Stalın tapansha syılap júrgen Qashqynbaı kim? Qashekeń shetel qazaqtarynan shyqqan iri qaıratkerdiń biri. 1918 jyly týǵan. Baı-ólke aımaqtyq is basqarý ornynda saqtalǵan jáne qaıratker óz qolymen toltyrǵan arhıvtik derekte: 16 jasynda alǵash mektep tabaldyryǵyn attaǵany jazylypty. Úsh synyptyq bilim alǵannan keıin el basqarý isine aralasqan. Ony oqytqan ustazy semeılik Berdiqoja Joltaev deıtin Komıntern ókili eken.
Qazaq qaıratkerin qyryq jyldan astam el basqarǵan Iýmjagıın Sedenbal qatty qurmetteıtin bolǵan. Ol óziniń bir esteliginde: «Men Qashqynbaıdy erekshe qadirleımin. Ol el basqarýǵa laıyq kemeńger tulǵa» depti («Halqynyń adal perzenti» estelikter jınaǵy, Ulan-batyr, 2004 jyl. 79-bet).
О́ıtkeni Qashqynbaı Málikuly óz dáýirinde úsh dúrkin Uly Quryltaıǵa depýtat bolyp saılanǵan. Uly Quryltaı tóraǵasynyń hatshysy qyzmetin atqarǵan. Zamandasy Abaı Ramazanulynyń esteliginde: «Qashqynbaı Mońǵoldyń tórt uly patshasynyń mórin ustaǵan adam. Uly Quryltaıdyń hatshysy qyzmetin atqaryp turǵanda Quryltaı apparatynda saqtaýly Shyńǵys hannyń mórine, HIH ǵasyrda Mońǵoldy bılegen Boǵda hannyń mórine, 1924 jyldan 1950 jyldar aralyǵynda barlyq qujattardy zańdastyrǵan Kishi Quryltaı mórine jáne óz dáýirindegi Uly Quryltaı mórine ıelik jasap, ár dáýirdiń tarıhı qujattaryn kepildendirip otyrǵan» – dep jazypty. Iаǵnı tórt patshanyń mórin ustaǵan qazaq.
Endeshe Q.Málikuly Stalınmen qalaı kezdesip júr, endi soǵan toqtalaıyq. Qashekeń Uly Otan soǵysy júrip jatqanda Mońǵol eli atynan maıdanǵa kómek ákelip, 4 aı maıdan shebinde soldattarmen birge okopta jatyp, soǵysty óz kózimen kórgen. Bul sapary jaıynda qaıratker 1985 jyly jeńistiń 40 jyldyq merekesi qarsańynda «О́mir órnekteri» deıtin kólemdi estelik jazypty. Osy estelikten úzindi keltirsek: «...1942 jyldyń kúzinde meni Ulan-batyrǵa shaqyrdy. Qyzyl Armııaǵa kómek aparatyn toptyń quramyna engizipti. Delegasııany marshal H.Choıbalsyn bastap júrdi. Men baıólkelikter jınap bergen azyq-túlik, kıim-keshekti soldattarǵa úlestirdim. Osy rásimnen keıin delegasııany I.Stalın qabyldap, qonaqasy berdi. Ol kisi meniń qazaq ekenimdi bilip, yqylas tanytyp, tapanshasyn syılady. Ekeýmiz birge fotoǵa tústik. Fotony túsirgen adam qaıtar jolda nemisterdiń áýe shabýylynan qaza tapty. Barlyq qujattar órtenip ketti» dep jazypty.
Qazaq qaıratkeri Qashqynbaı Málikuly 1986 jyly dúnıeden ótti. Marqumnyń kindiginen taraǵan urpaq-juraǵaty qazir Qaraǵandy oblysynyń Osakarov aýdany men Temirtaý qalasynda turyp jatyr.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
