Búkil qazaqstandyqtar keshe ǵana keńinen atap ótken Uly Jeńis ózge elder sııaqty Qazaqstanǵa da ońaılyqpen kele qoıǵan joq. Bul jolda mıllıondaǵan adam opat boldy, qalalar men eldi mekender qırady, myńdaǵan ana jesir, myńdaǵan bala jetim qaldy. Maıdandaǵy erjúrek jaýyngerler erliktiń, órliktiń neshe túrli úlgisin kórsetti. Tyldaǵy qarııalar men qyz-kelinshekter kúndiz-túni jumys istedi. Sonyń nátıjesinde Gıtler bastaǵan nemis fashısteriniń oı-jospary iske aspady, kúl-talqany shyqty.
Uly Jeńisti jaqyndatýǵa Qazaqstan halqy erekshe úles qosqanyn atap ótken jón. Qolda bar málimetterge qaraǵanda, soǵys jyldarynda Qazaqstannan 12 atqyshtar dıvızııasy, tórt ulttyq atty ásker dıvızııasy, eki atqyshtar brıgadasy jasaqtalyp, maıdanǵa jiberilgen eken. Bulardan bólek elý polk pen batalon biriktirilip, birden urys dalasyna attandyrylypty. Fashıster KSRO-nyń batys aımaqtaryn basyp alǵannan keıin Qazaqstan men Sibirdiń Keńes Odaǵyndaǵy ekonomıkalyq mańyzy kúrt artqany tarıhtan belgili. Sebebi óndiristik jáne ónerkásiptik óndiris oryndaryn jaý qolyna bermeý úshin soǵystyń alǵashqy aılarynda-aq sol kásiporyndar tylǵa kóshirile bastady.
Al Qazaqstan aýmaǵyna qysqa merzim ishinde 142 kásiporyn jáne olardyń 533 myńǵa jýyq jumysshysy kóshirilgen eken. Sondaı-aq jańa ónerkásip nysandaryn salý jumystary da jedeldetildi. Soǵystyń alǵashqy jyldarynda elimizde 25 ken orny men shahta, 11 ken baıytý fabrıkasy, 19 jańa kómir shahtasy jáne basqa da ónerkásip oryndary ashylyp, iske qosylǵany soǵan naqty dálel.
Nazar aýdaratyn taǵy bir másele – soǵysqa, onyń ishinde urys tehnıkalaryna asa qajet qundy metaldardyń basym bóligi qazaq dalasynda óndirilgendigi. Mysaly, ot-jalyn órshigen soǵys kezinde elimiz jalpyodaqtyń mys quımasynyń 30 paıyzyn, marganes keniniń 60 paıyzyn, mys keniniń 50 paıyzyn, metall vısmýttyń 65 paıyzyn, myryshtyń 85 paıyzyn óndiripti. Sonymen birge qorǵanys ónerkásibine qajetti mystyń úshten biri bizdiń elimizde óndirilgen. Sondyqtan da soǵys jyldary árbir on oqtyń jeteýi Qazaqstanda quıylǵan dep aıtýǵa quqymyz bar.
Jeńiske elimizdiń aýyl sharýashylyǵy da zor úles qosty. Taratyp aıtqanda, aýyl eńbekkerleri 30,8 mıllıon put astyq, 14,4 mıllıon put kartop pen kókónis, 15,8 mıllıon put et jáne basqa da ónimder jóneltti. Bul soǵysqa deıingi bes jyldaǵy kórsetkishten birneshe ese kóp eken... Sol jyldary elimizdegi kásiporyndardyń basym bóligi qorǵanys salasyna qajetti ónimder shyǵarýǵa kiristi. Al olarda negizinen qarttar, áıelder men jasóspirimder eńbek etti. Osy soǵys kezinde Qazaq dalasyna myńdaǵan túrli ult ókilderi – nemister men polıaktar, balqarlar men cheshender, qarashaılar men ıngýshtar amalsyz qonys aýdarýǵa májbúr boldy. Búginde elimizde solardyń urpaqtary bir-birimen yntymaq pen birlikte ómir súrip keledi.
Jalpy, Qazaqstannan attanǵan jaýyngerler maıdanda, jan berip, jan alysqan shaıqastarda, áýe keńistigindegi «qas-qaǵym» sátterde erekshe batyldyq tanytqany tarıhtan belgili. Solardyń ishinde 500-den astam qazaqstandyq Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna ıe boldy. Olardyń 100-den astamy qazaq azamattary. Sondaı-aq qazaqstandyq 120 jaýynger «Dańq» ordeniniń tolyq kavaleri atandy.
Maıdanda janqııarlyq erlik kórsetkeni úshin Talǵat Bıgeldınovke, Leonıd Bedaǵa, Ivan Pavlovqa jáne Sergeı Lýganskııge eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Al shyǵystyń qos shynary atanǵan Keńes Odaǵynyń batyrlary Mánshúk Mámetova men Álııa Moldaǵulovanyń erlik isteri qazaq qyzdaryna ǵana emes, búkil musylman qyzdaryna úlgi-ónege bolady. Mundaı joǵary ataqpen keıin, ıaǵnı 1990 jyly dańqty qolbasshy Baýyrjan Momyshuly da nagradtalǵan edi. Nagradany Elbasy N.Á.Nazarbaev B.Momyshulynyń uly Baqytjanǵa óz qolymen tapsyrǵan bolatyn.
Uly Otan soǵysynda erlik kórsetkenderi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn 11 600 adam alǵan eken. Onyń 500-den astamy qazaqstandyq jaýyngerler. Surapyl soǵys jyldarynda erekshe erligimen maıdandastary arasynda kózge túskenimen, erlik isteri Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin baǵalanǵandar da jeterlik. Baqtyoraz Beısekbaevqa, Hıýaz Dospanovaǵa, Raqymjan Qoshqarbaevqa, Mórdin Taıypovqa «Halyq qaharmany» ataǵy berildi.
Ár jyldary memleket tarapynan soǵys jáne tyl ardagerlerine qamqorlyq kórsetilip keledi. Maıdan dalasynda qaza tapqandardyń da erlik isteri umyt qalyp jatqan joq. Ol eshqashan umytylmaq emes. О́ıtkeni olar keýdesin oq pen otqa tósep, el men jerdi basqynshy jaýdan azat etti.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
