Aral teńizine qaraı ǵylymı-tanymdyq ekspedısııa jolǵa shyqty

Nazarbaev ýnıversıtetinen saparǵa attanǵan «Qazaq ulttyq jaǵrafııa qoǵamynyń» ekspedısııasy 10-29 mamyrda Soltústik jáne Ońtústik Aral aralyǵyn júrip ótpek. Ekspedısııa quramynda gıdrobıolog ǵalymdar, kartograftar, mádenıettanýshylar, arheologter, ekologter, bıologter, jýrnalıster men fotograftar bar.   

Ekspedısııa músheleri tuz­dyń, fosfordyń, qyshqyldyń mólsheri, sýdyń lastanýy jáne planktondardyń bıoalýan­dy­lyǵy týraly málimetterdi jı­naqtap, ǵylymı synamalar júrgizý nátıjesinde Sol­tús­tik jáne Ońtústik Aral eko­júıesiniń damý barysyn anyq­taý­dy, sondaı-aq Aral óńiri boıynsha týrıstik karta jasaý men biregeı foto jáne beınematerıaldar jınaýdy da kózdeıdi. 

Qazaq ulttyq jaǵrafııa qo­ǵamy basqarma keńesiniń tóraǵa­sy, Nazarbaev Ýnıversıtettiń ınnovasııalar jónindegi vıse-prezıdenti Qanat Baıǵarınniń aıtýynsha, Aral teńizine QazaqGeography osymen úshinshi ret ekspedısııa jiberip otyr.

– Biz Aral óńiriniń turaqty damý múmkindigin, ekonomıkalyq jáne týrıstik áleýetin zertteýdi jalǵastyramyz. Aral teńiziniń qasireti týraly únemi aıta bergennen góri, atalǵan óńirdiń damý basymdyqtaryn túsingen abzal. Adamdar ol jaqtan kó­shý­di qalamaıdy, kóbine qalýǵa tyrysady. Sondyqtan bizdiń mindetimiz, ásirese qazirgideı kishi Aral qaıtadan qalpyna kel­tirilip jatqan kezde óńirde­gi jumys oryndarynyń múmkin­digin anyqtaý bolmaq. Ekspe­dı­sııa­nyń óz isterin jetik biletin adal múshelerine rızashylyq bil­dire otyryp, jumysyna sáttilik tileımiz, – dedi Q.Baıǵarın.

19 kúnge sozylatyn saıahat ba­rysynda 20 adamnan tura­tyn ekspedısııa músheleri jol talǵamaıtyn bes kólikpen eli­miz­degi jáne О́zbekstan eliniń aýma­ǵyndaǵy 7 myńǵa jýyq sha­qy­rymdy basyp ótpek. Sátin sal­sa, Astanadan shyqqannan keı­in Qaraǵandy – Balqash – Shý – Ta­raz – Shymkent – Tashkent – Sa­marqan – Buqara – Úrgenish – Nú­kis – Moınaq – Aral teńizi – Beı­neý – Bozoı – Aral teńizi – Aral – Qyzylorda – Jezqazǵan – Qa­raǵandy baǵyty arqyly jú­rip ótip, qaıtadan elordaǵa oralady. 

Ekspedısııa jetekshisi, QazaqGeography menedjeri Nur­jan Alǵashov Aral teńizinde on shaqty synama alynyp, jan-jaqty zertteý júrgiziletinin jetkizdi. Al «Avalon» tarıhı-jaǵrafııalyq qoǵamynyń jetekshisi Vıtalıı Shýptardyń aıtýynsha, Aral teńizindegi kemeler zıratyn kórý úshin eýropalyq jáne amerıkalyq týrıster uzaq joldy djıptermen de, motosıklmen de, tipti velosıpedpen nemese jaıaý júrip ótýge bar.

Saıahatshylarǵa ta­rıh­tyń keıbir paraqtary, ásirese Aral mańaıyndaǵy keńestik kezeńniń kórinisteri óte qyzyq. Bul dál sol kezde oryn alǵan ekologııalyq apat bolǵandyqtan, qańyrap qalǵan kemeler fotosýret úshin taptyrmas nysandar. Sol úshin de adamdar myńdaǵan shaqyrymdy basyp ótip keledi»­ dedi ol. Sonymen birge transshe­karalyq týrızmdi damytý or­talyqazııalyq elderdiń barly­ǵyna da mańyzdy ekenin jetkizdi. 

2016 jyly Nazarbaev Ýnıver­sıtettiń ǵalymdary atalǵan ekspedısııa quramynda Soltústik Araldyń birqatar bóligindegi sý­dyń gıdrobıologııalyq jaǵ­daıyn zerttegen bolatyn. Sol kezde ǵalymdar Soltústik Aral­dyń ortasha tuzdylyǵynyń tó­men­deý úderisin baıqaǵan-dy. Iаǵnı, bul Soltústik Araldaǵy eko­logııalyq ahýal birtindep jaq­­saryp kele jatyr degen tujy­rymǵa negiz qalady. 

Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»