Tarıh shejiresinde Ekinshi dúnıe- júzilik soǵys, al burynǵy Keńes Odaǵynyń halqy úshin Uly Otan soǵysy atanǵan sol bir surapyl jyldardyń jylnamasynda talaı-talaı qazaq jaýyngerleriniń erlik ónegesi kómeskilenip jatyr deseńizshi. Solardyń biri – Uly Otan soǵysynyń otty jyldaryndaǵy barlyq qıyndyqtardy bastan-aıaq keshken Aqmola oblysy, Qorǵaljyn aýdanynyń týmasy Qasen Ábildınovtiń maıdan joly.
Kózi tirisinde aǵamyz soǵys týraly áńgime bastalsa boldy, bul taqyryptan únemi jaltaryp ketetin. Tipti teledıdardan soǵys týraly kınolardy da qaramaıtyn. «Soǵys jyldarynyń sumdyǵyn sender estimeı-aq qoıyńdar, qıyndyǵyn kórmeı-aq qoıyńdar», dep azar da bezer bolatyn. Bir kıer kostıýminiń keýdesi ordender men medaldarǵa toly aǵamyzdyń soǵys týraly estelik aıtýdan nege qashqaqtaıtynyn túsinbeýshi edik. Sóıtsek adam tózbes aýyrtpalyqtardy basynan ótkergen soǵys soldaty sol jyldardyń sumdyǵyn qaıtalap eske alýǵa da júreksinedi eken ǵoı.
Ata-anasynan jastaı aıyrylǵan Qasen Ábildınov jastyq shaǵyn jer-jerlerde Keńes ókimeti qurǵan jetim balalar úıinde ótkizipti. Buǵanasy bekip, óz qoly óz aýzyna jete bastaǵan kezde ony balalar úıiniń ákimshiligi FZO-ǵa (fabrıchno-zavodskoe obýchenıe) jiberedi. Osy oqý ornyn bitirgennen keıin elge oralyp, Aqmola deposynda mashınıstiń kómekshisi bolyp eńbekke aralasady. Biraq eńbek jolyn bastaǵanyna jylǵa tolmaı jatyp, soǵys bastalyp maıdanǵa attanady. Bir top qazaq jastary bir-eki aı soǵys ónerin úırenip, Batys Ýkraına maıdanynyń qandy qyrǵynyna qosylady. О́mir men ólimniń arasynda arpalysa júrip ol áskerı ómirdiń qıyndyǵyna da tóseledi. 1942 jyly aýyr shaıqas kezinde bir qolynan jaralanyp, dalalyq gospıtalda emdeledi.
Gospıtaldan emdelip shyqqan Qasen Ábıldınovti oq pen ottyń dámin tatqan tájirıbeli jaýynger retinde serjant ataǵyn berip, qaıtadan qyrǵyn shaıqastarǵa salady. 1943 jyly ol úlken áskerı paradqa qatysyp, dıvızııa komandıriniń alǵys hatyn alady. Sóıtip shybyn janyn shúberekke túıgen qazaq jaýyngeri KSRO shekarasyn azat etip, Eýropa topyraǵyna taban tireıdi.
1944 jyldyń kúz aılarynda jeńis joldarymen jaý ordasyna ekpindeı jyljyǵan Keńes áskeri fashısterdiń qatty qarsylyǵyna tap bolady. Sol jyldyń qarasha aıynda birneshe táýlikke sozylǵan shaıqasta talaı jaýynger opat bolady. Mine, osyndaı bir surapyl shaıqas kezinde dál janynan jarylǵan snarıad Qasen Ábıldınovtiń bir aıaǵyn tizeden joǵary julyp túsedi. Kenıngsberg áskerı gospıtalinde jatyp Qasen aǵamyz Uly Jeńisti qarsy alady.
Soǵystan keıin jalǵyz aıaqpen elge oralǵan jaýynger kúıregen sharýashylyqty qalpyna keltirý isine belsene aralasady. Qudaı qosqan qosaǵy Saǵat Toqpanova ekeýi 7 qyz, 3 ul tárbıelep ósiredi. Surapyl soǵystyń synynan súrinbeı ótken jaýyngerdiń urpaqtary búginde onyń óshpes erligin úlgi tutady.
Muratbek OSPANOV
ASTANA
