńgime bolady. Forýmda oblystyq jastar máslıhaty­nyń tóraǵasy Artem Davydovtyń sózi erek­she nazar aýdardy. Ol balalar men jasóspi­rim­­der qozǵalysy kóshbasshylary bas qosa­tyn jazǵy “Qurdastar” lageriniń bazasyn anyqtap berýge depýtattardyń kómek berýin ótindi. О́ıtkeni, partııanyń jas belsendi­le­rin, kóshbasshylardy oqytýda, tárbıeleýde mundaı lagerlerdiń paıdasy ushan-teńiz. Al Artemniń aıtýynsha, mundaı lager res­pýb­lıka aımaqtarynda ázirge bireý ǵana. Depýtattar forýmynda sondaı-aq jergi­lik­ti jerlerdegi júzege asyp otyrǵan ister tek tizbelenbeı, kóptegen utymdy oılar da ortaǵa salyndy. Forým jumysyna Par­la­ment depýtattary H.Valıev, B.Baımaǵam­betova, O.Kıkolenko, T.Qadambaev, A.Tursynov jáne A.Jazın qatysty. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı. JASTAR — BIZDIŃ BOLAShAǴYMYZ Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev elimiz jastarynyń biliktiligi men bilimdiligine erekshe den qoıyp keledi. Osyny qaperde ustaǵan jas qaýym ókilderi keshe “Dáýlet” ulttyq tennıs ortalyǵy sport kombına­tynyń ǵımaratyna jınalyp, forým ótkizdi. Elbasynyń “Jańa onjyldyq – jańa eko­no­mı­kalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkin­dik­teri” atty halyqqa Joldaýyn qoldaýǵa arnalǵan forýmǵa “Nur Otan” HDP hatshysy E.T.Qarın, “Nur Otan” HDP Astana qalalyq fılıaly bas­shy­synyń birinshi orynbasary Á.M.Raqymjanov, “Jas Otan” JQ basshylyǵy men aktıvi, joǵary oqý oryn­dary men buqaralyq aqparat qural­darynyń ókilderi jáne stýdent jastar qatysty. Jastar – bizdiń bolashaǵymyzdyń negizi.  О́ziniń halyqqa Joldaýynda Memleket bas­shy­sy eldiń órkendeýi men damýynyń mańyzdy ba­symdyqtarynyń biri retinde onyń bolasha­ǵyn qalyptastyrýǵa jańa múmkindikterdi erekshe atap kórsetken bolatyn. Elbasynyń saıa­satyn júzege asyrýda “Nur Otan” halyq­tyq-demokratııalyq partııasy memleket tara­py­nan óskeleń urpaqqa, onyń ishinde olardyń bastamalaryna  qoldaý bildirý qajettigin, óz jumysyndaǵy basty baǵyttarynyń biri jastar saıasaty ekendigin aıqyndap alǵan. Al, bul baǵyttaǵy jumystardy júzege asy­rýda “Jas Otan” jastar qanatynyń alar orny erekshe. Jastar forýmy negizinen Elbasynyń halyqqa arnaǵan kezekti Joldaýyn túsindirýge baǵyttaldy. Onda jastardyń elimiz qoǵamdyq ómiriniń barlyq salasynda belsendilik tanytýy, 2030 jylǵa deıingi damý strategııasy aıqyndap bergen strategııalyq maqsattarǵa qol jetkizýde Memleket basshysynyń aınalasyna shoǵyrlaný qajettigi keńinen aıtyldy. Osylaısha jastar forýmyn ótkizý Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń halyqqa Joldaýyndaǵy qazirgi zamanǵy qundylyqtardy jáne óskeleń urpaqtyń qalyptasýyndaǵy progresshil oılardy qala jastarynyń boıyna sińirýdiń eń basty tetikteriniń biri bolmaq. Asqar TURAPBAIULY, Astana.