Qasym-Jomart Toqaev: О́ńirlerdiń órkendeýi – el damýynyń negizi

«Tarıhy baı, qazynaly meken Atyraý elimizdegi ınvestısııa kóleminiń úshten bir bóligin qamtamasyz etip, iri otandyq jáne sheteldik kompanııalardyń qarjy­lyq múd­deleri shoǵyrlanǵan óńir. Bul eli­miz­de óndiriletin kómirsýtegi shıkizaty­nyń negizgi eksporttaýshysy retinde, res­­pýb­­lıkalyq bıýdjetke qomaqty kiris tú­­s­i­­re­tin donor óńirlerdiń qatarynda», – dedi Senat Tóraǵasy kezdesýge jı­­nalǵan halyqtyń aldynda sóılegen sózinde.

Senat Tóraǵasy Q.Toqaevtyń Atyraý hal­qymen kezdesýde aıtqan: óńirlerdi bıýd­jet kiristerin ulǵaıtýǵa yntalandy­rý, ınnovasııalyq, sıfrlyq ekonomıkany meńgerý, agroónerkásiptik keshendi jań­­ǵyrtý, bızneske memlekettik qoldaý kór­­setý, jastar saıasaty jáne adam kapı­ta­lyn damytý, taǵy da basqa mem­leket­tik saıa­sat­tyń ózekti máseleleri jónin­degi oılaryn qysqasha tujyrymdap usyn­ǵandy jón kórdik.

Bıýdjet júıesi tıimdi ıgerýdi qajet etedi

Eldiń ekonomıkalyq ál-aýqaty óńir­lerdiń básekege qabilettiligine tike­leı táýeldi. Sondyqtan óńirlerdi bıýd­jet kiristerin ulǵaıtýǵa yntalandyrý óńirlik saıasattyń basym baǵdary bolýy qajet. Bul oraıda, jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń bıýdjettik prosesti jáne kommýnaldyq menshikti basqarýdaǵy quzyretin keńeıtý maqsatynda aǵymdaǵy jyldan bastap aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldar men aýyldyq okrýgterdiń derbes bıýdjeti engizildi.

Alaıda elimizdiń bıýdjet júıesi áli de bolsa jetildirýdi qajet etetinin mo­ıyndaýymyz kerek. Jergilikti bıýdjettiń kirisin tolyqtyratyn qarajat kózi negizi­n­en respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin transfertterden quralyp otyr. Bul máselelerdi Parlament depýtattary Úki­met aldynda turaqty túrde kóterip kele­di. Bıýdjet máselesin teńgerimdi túr­de sheshý Atyraý oblysy úshin de tıim­di bolar edi. 

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha shaǵyn jáne orta bıznesten túsetin korporatıvtik tabys salyǵyn óńirlik bıýdjetterge berý josparlanǵan. Bul ákimderdiń salyq bazasyn keńeıtýge degen yntasyn arttyratyny anyq.

Ortalyqtaǵy jáne jergilikti jerler­degi atqarýshy bılik organdary árbir óńirdiń áleýetin eskere otyryp, bıýdjetti tolyqtyrý kózderin anyqtap, rezervterin izdestirýi tıis.

Sıfrly ekonomıkany meńgerýde syldyr sóz ben qurǵaq uranǵa oryn joq

Memleket basshysy óz Joldaýynda Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıynda eldiń tabysty damýynyń jańa baǵytyn tujyrymdap berdi. Bul – strategııalyq qujat. Ony iske asyrýǵa barshamyz asa joǵary jaýapkershilikpen qaraýǵa tıispiz, bul máseleni sózbuıdaǵa salyp keıinge qaldyrýǵa bolmaıdy. «Syldyr sóz» ben «qurǵaq uran» naqty iske kóleńkesin túsirmeýi tıis.

Qazaqstan óte qysqa merzimde tehno­lo­gııalyq jańǵyrtýdy, ınnovasııa­lyq ındýstrııalandyrýdy, adam kapıtalyn damytýdy, kásipkerlikke naqty qol­daý kórsetýdi, sonymen qatar bazalyq sala­lar bolyp tabylatyn agrarlyq sektor­dy, kólikti jáne logıstıkalyq ınfraq­ury­lymdy damytýdy qolǵa alýy tıis.

Aýyl sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamalary ózgere bermeýi tıis

Agroónerkásiptik keshendi jańǵyrtý barysynda eńbek ónimdiligi men eksport áleýetin arttyrýǵa erekshe kóńil bólinetin bolady. О́nimniń sapasy men ekologııalyq tazalyǵyn saqtaı otyryp, aýyl sharýashylyǵyn qarqyndy damytý – bizdiń aldymyzda turǵan basty maqsat bolyp tabylady.

Úkimet Aýyl sharýashylyǵyn damytý tujyrymdamasyn aıqyndaýdy naqtylaı túsýi qajet. Tujyrymdamalar men baǵ­dar­lamalardyń jıi ózgeriske ushy­raýy strategııalyq jaǵynan eshqan­daı paıda ákelmeıdi, kerisinshe osy mańyzdy sala­nyń turalaýyna sebep bolatyny anyq.

Bızneske memlekettik qoldaý kórsetý jáne bıznesti qoldaý sharalarynyń jańa toptamasyn ázirleýdi elektrondyq formatqa aýystyrý jumystaryn júıeli túrde júrgizýimiz kerek. Ásirese óńirlerdegi bıznestiń ahýalyn jaqsartý boıynsha senimdi áreketterge kirisýimiz qajet. Bıylǵy jyly Parlament tıisti zańdarǵa elimizdegi kásipkerlik qyzmetti odan ári yntalandyrý men damytýǵa baǵyttalǵan túzetýlerdi qabyldady.

О́zin-ózi jumyspen qamtyǵandar jaıy ózekti

Áleýmettik saıasat azamattardy tolyq­qandy ekonomıkalyq bolmysqa beıim­deý arqyly júzege asyrylatyn bolady. Áleýmettik kómekke arqa súıep, tek mem­lekettiń járdeminen dámetip oty­ra berýge boı úıretetin jaǵdaılarǵa biz tos­qaýyl qoıýymyz qajet. Qazaqstan – burynǵy keńestik respýblıkalar ishin­de óz azamattaryna aýqymdy járdem kór­­­setip kele jatqan jalǵyz memleket. Bir ǵana aýyl sharýashylyǵynyń ózin­de je­­ńil­­dikpen beriletin nesıelerdi qosa al­­ǵanda, birneshe sýbsıdııalardyń túrleri bar.

О́zin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń máselesi tolyq sheshimin tappaı otyr. Olar­dyń sany 2 mıllıonnan asyp tústi. О́zin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń edá­ýir bóligi, ıaǵnı 70 paıyzdan astamy, aýyl sharýashylyǵy men saýda salasyna tıesili.

Prezıdent Úkimetke ózin-ózi jumys­pen qamtyǵandardyń máselesine úlken yjdaHattylyqpen asa muqııat qaraýdy tapsyrǵan bolatyn. Salyq salýdan buryn olarǵa memleketpen ózara is-qımyl jasaýdyń túsinikti ári yńǵaıly tetigin usyný qajet. Jańa mamandyq alýy­na, jumysqa turýyna, óz isin bastaýyna keńi­nen múmkindik berý kerek. Ol úshin bul sanat­taǵylardy tyǵyryqtan shyǵarýdy ynta­landyratyn ekonomıkalyq jaǵdaı týǵyzýdy oılastyrǵan jón. Bul jerde bıýrokrattyq ákimshilik ádister orynsyz.

Halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý – búkil memleket saıasatynyń basty maq­saty. Memleket basshysynyń «7-20-25» baǵ­darl­amasy elimizdiń barlyq óńir­lerin­degi kóptegen otbasyna óz tur­ǵyn úıin satyp alýǵa múmkindik bere­di. Jeńil­detilgen shaǵyn nesıe berý kó­lemin ulǵaıtý azamattardyń kópshiligine óz isin ashýǵa naqty jaǵdaı jasaıdy. Qosym­­sha bilim berý granttaryn bólý jáne jań­adan jataqhanalar salý myńda­ǵan jas qazaqstandyqtar úshin qolaı­ly múmkindikterge jol ashady.

Qazaq tiliniń mártebesin arttyrý mańyzdy

Qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý boıyn­sha jumys jalǵasýda. Endigi ózek­ti másele – qazaq tilin qoǵamdaǵy la­ıyq­ty orny­na kóterip, mártebesin odan ári artty­rý. Táýelsizdik jyldary ana tili­mizdi da­my­­tý jolynda edáýir oń ózge­ris­ter oryn aldy, osy úrdisti jalǵastyra berýi­­miz qa­­jet. Muny sóz qadirin óz qadi­r­i­nen kem kór­­meıtin árbir qazaqtyń pary­zy dep bilemin.

О́z halqynyń tarıhyn, salt-dástúri men mádenıetin qurmetteıtin rýhta tár­bıelengen, progress pen ınnovasııaǵa beıim jańa býyn – qazaq jastary túbe­geıli rýhanı jańǵyrýdy júzege asyratyn asa qýatty kúsh jáne bul iste sheshýshi ról atqarýy tıis.

Senat Tóraǵasy, sondaı-aq shıkizattyq emes salany, onyń ishinde ónerkásipti, saý­­­da men qyzmet kórsetý salalaryn da­my­­­týǵa, aýyl sharýashylyǵynda tamaq óner­­­k­á­si­bin jáne balyq resýrstaryn qaı­ta óń­­­­deý­­di damytýda Atyraý oblysy­nyń múm­­kin­dikteri mol ekenine nazar aýdartty.

Sóz sońynda Q.Toqaev «Biz, depýtattar, óz tarapymyzdan óńirlerdiń tıimdi damýyna baǵyttalǵan bastamalarǵa qoldaý kórsetip, jergilikti memlekettik basqarý men ózin-ózi basqarýdy zańnamalyq tur­ǵydan jetildirýdi qamtamasyz etetin bola­myz. Qazaqstannyń jańa álem­degi kósh­bas­shy elderdiń qataryna kirýin qam­ta­­ma­syz etýde bizde qajetti jaǵdaı­lardyń bári bar. Bizdiń halqymyz eń ozyq el­de­rdiń qataryndaǵy áleýmettik jaǵy­nan baqýat­ty memlekette ómir súrýge laıyq», – dedi.

Q.Toqaev sapar aıasynda aımaqtyń ekonomıkalyq áleýetimen tanysty. Sapar baǵdarlamasy boıynsha «Atyraý munaı óńdeý zaýyty» «Jigermunaıservıs», «AtyraýMunaıMash», «Atyraý­Agro­Felıks», «Caspian Royal Fish» jaýap­ker­shiligi shekteýli seriktestikterine baryp, jumysshylarmen kezdesti.

Ádilbek QABA