Kalının maıdany quramyna kiretin №101 ulttyq atqyshtar brıgadasynyń sapynda 5007 sarbaz bolǵanyn ınternet derekteri aıǵaqtaıdy. Onyń 80 paıyzdan astamy qazaqtar, qalǵan bóligin orystar men ýkraındar quraǵan. Brıgada komandıri bolyp eń alǵashqyda S.Iа.Iаkovlenko taǵaıyndalsa, keıinnen bul mindetti A.I.Serebrıakov atqarǵan. Brıgada komıssary bolyp M.Álıev bekitilgen. 1942 jyldyń 28 qarashasynda bastalyp, eki aıǵa deıin sozylǵan Rjevtegi qandy qyrǵyn shaıqasta brıgada jaýyngerleriniń 50 paıyzdan astamy erlikpen qaza taýypty.
Uly Otan soǵysynyń arǵy-bergi tarıhynda qazaqstandyqtar naq osy Rjev túbinde bolǵan shaıqastaǵydaı 80 paıyzdan asyp túsetin mol shyǵynǵa ushyramapty. Onyń basty sebepteri Jeńistiń 73 jyldyǵy qarsańynda Reseıdegi Tver oblysynyń Rjev qalasynda Qazaqstanda qurylǵan №100 jáne №101 ulttyq atqyshtar brıgadasynyń qaza tapqan jaýyngerlerine arnalǵan memorıaldyq keshenniń qaıtadan jańǵyrtylý rásimi kezinde aıtyldy da. Bul máselege sál keıinirek toqtalmaqpyz. Osy arada 1941 jyldyń kúzinde Almatyda jasaqtalǵan №100 atqyshtar brıgadasynyń quramynda qazaqtyń batyr qyzy Mánshúk Mámetova jáne maıdanger jazýshy Ázilhan Nurshaıyqov bolǵanyn aıta ketken jón.
Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev bastap barǵan qazaqstandyq delegasııa men Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federasııasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Imanǵalı Tasmaǵambetovti Tver oblysynyń gýbernatory Igor Rýdenıa, Reseıdiń ejelgi ormandy ólkesindegi kózderi tiri soǵys jáne eńbek ardagerleri, barsha Rjev qalasynyń jurtshylyǵy jyly júzben qarsy aldy. Bul ózi kózge jas, kóńilge muń ákelgen júzdesý boldy. Rjevti qorǵaımyn, ony jaýdan saqtap qalamyn dep qanyn tókken qazaqstandyqtardyń osy topyraqta kórsetken óshpes erligi esh ýaqytta umytylmaıdy. Qalamyzda budan 8 jyl buryn qazaq halqynyń batyr perzentteriniń esimderin máńgi este qaldyrý maqsatynda arnaıy memorıaldyq keshen jasaqtalǵan kezde rjevtikter onyń ashylý rásimin úlken tebirenis ústinde atap ótken edi. Mundaı qasıetti de kıeli saýaby mol istiń basynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Qazaqstannyń Reseıdegi elshiligi jáne Aqtóbe oblysynyń ákimdigi turǵany biz úshin maqtanysh. Bul sózdi Tver oblysynyń gýbernatory Igor Rýdenıa aıtty.
Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev ta tereń tebirenis pen tolqý ústinde til qatty:
– Tver túbindegi №101 ulttyq atqyshtar brıgadasynyń janqııarlyq erlikteri júregimizden óshpeıdi. Erlik – barsha adamzattyq baǵa jetpes rýhanı qundylyq. Ol ult tańdamaıdy. Soǵystyń alǵashqy jyldarynda qaısarlyq pen batyldyq úlgilerin kórsete bilgen №101 atqyshtar brıgadasynyń atynda Aqtóbe qalasynda úlken kóshe bar. 1944 jyly qatary ábden sıregen soǵan qaramastan jaýǵa ólispeı berispegen №100 jáne №101 atqyshtar brıgadasynyń qalǵan quramalary №47 jáne №90 gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynyń quramyna qosylǵany da olardyń aldyńǵy erlik dástúrleriniń odan ári jalǵasqanyn kórsetedi, – dep túıin jasady Berdibek Máshbekuly.
I.Tasmaǵambetov memorıaldyq keshenniń qaıtadan jańǵyrtylýyna mol úles qosqan, atap aıtqanda, oǵan qajetti barlyq qurylys materıaldaryn jetkizip berýge yqpalyn tıgizgen Aqtóbe oblysynyń ákimdigine rızashylyǵyn jetkizdi. Budan ári ol Rjev shaıqasy Uly Otan soǵysy tarıhynda qan eń kóp tógilgen shaıqas bolǵanyn, onyń basty salmaǵy qazaqstandyq eki atqyshtar brıgadasynyń jaýyngerlerine túskenin atap kórsetti.
Biz kóne de jańa Tver topyraǵyndaǵy №100 jáne №101 atqyshtar brıgadasynyń jaýyngerlerine qoıylǵan keshenniń qaıtadan jańǵyrtylýyna baılanysty ótkizilgen memorıaldyq rásim aıaqtalǵannan keıin bir top otandyq jáne reseılik soǵys tarıhyn zertteýshi ǵalymǵa shyǵynnyń nege kóp bolýyna oraı saýal qoıǵan edik.
Olardyń tujyrymdaýynsha soǵys jyldarynda qaıtkende de belgili bir shepti alý mindeti qoıylǵan. Osy oraıda amal, aıla, qorǵana bilý, tipti qajet kezinde shegine bilý tásilderiniń eskerilmeı qalǵan kezderi de kezdesken kórinedi. Mol adam shyǵyny arqyly kózdelgen nysanany qolǵa kóshirýge de bolar. Alaıda munyń ózi eń senimdi ári ońtaıly, eń utymdy soǵys pen urys taktıkasy bolyp tabylmaıtyny taǵy da aıan.
...Rjev jerinde Jeńis merekesi qarsańynda bolǵan qaýyshý men júzdesý qorytyndysynda №100 jáne №101 qazaqstandyq atqyshtar brıgadasynyń qaza tapqan jaýyngerlerine qoıylǵan memorıaldyq keshendi Rjev qalasynyń mýnısıpıaldyq menshigine engizý jónindegi ekijaqty kelisimge qol qoıyldy.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE – RJEV – AQTО́BE
