Oblys qalalaryndaǵy mektepterde túlekterdiń ulttyq biryńǵaı testileýge qatysý deńgeıi aýyl balalaryna qaraǵanda áldeqaıda joǵary. О́ıtkeni aýyl mektebindegi bilimniń deńgeıi qalaı bolǵanda da qaladaǵy bilim oshaqtarynan tómen. Ol UBT-ǵa qatysý paıyzynyń kórsetkishine de negiz bolady. Demek, jyl saıynǵy túlekterdiń ulttyq biryńǵaı testileýge qatysý paıyzy men olar alǵan baǵa kórsetkishinen aýyl mektepterindegi kóptegen ózekti máseleniń tóbesi qyltııady. Denısov aýdanynda mektepti bıyl bitirip otyrǵan 121 túlektiń 70-i UBT-ǵa qatysady. UBT-ǵa qatyspaıtyn 51 túlektiń 15-i joǵary bilimdi kórshi elge baryp oqýdy maqsat etken. Qalǵany kolledjderge qujat tapsyrmaq.
– Qansha degenmen aýyldy jerlerde áleýmettik turmystyń tómendigi búgingi mektep oqýshylarynyń bilim deńgeıine áser etpeı qoımaıdy. Aýdanda máseleli 43 otbasy bar. Úıde ata-ananyń bireýi ishkilikke salynǵan nemese jumyssyz. Sonymen qatar tolyq emes otbasynda ósip jatqan balalardyń tárbıesi qıyn bolǵandyqtan, sabaǵy da durys bolmaıdy, – deıdi aýdandyq bilim bóliminiń ádiskeri Valerıı Vajnıchıı.
Aýyldyq jerlerdegi mektepterdiń negizinen shaǵyn jınaqty bolýy, balanyń azdyǵy da bilim sapasyna teris áser etedi. Denısov aýdanyndaǵy 27 mekteptiń úsheýi ǵana tolyq bilim oshaǵy bolyp sanalady. Bul bir Denısov emes, óńirdegi barlyq aýdanǵa tán kórinis. Mysaly,Uzynkól aýdanyndaǵy 24 bilim oshaǵynyń 4-i ǵana tolyq jınaqty, qalǵan 20-sy shaǵyn jınaqty mektepter.
– Aýyldaǵy bilim sapasynyń da, deńgeıiniń de tómendigi osy shaǵyn jınaqty mektepterde bolyp otyr. Olarda saǵat sany tipti az, oǵan qandaı bilikti muǵalim barady? Kadrlar jetispeıdi. Burynǵydaı emes, qazir qos pándi, mysaly, matematıka men fızıkany, sýret pen án-kúı pánin, hımııa men bıologııany qatar beretin muǵalimder daıyndalmaıdy. Aýyl mektebinde hımııa pániniń muǵalimi bos otyrsa da, onyń bıologııadan sabaq berýine ruqsat joq, – deıdi Uzynkól aýdandyq bilim bóliminiń meńgerýshisi Botagóz Dúzenova.
Negizi muǵalimniń pánderdi qosaqtap meńgerýi de lajdyń joqtyǵynan qolǵa alynǵan sharanyń biri. Nemese qazirgi ýaqyt talaby turǵysynan qaraǵan adamǵa muǵalimniń matematıka-fızıka, hımııa-bıologııa sekildi negizgi pánderdi ıgerip, ony oqýshyǵa jetkizýi ońaı sharýa emes. Muǵalim de adam balasy, onyń da mektepten tys tirshiligi, úı-jaıy bar. Et pen súıekten jaralǵan adam sonyń barlyǵyna qalaı úlgeredi? Oblysta búginde jas urpaqty bilimmen sýsyndatyp otyrǵan 514 bilim oshaǵy bar, sonyń ishinde 351 mektep shaǵyn jınaqty bolyp sanalady. Iаǵnı, osy mekteptiń barlyǵy da aýyldyq jerlerde. Onda búginde 21 myń 74 bala oqıdy. Bul jalpy oblystaǵy mektep oqýshylarynyń tórtten biri. Az emes. Al shaǵyn jınaqty mektepterdiń ózekti máselesi tipti kóp.
Oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Gúlnara Úkınanyń bul týraly aldaǵy kúnnen úmiti úlken.
– Qazir aýyldarǵa keń jolaqty ınternet baryp, sıfrlandyrý isi júrip jatyr. Osynyń arqasynda shaǵyn jınaqty mektepterde resýrstyq ortalyqtar jaqsy jumys isteıtin bolady, bilim sapasy kóteriledi, – deıdi G.Ýkına. Sıfrlandyrý jalpy ekonomıkany, áleýmettik salany kóteretinine kúmán joq. Biraq mektep týraly sóz bolǵanda kemeńger aǵartýshy Ybyraı Altynsarınniń «Muǵalim – mekteptiń júregi» degen sóziniń qýaty qalaı kete qoıar eken? Qazir aýyldarda 20-25 bala, tipti 5-6 bala oqıtyn mektepter bar. Árıne bular oblys kartasynan erteń syzylyp tastaıtyn aýyldarda ornalasqan. Memlekettik baǵdarlama boıynsha barǵanmen, mundaı aýylǵa muǵalim turaqtamaıdy. Muǵalim aýysa bergen mektepte bilim sapasy kóterilmeıtini kimge bolsa da aıan.
UBT-ǵa túgel qatyspaýynyń taǵy bir sebebi túlekterdiń kórshi elderge ketýi ekeni aıtylyp júr.
– Aýdan boıynsha 15 shaqty túlek irgedegi Reseıdiń Qorǵan qalasyndaǵy joǵary oqý oryndaryna qujat tapsyrady. Ondaǵy joǵary oqý oryndary túlekterdi grantpen, jataqhanamen, qala ishindegi qoǵamdyq kólikterde tegin júrýmen, tipti Qostanaı oblysynda turatyn ata-anasyna kelip-ketý jolyn tóleýmen qamtamasyz etedi. Qorǵandyq joǵary oqý oryndary bizdiń túlekterdiń bilim deńgeıiniń joǵarylyǵyna da qyzyǵatyn kórinedi. Eń ókinishtisi, sol túlekterdiń elge qaıtatyny birli-jarym ǵana. Endi bizde de grant kóp bólinip jatyr. Osy jóninde túlektermen, ata-analarmen áńgimeler ótkizdik. UBT tapsyrmaıtyn túlekter kolledjderdi qalap otyr, – deıdi Botagóz Dúzenova.
Jangeldın aýdanyndaǵy Y.Altynsarın mektebin bıyl bitirgeli otyrǵan Sherhan Esenbek te UBT tapsyrmaıtyndardyń qatarynda.
– Men mektepti «jaqsy» baǵamen bitirgeli otyrmyn. Biraq UBT tapsyrmaımyn. Arqalyq qalasyndaǵy medısına kolledjine qujat tapsyramyn, feldsher bolǵym keledi, – deıdi Sherhan.
Rasynda, aýylǵa bilikti feldsher de kerek emes pe? Eń bastysy, túlek ýaqyt talabynan qalyp qoımasa, bilimin jetildire berse, bilikti feldsher bolyp, týǵan jerge kelse utylamyz ba? Sherhannyń qatarlastary, armandastary qaı oqýdy bitirse de, týǵan jerdi túletse eńbektiń qaıtqany da sol bolar edi.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
