Bank qyzmetiniń turaqtylyǵy el damýynda eleýli ról atqarady

Elbasy 18 sáýirde Ulttyq bank qyzmetin qorytyndylaǵan jıynda «Qazir «Eksımbank», «Astana banki» jáne Qazaq Bank aksıonerleri nashar basqaryp, salymshylaryna jaýap bere almaı, qaryz bolyp qalǵandyqtan kórsetkishteri nasharlap ketti», deı kelip, «...jumysyn sátsiz júrgizip, odan ári memleketten qoldaý kórgen bankterdiń eshqandaı nátıje kórsetpegenin» ashyq aıtqan bolatyn. 

Parlament Senatynyń Tór­aǵasy Qasym-Jomart Toqaev «Búgingi kúnniń ózinde bank me­ned­jmenti kúrdeli ózgeristerdiń qysymyna tótep bere almaı, jańa qarjylyq dáýirdiń talaptaryna saı deńgeıin kórsete almaǵanyn ókinishpen moıyndaýymyz kerek», dep halyqtyń qarjy ınstıtýttaryna degen senimin álsirete túsken búgingi osy júıede qalyptasqan ahýaldy synǵa aldy.

Memleket basshysy qańtar aıyndaǵy Joldaýynda qarjy sek­toryna serpilis qajet eke­nin atap kórsetkenin eske salǵan Senat Tóraǵasy,  elimizdiń qar­jy júıesin retteıtin negizgi qu­rylym – Ulttyq banktiń aldyna ekinshi deńgeıdegi bank júıesiniń jumysyn qadaǵalaýmen qatar, bank portfeliniń jaǵdaıyn saýyqtyrý men berilgen ıpo­te­kalyq nesıeler máselesin sheshý min­deti júktelgenin, sonymen qatar Prezıdent bankterdiń port­felderin «nashar» nesıelerden tazartyp, bankterden qa­ra­jatty shyǵarýdy toqtatý jó­ninde talap qoıǵanyn atap ótti.

Elbasy qoıǵan talaptar boıyn­sha ne isteldi? Qandaı sharalar qolǵa alyndy? Bul salany saýyqtyrý úshin qandaı jumystar atqarylýy tıis?
Osy turǵydan kelgen Senat Tór­aǵasy áýeli memleket tarapy­nan bul salaǵa qanshalyqty kó­ńil bólinip kelgenin, alaıda osy múmkindikti olardyń tıimdi paıdalana almaı otyrǵanyn basa aıtty. 

«Elimizde bank sektorynyń qarjylyq turaqtylyǵyn arttyrý baǵdarlamasy ázirlenip, jú­zege asyryldy. Osy baǵdarlama sheń­berinde júıeli jumys júr­gizip kele jatqan bankterge memleket tarapynan qomaqty qarjylyq qoldaý kórsetildi. 

Ýaqtyly qabyldanǵan sha­ra­lar nátıjesinde bank sala­syn­daǵy jaǵdaı birshama turaqtalyp, zańdy jáne jeke tul­ǵalar salymdarynyń saq­ta­lýyn qamtamasyz etýge múm­kindik jasaldy.

Bul rette memlekettik qar­jy resýrstarynyń esebinen múm­kindigi tómen bankterge qol­daý kórsetý jónindegi májbúr­li sharalardyń sońy osy bolar dep úmittenemiz. Mundaı saıa­sat keıbir bankterdiń memle­ket­tiń qoldaýyna ıek artyp, qar­jy salasyndaǵy ádiletti báseke­lestiktiń burmalanýyna jol berý­men qatar, bank sektory jumy­synyń turaqtylyǵy men bede­line teris áser etedi», dedi Q.Toqaev. 

Ulttyq bank qyzmeti negi­zi­nen qarjy júıesindegi táýekel­der men osy salada paıda bolýy múmkin qurylymdyq túıt­kil­derge aldyn ala baǵa bere oty­ryp, qordalanǵan másele­ler­di retteıtin tıimdi tetikter­di ke­shiktirmeı iske qosýǵa ba­ǵyt­talýy kerektigin aıtqan Senat Tór­aǵasy parlamenttik tyńdaýda qarjy salasyn saýyqtyrýǵa qa­tysty 10 máselege erekshe toq­taldy. 

Birinshi, bank sektory ju­my­synyń sapasyna qatysty syn-pikirlerdi baǵamdap, oǵan sebep bolǵan naqty jaǵdaılardy anyqtaý;

Ekinshi, bank júıesi bıznesti uzaq merzimge, tıimdi mólsherde ne­sıelendirý arqyly el ekono­mı­kasynyń ósimin yntalandyrý;

Úshinshi, bank salasynda yq­tımal qaýip-qaterlerdi basqa­rý­d­yń utymdy modelin qalyp­tas­tyrý; 

Tórtinshi, bank júıesiniń qar­jylyq turaqtylyǵyna kedergi keltiretin álsiz tustardy aldyn ala anyqtaýǵa basymdyq berý;

Besinshi, qarjy salasyn ret­teý men qadaǵalaý júıesin zańna­malyq turǵydan odan ári jetil­dire túsý;

Altynshy, qajettiligine qaraı tıisti zańdarǵa túzetýler en­­gizý arqyly Ulttyq bank­tiń qu­­qy­­ǵyn kúsheıtip, ekinshi deń­geı­­li bankterdiń ıeleri men ak­sıo­nerleriniń jaýapkershiligin arttyrý;

Jetinshi, bank aktıvterin shy­ǵaryp áketýge tosqaýyl qoıý úshin bank aksıonerlerine já­ne olarmen baılanysy bar tulǵalarǵa nesıe berýge zańmen shekteý qoıý;

Segizinshi, birqatar bank­terdiń aınalymyn «nashar» nesıelerden tazartý jumystaryn aıaqtaý;

Toǵyzynshy, azamattyń ba­syn­daǵy jalǵyz baspanasyn saqtap qalýǵa múmkindik berip otyr­ǵan ıpotekalyq nesıelerdi qaı­ta qarjylandyrý baǵdar­la­masyn jalǵastyrý;

Onynshy, halyqtyń qar­jylyq saýattylyǵyn arttyrý jumysyn jetildirý.

Elbasy qoıǵan mindetterden týyn­daıtyn on talapty alǵa tar­ta otyryp, Q.Toqaev Parla­ment óz kezeginde Ulttyq bank­tiń qarjy salasyn retteý men qadaǵalaýdy odan ári jetil­dirý jónindegi bastamalaryn qol­daýǵa daıyn ekendigin atap ótti.

Budan bólek Senat Tóraǵasy qarjy júıesine degen ha­lyq­tyń senimin tómendetip otyrǵan qarjy salasyndaǵy qara­paıym tildegi aqparattyń jetis­peýshiligi; qarjylyq qyzmet­ter túriniń kóbeıýi, olardyń kún sanap kúrdelenýi; alaıaq­tyq tásilderdiń, qarjy pıramı­da­larynyń óris alýyna da  toq­talyp, Ulttyq bank osy jáne joǵaryda atalǵan barlyq sala­larǵa keńinen kóńil bólip, qordalanǵan máselelerdiń ońtaı­ly sheshimin tabý úshin ekin­shi deńgeıli banktermen ke­shendi jumystar júrgizýin talap etti. Bul talapty «Búgingi bank júıesi el ekonomıkasyn odan ári jańǵyrtýdaǵy jańa min­detterdi oryndaýǵa jáne azamat­tardyń zaman talabyna saı sura­nystaryna ázir bolýy tıis», dep shegendeı túsken Qasym-Jomart Toqaev óz sózin «Bank qyzmetiniń turaqty damýy tutas­taı alǵanda memlekettiń turaq­tylyǵyn qamtamasyz etedi» dep aıaqtady.

Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev senatorlar aldynda baıandama jasap, bank sektorynyń qyzmetin jetildirý maqsatynda qarjy retteýshisi júzege asyrǵan sharalar týraly jan-jaqty habardar etti. 

Sharaǵa qatysýshylar aldynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan qarjygerler asso­sıasııasy keńesiniń tóraǵa­sy mindetin atqarýshy Iýlııa Iаkýpbaeva, Eýropa qaı­ta qurý jáne damý bankiniń Qa­zaqstandaǵy keńsesiniń basshysy Agrıs Preımanıs, Strategııalyq bastamalar ortalyǵynyń aǵa áriptesi Oljas Qudaıbergenov sóz sóıledi. 
Senattyń Qarjy jáne bıýdjet komıteti uıymdastyrǵan parlamenttik tyńdaýdaǵy pikir­saıysqa Senat depýtattary Bir­ǵanym Áıtimova qaryz beretin onlaın kompanııalardy tekserý týraly, Muhtar Jumaǵazıev bankterdiń óz qyzmeti týraly shynaıy aqparattyń jetimsizdigi týraly, Serik Jaqsybekov jınaq salymdary týraly, Dáýren Ádilbekov problemalyq nesıelerdi qaıtarý týraly, Baqtybaı Shelpekov Islam bankterimen jumys isteýdiń bolashaǵy týraly, Narıman Tóreǵalıev qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýdyń qymbattyǵy týraly, Ǵumar Dúısembaev problemalyq aktıvter týraly, Májilis depýtaty Omarhan О́ksikbaev aýdıtorlyq tekserýler nátıjesiniń jarııalylyǵy týraly ashyq pikirlerin ortaǵa salyp, máseleni jan-jaqty talqylaýǵa atsalysty. 

Ádilbek QABA