Joldas Sádýaqasov «Eńbekshil qazaq» gazetiniń 160-shi sanynda «Lenın Hám ult máselesi» dep jazǵan maqalasynda joldas Lenındi ultyn súıýshi ultshyl etip shyǵaryp, keıbir ultyn súımeıtin qazaq kommýnısterin ultyn súımeıdi, óz ultynan bezedi, kommýnıst emes degenge keltiredi.
Joldas Lenınniń ultyn súımeıtinin, qysqartyp aıtqanda, ultshyl ekendigin yspat etý úshin Lenınniń sózi dep mynandaı sózdi mysalǵa alady: «Biz orysty, orys halqyn súıemiz. Súıgen saıyn biz orystyń patshasyna, tórelerine qarsymyz. Biz orys jurtyn jaqsy kóremiz. Jaqsy kórgen saıyn erkin, irgeli halyq bolýyn tileımiz» jáne orystyń halyqshyl Chernyshevskıı degen marqumnyń «Sorly ult, beıshara halyq shetinen qul halyq» dep 50-shi jyldyń týrasynda aıtqan sózin mysalǵa alyp, bizdiń qazaq kommýnısteri de sony aıtsyn degenge keltiredi. Munysy Sádýaqasovtyń kommýnıstiktiń ne ekendigin bilmeıtin soqyrlyǵy, bolmasa teris baǵytqa aıdaýshylyǵy.
Sebebi ult degen, qysqasha aıtqanda, jeri birge, tili birge adamdardyń sharýashylyq, mádenı, saıası turmys reti boıynsha birligi. Oryssha aıtqanda (obedınenıe). Solaı bolǵanda bul birliktiń ishinde baıy da, jarlysy da, tóresi de hám neshe túrli sumqyldary – bári de bar. Tep-tegis bir taptan deýge bolmaıdy. Ár taptyń adamdarynan bolady. Eger de biz kommýnıster ultty súıemiz desek, baıdy da, tóreni de hám neshe túrli sumqyldardyń bárin de súıýshi bolyp shyǵamyz.
Biz, kommýnıster, tek qana jalpy hám shyn beınetqorlardy súıemiz. Baılarǵa, tórelerge qarsymyz.
Eger de Lenın ultshyl, ultyn súıedi desek, onda ol kapıtalshylardy da, jýan judyryqtardy da, baılardy da súıýshi bolyp shyqpaq.
Lenınniń qansha baılarǵa, jýan judyryqtarǵa qarsy bolǵandyǵyn kóp yspat keltirmeı-aq, kózi ashyq, sańlaýy bar adamnyń ózi-aq túsiner dep oılaımyn. «Marksshildik qaı túrli ultshyldyqtyń bolsa da dushpany hám kimde-kim ult mádenıetin qýattasa, onyń orny aqsúıek baılardyń ishinde. Bizdiń marksshildiń arasynan aýlaq júrsin», dep aıtqan. Joldas Lenınniń ózi tap joldas Sádýaqasovqa arnap aıtqan sııaqty. Mine, osynyń ózi-aq kórsetedi: joldas Lenınniń ultshyldyqqa qaı kózben qaraǵandyǵy, bul bir.
Ekinshi, joldas Sádýaqasovtyń: «Biz orys halqyn súıemiz, súıgen saıyn biz orystyń patshasyna, tórelerine qarsymyz. Biz orys jurtyn jaqsy kóremiz», dep Lenın aıtty degen sózi joldas Lenınge úlken pále jabý bolyp shyǵady. Sebebi Lenın olaı dep aıtqan joq, aıtqany mynaý: «Bizder ózimizdiń tilimizdi, týǵan jerimizdi súıemiz. Súıgen saıyn eńbekshilderdi (halyqtyń onnan toǵyzyn) oıatyp, sosıal-demokrat hám sosıalısterdiń sanaly turmysyna jetkizýge kóbirek qyzmet etemiz. Bizdiń týǵan jerimizdi patshanyń qandybalaqtary, aqsúıek kapıtalshylary qansha ezip, zorlyq etip, masqaralap jatqanyn kórip hám sezip, bek qatty júregimiz aýyrady». Mine, osy sózden ultyn súıýshilik shyǵa ma? Shyqpaıdy. Bul sózde joldas Lenın ultqa qaı kózben qaraıtyndyǵyn kórsetip ketken. Joǵarydaǵy qorshaýda turǵan onnan toǵyz degenniń ózi-aq kórsetip tur.
Ultty súımeıtindigin jáne bul sóz zamanyna qaraı úkimet patshalar, baılardyń qolynda bolyp, jarlylardy ezip turǵan ýaqytynda aıtqan sóz. Joldas Sádýaqasovtyń qısyq kóshirýi hám qorshaýda turǵan «onnyń toǵyzy» degen sózdi tastap ketýi tańǵalarlyq is.
Kórmeı ketti me eken, bolmasa jorta tastap ketti me eken, Lenınniń bul sózin qazirgi ýaqytta bizge úlgige alýǵa bolmaıdy. Sebebi úkimet qazirde jarlylardyń qolynda. Bul sózdi aıtýǵa múmkin tek jarlylar úkimetine rıza bolmaǵan baılar hám aqjaǵalylar. Al endi halyqshyl Chernyshevskııdiń «Sorly ult, beıshara halyq» degenine kelsek, budan bizge esh maǵyna týmaıdy. Nege deseńiz, qazirgi bizdiń kommýnısterdiń joly men halyqshyldardyń jolynyń arasy jer men kókteı jáne Chernyshevskııdiń erte ýaqytta, sosıalıster jańa ǵana oıanyp, halyq patsha qolastynda ezilip turǵan ýaqytynda aıtqan sózi. Bul sózdi mysalǵa alýǵa qazirde kelmeıdi.
Joldas Lenınniń ár ulttyń yqtııaryn ózine berý kerek degen sózinen ultty súıedi eken dep uǵyný kerek emes. «Ár ulttyń ishindegi jarly- jalshylardyń yqtııaryn ózine berý kerek hám jarly, shyn beınetqorlardy súıý kerek dep aıtty» dep uǵyný kerek. Qazirgi qazaq sııaqty ýaq ulttarǵa berip otyrǵan yqtııar, bostandyq jalpy halyqtyń, ıakı ulttyń ishinde adamdardyń bárine berilip otyrǵan emes, tek qana jarly hám shyn beınetqorlaryna berilip otyrǵan bostandyq. Bul bostandyqty berip otyrǵan ultshyldar emes, Rossııanyń shyn kommýnıst jumyskerleri bularǵa basshy bolyp, túzý jol siltegen joldas Lenın.
«Búkil dúnıe jalshylary, birigińizder!» degen kommýnısterdiń uranynan-aq kórinip tur – kommýnısterdiń kimdi súıetindikteri. Qaı túrli ultshyl bolsa da, ezilgen tapqa bostandyq alyp bere almaıdy.
Ultshyl bolyp, ezilgen tapqa qyzmet etem deý – ezilgen tapty ezýshi, aldaýshy bolam deýshilik. Ezilgen taptyń qamqory, jol basshysy bolatyn tek shyny qosymshasyz kommýnıster. Ultshyldar – ezilgen taptyń dushpany. Ultshyl kisi – ortaqshyl emes.
Serikqalı JAQYPULY
Daıyndaǵan Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
