Men dástúrli oqytý júıesimen bilim alǵan túlektiń birimin. Búgingi el maqtanyshtarynyń barlyǵy sol júıemen bilim alǵan, ol júıe olardyń ómirden óz ornyn tabýyna kedergi jasamady dep oılaımyn. Men de mektepte jaqsy oqydym. Nashar bilim aldym dep eseptemeımin. Qazirgi tańda matematıka pániniń muǵalimimin. Biraq men bul mamandyqty qalaı tańdadym? Bir sát ótken kúnge sheginis jasap kóreıikshi. 2005 jyl. Arman qýǵan túlektermiz. Biz UBT tapsyrǵan ekinshi túlek bolatynbyz. Qandaı pán tańdaý kerek degen suraqqa jaýap izdep kóp tolǵandym. Aqyry mekteptiń dálizinde jasaqtalǵan stendten fızıka pánin tańdaý kóptegen mamandyqqa sáıkes keletinin kórip, fızıkany tańdaǵan bolatynmyn. Maqsat UBT-ny sátti tapsyrý ǵana boldy. Sebebi alǵan bilimim jaqsy bolǵanymen, jańa ómirdi bastaýǵa daıyn emes edim. Men úshin bolashaq bulyńǵyr bolatyn. Mamandyqty sonan soń tańdarmyn dep sheshtim. Keıin ustazymnyń aqylymen matematıkany tańdadym.
Ýnıversıtetti bitirip, mektepte istep júrip, ómirden ne kútetinin aıqyndaı almaǵan mektep túlekteriniń ishinde jalǵyz bolmaǵanymdy kórdim. Mektep bitirip jatqan oqýshylardyń alǵa maqsat qoıa almaıtyny meni oıǵa qaldyrdy. Burynǵy ata-babamyz on úshte otaý ıesi degen, al búgingi qazaq 17 jasynda da ómirge eseıgen kózben qaraı almaıdy. Jańartylǵan bilim berý júıesimen tanysqannan keıin meni mazalaǵan suraqtyń sheshiletinine kózim jetkendeı. Sóıtip jańartylǵan baǵdarlama boıynsha oqytylatyn synyptarǵa sabaq bere bastadym. 2014 jyly deńgeılik kýrstan ótken maǵan bul júıe boıynsha oqytý qıynǵa soqpady. «Alaıda matematıka pániniń mamany retinde bul júıe múldem bizdiń salaǵa kelmeıdi» degen pikirde bolatynmyn. Jańartylǵan bilim berý mazmuny boıynsha biliktilikti arttyrý kýrsyna baryp kelgen soń jumysqa erekshe qulshynyspen kiristim. Bul júıeniń qyr-syryn meńgergennen keıin pikirim de ózgerdi. Endi osy maqala arqyly qoǵamda oryn alǵan jańartylǵan oqytý júıesin túsinispeýshilikterge, keri pikirlerge kishkentaı bolsa da oń áserimdi tıgizip, kózqarastaryn jaqsy baǵytqa aýdarǵym keldi. Bul júıe bizdiń balalarymyzdy qıyndyqtan shyǵatyn jol tabýǵa da, ony jeńýge de, túrli adamdarmen qarym-qatynas ornatýǵa da, olarǵa ne qajet ekenin túsinýge de, ol úshin qandaı qyzmet atqarý kerektigine beıimdeıtinine de tolyqtaı senemin.
Jańartylǵan oqytý júıesiniń artyqshylyǵy kóp dep oılaımyn. Oqýshylar arasynda saýalnama júrgizgende bul júıeniń eń birinshi artyqshylyǵy 5 kúndik oqytý júıesi degen edi. Keıbir ata-analar men oqýshylar 5 kúnde 7-8 sabaqtan oqý aýyr emes pe degen pikir bildirdi. Damyǵan memleketterdiń oqý júıesine kóz júgirtsek, olardyń tájirıbesinde de bul bar nárse. Álem qarqyndy damyp kele jatqan kezeńde muny qajettilik dep sanaımyn.
Sonymen jańartylǵan bilim júıesiniń artyqshylyǵy nede?
Artyqshylyq – baǵanyń qoıylmaýy dep esepteımin. Bul oqýshynyń jańa sabaqty tereń meńgerýine kómektesedi. Osy rette R.Amonoshvılıdiń «Osenkı – kostylı hromoı pedagogıkı» degen pikiri esime túsedi. Degenmen baǵanyń qoıylmaýy oqýshylardyń oqýǵa yntasyna keri áserin de tıgizdi. Baǵa alý úshin oqýǵa úırengen olar ári qaraı ne úshin oqý kerektigin túsinbeı qaldy. Jańartylǵan oqytý jaǵdaıynda úı jumysyn oryndaǵany jáne jańa sabaqty túsingeni tek qalyptastyrýshy baǵamen baǵalanady jáne oqýshylar bul baǵalaýdyń toqsandyq baǵasyna áser ete alatynyn, qalyptastyrýshy baǵalaý tapsyrmalary bólim boıynsha baǵalaýda jáne toqsandyq baǵalaý jumystaryn oryndaýda mańyzdy ekenin túsindi. Bul jaǵdaı balanyń sabaǵyn emes, búkil sanasyn ózgertedi dep oılaımyn. Balalar osylaısha baǵalaný úshin emes, bilimderin qoldaný úshin oqyp, bilim alýǵa tyrysatyn bolady.
Jańartylǵan oqytý júıesi týraly qarsy pikirdi ata-analardan ǵana emes, bilim salasyna tikeleı qatysy bar adamdardan da estýge bolady. Meniń oıymsha, ár maman bul júıeniń artyqshylyǵyn janymen túsinýi qajet. Men de oqý jylynyń basynda sondaı pikirde bolǵanymdy aıttym. Sebebi matematıkany esep shyǵara berý arqyly ǵana uǵyp, túsinýge bolady dep oıladym. Al sabaqtyń ústindegi topqa bólý, shattyq sheńberi, toptyq jumystar tek ózi qysqarǵan az ýaqytymdy alady dep oılaǵanmyn. Árıne sabaqta kóńil kúıi joq, oqýǵa yntasy joq oqýshy eshqashan eńbektenýge tyryspaıtynyn túsine tura ýaqytqa tirelip qalatynmyn. Eki aptalyq biliktilikti arttyrý kýrsyna barǵanymda oqýshylardyń ornynda bolyp, kózim ashylǵan sekildi. Sabaqta bizdiń qoldanyp júrgen ádis-tásilderimiz de, búgingi sabaqtyń formasy da óte durys ekenine kózim jetti. Búginde bul júıeniń durystyǵyna sendim, áriptesterimdi de sendirgim keledi. Ata-analarǵa ótkizgen sabaqtyń sońynda bir ata-ananyń pikiri maǵan úlken túrtki boldy. Ol: «Bul júıe matematıkaǵa óte jaqsy eken, biraq aýyzsha sabaqtarǵa múldem kelmeıdi», dedi. Birneshe aı buryn osy pikirge qarama-qaıshy pikirdi bildirgen edim. «Bul júıe – tek aýyzsha sabaqtar úshin ǵana tamasha. Al matematıka, fızıka jáne hımııany bulaı oqytý durys emes. Bizge burynǵy júıe óte jaqsy», dedim. Sóıtsem «bul júıe bizge emes, basqa pánderge jaqsy» degen oı ózgelerge de keledi eken. Meniń túsinýime ata-ananyń pikiri áser etti.
Oıymdy aıaqtaı kele ata-analarǵa bilim júıesindegi jospardy iske asyratyn ustazdarǵa senińiz degim keledi. Ustaz – úzdiksiz bilim alatyn jalǵyz mamandyq ıesi. Sondyqtan biz bul júıeniń qyr-syryn meńgerip, bolashaq urpaqty kútken dárejege jetkizetinimizge ýáde bergim keledi. Aldymyzǵa bir maqsat qoıa otyryp, sol maqsatqa jetý jolynda shákirtterdiń júregine jol taýyp, árekettendire bilý sheberligine jetsek, egemen eldiń ul-qyzdary synı turǵydan oılana alatyn bolady. Maqalanyń basynda aıtylǵandaı, «men kim bolamyn, qandaı pándi tańdaımyn?» degen suraq olarda bolmaıdy. Sebebi alǵan bilimin ómirde qoldana bilýge úırenip shyǵady. Jańartylǵan baǵdarlama boıynsha bilim alǵan túlektiń armany asqaq, oıy kemel, bolashaǵy jarqyn. Sonyń arqasynda biz básekege qabiletti, irgesi myqty el bolamyz. Sózimniń sońyn «Qazaqtyń taǵdyry, keleshekte el bolýy da mektebiniń qandaı negizde qurylýyna baryp tireledi», degen A.Baıtursynovtyń sózimen sabaqtaǵym keledi. Jańartylǵan bilim júıesin qoldaımyn!
Álııa BAIMÝRZIEVA,
Pýgachev mektep-balabaqsha kesheniniń muǵalimi
Batys Qazaqstan oblysy,
Bórli aýdany
