Múgedektikti túrli sanatqa bólý qajet

1992 jyly 5 mamyrda múmkin­dikteri shekteýli adamdar bir mezgilde 17 eýropalyq elde múgedekterdiń teń quqyly bolýyn saqtaý jáne fızıkalyq, psıhıkalyq nemese sensorlyq shekteýleri bar jandardy kemsitýshilikke qarsy qozǵalys ótkizgen bolatyn. Qozǵalystyń negizinen múmkindikteri shekteýli jandardyń quqyǵyn qorǵaýǵa qatysty máselelerge jappaı qoǵam nazaryn aýdarý maqsatynda ótkenin aıta ketken jón.

Semınar barysynda Qazaq­standaǵy múgedekterdiń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne olardyń ómir sapasyn jaqsartý máseleleri talqylandy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Mádına Ábilqasymova múmkindikteri shekteýli jandardyń ómirin jaqsartýǵa qatysty 5 negizgi baǵytty atap ótti. «Olarǵa múgedektiktiń aldyn alý, arnaıy áleýmettik qyzmetterdi usynatyn paketti tolyq qamtamasyz etetin áleýmettik qyzmet kórsetý, mú­gedekterge shekteýsiz qamtýshy ortany jáne olardyń jumysqa ornalasýyn qalyptastyrý, sondaı-aq áleýmettik qyzmet kórsetýdi ońtaılandyrý, avtomattandyrý men múmkindikteri shekteýli jandardyń zańnamalardy jetildirýge qatysýy jatady», dedi  mınıstr. M.Ábilqasymova óz sózinde jalpy múgedekterge qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan qurylymdardyń ornalasqan oryndarynda arnaıy qurylǵylar ornatýǵa, respýblıkalyq bıýdjetten 2018 jyly 12 mln teńgeden astam qarajat bólingendigin atap ótti.

Sonymen qatar jergilikti atqa­rýshy organdarmen birge áleýmettik nysandar men kóliktik ınfra­qu­rylymdardy pasporttaý jáne beıim­deý arqyly shekteýsiz orta qalyp­tastyrý boıynsha jumystar jasalyp jatqanyna nazar aýdardy. Ásirese «Qoljetimdi orta» joba­sy aıasynda qazirgi tańda 32,6 myń ny­sannan 31,4 myń nysan pasport­talǵan. Onyń ishinde 21 myń nysan beıimdelýge jatady.

Jıynda aıtylǵandaı, elimizdegi múgedekter sany 662544 bolsa, onyń 83462-si balalar. Búginde olardyń múgedektigin anyqtaý tásilderin ózgertý máselesi ózekti bolyp otyr. M.Ábilqasymovanyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta 16 jasqa deıingi balalardyń barlyǵy «múgedek bala» sanatyna jatqyzylady. «16-18 jas aralyǵynda ǵana balalardyń múge­dektigi toptarǵa bóline bastaıdy. Aǵza jumysynyń jaǵdaıyna qarap, bala­lardyń da múgedektigin túrli sa­nat­tarǵa bólý qajet», dedi mınıstr. 

Al vıse-mınıstr Svetlana Jaqy­pova bul jaıynda múgedek­tik­tiń birinshi, ekinshi jáne úshinshi tobyndaǵy balalarǵa sáıkes kómek kórsetiletindigin málimdedi. «Múge­dektiktiń de túrli deńgeıi bar. Aýytqýshylyqpen týǵan balalar bar, júre kele múgedek bolǵandar bar. Máselen, serebraldy sal aýrýy­men aýyratyn balalarǵa turaqty kútim qajet, ony anasy kóteredi, kıindiredi, alyp júredi. Nemese bala bir kózinen aıyrylýy múmkin. Oǵan protez salynady, al qalǵan músheleri aman-saý, ózi júrip-tura alatyn balany ózge múmkindigi shekteýli balalarmen qatar qoıýǵa bolmaıdy. Sondyqtan balalar múgedektigin túrli toptarǵa bólý qajet»,  dep túsindirdi vıse-mınıstr.

Jalpy, sońǵy jyldary elimiz múgedektigi bar jandardyń quqyǵyn qamtamasyz etý boıynsha jetistikterge qol jetkizip keledi. Atap aıtqanda, Astanada múmkindigi shekteýli jandardy qolarba nemese protezben qamtamasyz etý jumystary bıometrııalyq derekter kómegimen júrgizilmek. «Qazirgi ýaqytta múmkindigi shekteýli jandar birneshe uıymnyń tabaldyryǵyn tozdyryp júr. Medısınalyq-áleýmettik saraptamadan ótedi, onda arba nemese protezdiń qajettigi týraly sheshim shyǵarylady. Ony alý úshin de taǵy birneshe orynǵa barýy qajet. Mundaı júginýlerdiń sanyn azaıtý úshin barlyq úderister avtomattandyrylady», deıdi S.Jaqypova. Onyń aıtýynsha, qajetti protezdi nemese qolarbany alý úshin múmkindigi shekteýli jan eshqaıda barmaıdy. «Jergilikti organ óziniń memlekettik satyp alý rásimderin ótkizip, kreslo nemese protez jetkizetin merdigerdi anyqtaıdy. Arnaıy mamandar múmkindigi shekteýli jannyń úıine baryp, bıometrııasyn (kóziniń ishki tor qabyǵy, qarashyqtarynyń ornalasýy) alady jáne múgedektiń kelisimimen bıometrııany arnaıy derekter bazasyna engizedi. Qural-jabdyq jetkizilgende de alýshynyń dene sıpaty arnaıy bazadaǵy bıometrııamen tekseriledi. Osylaısha, qajetti quraldy múmkindigi shekteýli jannyń alǵanyna kóz jetkizemiz»,  dep túsindirdi vıse-mınıstr. Bul tájirıbeniń ázirge Astana qalasynda júrgizilip jatqany belgili boldy. Ony Qazaqstannyń barlyq óńirine engizý máselesi 2020 jylǵa deıin josparlanǵan. 

Sondaı-aq jıynda memlekettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin qam­ta­masyz etý, ózdiginen ómir súrý úıle­rin damytý men múgedekter quqyq­tarynyń konvensııasyn iske asyrýǵa qatysty táýelsiz monıtorıng me­hanızmin qalyptastyrý bastamalary aıtyldy.

Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»