«...Aýyl turǵyndary úshin medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin keńeıtýge aıryqsha nazar aýdarý qajet. ...Qazaqstan úshin kóliktik medısına óte kókeıkesti, sondyqtan biz ony damytatyn bolamyz. Jumylǵysh medısınalyq keshender-avtoklınıkalar sanyn 50 birlikke deıin jetkizý qajet. Olardy shyǵarý Qazaqstanda júzege asyrylýǵa tıis.»
Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynan.
ADAM DENSAÝLYǴYNA QYZMET ETETIN KÁSIPORYN
«Aqtóberentgen» AQ TMD elderindegi rentgen tehnıkalaryn shyǵaratyn birden-bir ejelgi jáne bedeldi kásiporyn bolyp tabylady. Al elimizdegi medısınalyq jáne óndiristik osyndaı tehnıkalar shyǵaratyn jalǵyz kásiporyn. Ústimizdegi jyly kásiporyn óziniń 69 jyldyǵyn merekeledi. Osy jyldarda kásiporyn shaǵyn zaýyttan rentgen qondyrǵylaryn shyǵaratyn birden-bir iri kompanııaǵa deıingi óndiristik qalyptasý jolynan ótti. Ujymda óndiristik mol tájirıbe jınaqtaldy, bul zaýytqa osy zamanǵy álemdik standarttarǵa saı sapaly medısınalyq ónimder shyǵarýǵa múmkindik berdi. Ekonomıkalyq baılanystar úzilgen kezdegi azǵantaı ýaqyt sharýashylyq konıýnktýralyq turaqtandyrýdan keıin kásiporyn qarqyndy damýǵa bet burdy. «Qazaqstan Damý banki» AQ-pen birlese otyryp, birqatar Eýropa elderiniń, Kanada men Japonııanyń osy zamanǵy ozyq qondyrǵylarymen jabdyqtalǵan jańa óndiristik qýattar iske qosyldy. Munda óndiristi tereń jańǵyrtý júrgizildi. Ol óndiriletin ónim sapasyn anaǵurlym jaqsartýǵa jáne olarǵa degen tutynýshylar suranysynyń artýyna yqpal etti. Jańǵyrtý úderisinde kásiporyn birinshi kezekte óndiristik prosestiń ekologııalyq tazalyǵyna, ónimderiniń básekege qabilettiligine, joǵary ónimdiligi men bolashaqtaǵy múmkindikterine baǵyt ustady. Mysaly, qazir munda Batys Qazaqstanda úzdik galvanıkalyq tehnologııalyq jeli paıdalanylady. Onda ekologııalyq taza, las qaldyqsyz sýmen qamtamasyz etýdiń tolyq aınalymy qaralǵan. Joǵary voltti toraptar óndiristik jelisinde vakýýmdyq qondyrǵylar paıdalanylady. Bul burynǵy Keńes Odaǵyna qarasty elderdegi osy zamanǵy rentgen-dıagnostıkalyq qondyrǵylaryn shyǵarý jóninen úzdigi bolyp otyr. О́tken jyly kásiporyn respýblıkalyq ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda iri ınnovasııalyq jobany júzege asyrdy, munda 16 qımaly kompıýterlik tamograf shyǵaratyn joǵary tehnologııalyq óndiris paıdalanýǵa berildi. Bul jobany júzege asyrýda álemdik deńgeıdegi ónimderdi kóptep shyǵarýmen belgili bolǵan eń úzdik «GENERAL ELECTRIC» transulttyq kompanııasy senimdi seriktes boldy. Bundaı óndiristiń Qazaqstanda teńdesi joq. «KAZNEX» korporasııasy bastamasymen Anglııanyń «HEMINGFORD INTERIM MANAGEMENT» kompanııasy júrgizgen aýdıttiń nátıjesinde aksıonerlik qoǵam óz ónimderin eksportqa shyǵarýǵa anaǵurlym daıyn qazaqstandyq on mashına jasaý kásiporyndarynyń qataryna kirdi. Kásiporyn óndiristi ártaraptandyrý úderisin belsendi júrgizýde. Paıdalanylatyn tehnologııalyq prosester oǵan joǵary sapaly ǵylymı negizdelgen buıymdar shyǵarýǵa múmkindik beredi. Elbasy Nursultan Nazarbaev osynda bolǵanda kásiporynnyń qazirgi ustanyp otyrǵan óndiristik-tehnologııalyq baǵytyn joǵary baǵalaǵan bolatyn. Munda kásibı sheberligi joǵary zerteýshiler, konstrýktorlar, ınjenerler eńbek etedi. Arnaýly konstrýktorlyq bıýro kompanııanyń júregi dese de bolǵandaı. Munda dúnıege kelgen batyl ıdeıalar óndiriske jol tartyp, ómirde júzege asyrylyp jatady. Kásiporynnyń basty baǵyttarynyń biri ISO9001, ISO 13485 halyqaralyq standarttary men 9342ES dırektıvalary talaptaryna sáıkes sapa menedjmenti júıesiniń nátıjeliligin turaqty arttyrý. Bul baǵyttaǵy izdenister de tabysty bola túsýde. Satybaldy SÁÝIRBAI.
KOMPIýTERLIK TOMOGRAF О́ZIMIZDE ShYǴARYLADY
Bizdiń zaýytta shyǵarylatyn 16 qımaly kompıýterlik tomografqa elimizde balama joq. Bizde shyǵarylǵan alǵashqy osyndaı kompıýterlik tomografty Aqtóbe qalasyndaǵy medısınalyq mekemeniń birine ótkizdik. Qazir osy óndiristi ıgerýge tehnologııalyq daıyndyq pen ony derbes bólekteýdi jalǵastyrýdamyz. Biz ıgerip jatqan ınnovasııalyq joba Elbasy tapsyrmasyn oryndaýdaǵy sátti qadam bolyp tabylady. Kásiporyn óndiristi keń kólemde jańǵyrtýmen birge óndiristi ártaraptandyrý jumystaryn da belsendi júrgizýde. Jyljymaly flıýorografııalyq keshenderdi shyǵarý boıynsha baı tájirıbe negizinde jáne qashyq jáne barý-kelýi qıyn eldi mekenderde turatyn turǵyndardyń stomatologııalyq tekserýge zárýligin eskerip, zaýyt «ZıL» jáne «KamAZ» avtomobılderine ornatylǵan jyljymaly stomatologııalyq kabınetter óndirisin jolǵa qoıdy. Alǵashqy nusqalary synaqtan oıdaǵydaı ótip, jumys istegen dárigerlerden laıyqty baǵasyn aldy. Keshendi avtomobılge ornatylǵan óz aldyna derbes stomatologııalyq kabınet deýge ábden bolady. Ol Fransııanyń, Shveısarııanyń, Germanııanyń jáne Chehııanyń osy zamanǵy qondyrǵylarymen jaraqtandyrylǵan. Bul qondyrǵylardyń kómegimen aýrýlardyń dıagnostıkasynyń, terapııasynyń jáne hırýrgııasynyń barlyq túrlerin oryndaýǵa bolady. «Stomkar-Ý» dep atalatyn keshen zaýytta shyǵarylatyn 19-shy ónim, ózi tektes tórtinshi jyljymaly keshen. Mars MAHMÝTOV, «Aqtóberentgen» AQ atqarýshy dırektory.
EKINShI ÚIIM ISPETTI
Men orta mektepti bitirisimen-aq osynda jumysqa ornalastym. Munda aǵam, apalarym jumys isteıtindikten osy zaýyt tartty da turdy. Oǵan qazir esh ókinbeımin. Zaýyttaǵy jumysqa tez tóseldim. Bilmegenimdi suradym, qolymnan kelmegenin úırendim. Eńbegim baǵalanyp, maqtaý-marapattarǵa da ıe boldym. Rentgen apparatýralarynyń elektrondy bólshekterin qurastyrýdyń ózindik qıyndyqtary da bar. Tájirıbe jınaqtaı kele, onyń da uńǵyl-shuńǵylyn ıgerip kettim. Alaıda, keshegi ótpeli kezeńde bul kásiporyn da qıyndyqqa kezikti. Turmys quryp, balaly bolǵannan keıin, basqa da sebeptermen biraz ýaqyt jumysymda úzilis boldy. Qazir burynǵy jumysyma qaıta kiriskenime de bes-alty jylǵa aınaldy. Jumysym ózime unaıdy, úırengen ujymym. О́tken jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev oblysqa sapary kezinde bizdiń kásiporynǵa kelip, jumysshylarmen kezdesti. Men Elbasy aldynda sóz sóılep, alǵa qoıylǵan mindetterdi abyroımen oryndaıtynymyzdy jetkizdim. Bul meniń Elbasymen alǵashqy jaqynyraq júzdesýim edi, biraz tolqydym. Nursultan Ábishuly kásiporyn ustanyp otyrǵan ınnovasııalyq baǵytqa rızashylyǵyn bildirdi, onyń qaıtarymdy bolatynyna senim artty. Shyndyǵynda da, munda sońǵy jyldary eksportqa baǵyttalǵan ónimder shyǵarýǵa múmkindik beretin ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar júzege asyrylýda. Basqasyn bylaı qoıǵanda, Elbasyna kórsetilgen kompıýterlik tamograftyń ózi nege turady. Mundaı kompıýterlik tamograf elimiz boıynsha bizde ǵana shyǵarylady. Onyń bolashaǵy zor, suranysqa ıe medısınalyq qondyrǵy ekeni sózsiz. Qazir biz qurastyrǵan rentgen apparattaryna, jyljymaly medısınalyq keshenderge elimizdiń óńirlerinen ǵana emes, alys-jaqyn shetelderden tapsyrys túsip jatqanyna kóńil marqaıady. Tapsyrys bolsa, jumys ta yrǵaqty júredi, tabys ta bolady degendeı. Biz erteńgi kúnge degen senimmen eńbek etýdemiz. Aqjarqyn OMAROVA, elektr-montajdaýshy.
EŃBEK ZAŃDYLYǴY BASTY NAZARDA
Shyny kerek, ekonomıkalyq baılanystardyń úzilýi óńirdegi eń ejelgi kásiporyn bolyp tabylatyn bizdiń zaýytty da aınalyp ótpedi. Alaıda, ekonomıkalyq daǵdarys jaǵdaıynda da negizgi óndirisshiler men ınjener-tehnıkalyq quramdy saqtap qalýǵa qol jetkizildi. Búgingi tańda kásiporyn aıaǵynan turyp, damýdyń jolyna tústi deýge bolady. Qazir zaýytta 200-den astam adam eńbek etedi. Olardyń 90 paıyzdan astamy kásipodaq múshesi bolyp tabylady. Munda ózge óndiris oryndaryndaǵydaı kásipodaqty basy artyq býyn dep qaramaı, burynnan qalyptasqan dástúrge adaldyq tanytty. Ekonomıkalyq kúrdeli jaǵdaıda da ardagerlerimizge áleýmettik qoldaý kórsetýdi umytqanymyz joq. Onyń qasynda qazirgi jaǵdaıymyz shúkirshilik deýge keledi. Sondyqtan aksıonerlik qoǵam basshylyǵy kásipodaq jumysyna qoldaý-kómek kórsetýden qashpaıdy. Ujymdyq kelisim-shartqa sáıkes jeńildikter, qajet etetinderge materıaldyq kómek qarastyrylǵan, ardagerlerimizdi eshqashan esten shyǵarmaımyz. Jumysshylarǵa arnaýly kıim men tamaq beriledi. Olarǵa eńbek ótiline qaraı qosymsha demalys kúnderi qosylady, áıelderge balaly bolǵanda, týysqandary qaza bolǵandarǵa aqyly demalys qarastyrylǵan. Joǵary oqý oryndarynda óndiristen qol úzbeı oqıtyndarǵa, olardyń mamandyǵy zaýytqa qajet bolsa, aqyly eńbek demalysy beriledi. Ujymdyq kelisim-shart úsh jylǵa jasalyp, ár jarty jyl saıyn tekserýler júrgizilip, qajet bolǵan jaǵdaıda ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi. Munyń barlyǵy da eńbek jaǵdaıyn jaqsartý jáne eńbek ónimdiligin arttyrýǵa baǵyttalady. Osynda 25 jyl jumys istegen zaýyttyń ardagerleri, al 40 jyl jasaǵan er adamdar men eńbek ótili 35 jylǵa tolǵan áıelder «Qurmetti ardager» ataǵyna ıe bolady. Zeınet jasyna tolǵandarǵa 25 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde syılyq beriledi. Zaýyttyń jumysshylarynyń basym bóligi eńbek ardagerleri. Buǵan deıin jastar munda kelmedi, stanokta turýdy aýyrsynady. Tokar, frezerovshık, elektr qurastyrýshy mamandyqtaryna tóselip ketý úshin kemi bes jyl qajet. Sonda ǵana eńbekaqysy joǵarylaıdy. Jastar bolsa tez kóp qarjy tapqysy keledi. Degenmen sońǵy jyldary jastardy qabyldap jatyrmyz. Kásiporyn jumysshylarynyń ortasha eńbekaqysy alǵashqy jartyjyldyqta 90 myń teńgege jetti. Kásipodaq komıteti jumys berýshiniń eńbek jáne óndiris zańdylyǵyn saqtaýyn qadaǵalaıdy. Bul baǵytta aksıonerlik qoǵam basshylyǵymen ózara túsinistik qalyptasqan. Budan basqa da mádenı-sporttyq sharalarǵa uıytqy bolyp, ujymnyń uıymshyldyǵyn nyǵaıtý baǵytynda jumystar atqarylady. Sergeı BONDARENKO, kásipodaq komıtetiniń tóraǵasy.
NEGIZGI KО́RSETKISh – SAPA
Meniń sanaly ómirim osy zaýytpen tikeleı baılanysty. Orta mektepti bitirgennen keıin osynda eńbek jolymdy qaıraýshylyqtan bastadym. Keńes armııasy qatarynda áskerı boryshymdy ótep kelgen soń Saratov polıtehnıkalyq ınstıtýtyn óndiristen qol úzbeı júrip oqyp, támamdadym. Konstrýktor, sheber boldym. Zaýyt basshylary osy bólimdi basqarýǵa senim artty. Bas tehnolog bólimi óndiristi jańa buıymdar shyǵarýǵa daıyndaýmen aınalysady. Jańa qondyrǵylar men tehnologııalardy shyǵarýǵa jáne engizýge jumystanamyz, ChIP stanoktaryna baǵdarlamalar quramyz. Barlyq jańa ónimderdiń syzbasyn syzyp, qalaı daıyndalýy qajettigine bas-kóz bolamyz. Bul óte jaýapty da kúrdeli mindet. Esepteýler men syzbalardan múlt ketýge bolmaıdy, ondaıda jumys úderisinde kidiris bolady, al ol ónim sapasyna áser etedi. Bólim qyzmetkerleri tájirıbeli , bilikti mamandar, óz isiniń sheberleri deý oryndy. Sondyqtan da jumysta qolaısyzdyq bolmaıdy. Júrek qalaýymen tańdaǵan mamandyqtaryna degen adaldyqtan bolar uzaq ýaqyt týǵan kásipornynan taban aýdarmaı jumys istegender qatary kóp. Bir-birimizdi ısharadan-aq túsinip jatamyz. Eńbek jaǵdaıy jaqsy, ónimdi jumys isteýdiń barlyq múmkindikteri qarastyrylǵan. Biz «Medkar», «Stomkar», «Mamokar» sııaqty halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa qyzmet kórsetetin rentgen-dıagnostıkalyq apparattar shyǵaratyn bedeldi kásiporynda jumys istegenimizdi maqtanysh tutamyz. Sondyqtan da óz isimizge asqan jaýapkershilikpen qaraýǵa daǵdylanǵanbyz. Zaýyt markisi bizdiń árqaısymyz úshin óte qadirli. Sebebi, bul bizdiń ekinshi úıimiz, kúnkórisimizdiń kózi, elimizdiń atyn shetelderge tanytyp otyrǵan ozyq óndiris orny. Aqtóberentgendikter muny oryndy maqtanysh tutady. Abaı BATANOV, bas tehnolog.
ZAMAN TALABYNA SAI DAMÝ
Qazirgi ýaqytta zaýyt bes túrli mobıldi rentgen júıesin jáne 16 stasıonarlyq medısınalyq rentgen apparattaryn shyǵarady. Zaýytta metaldardy alyp, elektrondy jınaqtaý jáne metall toraptaryn daıyndaýdan bastap daıyn ónim shyǵarýǵa deıingi óndiristiń tolyq sıkli atqarylady. О́nimder joǵary halyqaralyq sapa standarttary boıynsha sertıfıkattalǵan. Memlekettik tapsyrys bolsa jumys qarqyndy júredi. Sońǵy eki jylda tapsyrystar kóptep túsip, jumys kólemi artty. Ústimizdegi jyly otyzǵa jýyq mobıldi keshender jetkizýge kelisim-shart jasaldy. Kásiporynda taǵy bir biregeı joba qolǵa alyndy. Ol Qazaqstandaǵy apattyq medısına qyzmeti úshin kóp salaly jyljymaly medısınalyq keshen, ıaǵnı medısınalyq gospıtal qurastyrý bolyp tabylady. Bul gospıtal – iri tótenshe jaǵdaı kezinde qoldanylatyn keshen. Apatty jaǵdaıda zardap shekkender men aýrýlarǵa saýatty medısınalyq kómek kórsetý, olardy ýaqytsha gospıtaldaý, bazalyq emdeý jáne basqa da qyzmet túrleri kórsetiledi. Bolashaqta hırýrgııalyq, ýrologııalyq jáne basqa rentgen-dıagnostıkalyq tehnıkalar shyǵarý kózdelýde. Bizdiń ónimderimizge ishki rynokta ǵana emes, syrtqy rynok ta kóz tigýde. Sonyń ishinde zaýytta shyǵarylatyn palatalyq rentgen apparatýralaryna Bolgarııa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Basqa shetelder de bizben áriptestik qatynas ornatýǵa yntaly bola túsýde. Ústimizdegi jylǵy on aıda ǵana 2,5 mıllıard teńgeniń ónimderi ótkizildi. Bul ótken jylǵy kórsetkishten anaǵurlym kóp. Jalpy, kásiporynda jańa ónimder shyǵarý, burynǵylaryn jetildirý baǵytynda júıeli jumystar júrgizilýde. Munyń ózi aksıonerlik qoǵam alar asýlardyń alda da alasarmaıtynyn kórsetedi. Borıs KAMYNIN, strategııalyq damý jónindegi dırektor.
QALAǴAN KÁSIBIM – О́MIRLIK NÁSIBIM
Meniń zaýytta jumys istegenime 42 jyldyń júzi bolypty. Árıne, osy jyldarda kásiporyn adam tanymastaı ózgerdi desem artyq aıtqandyq bolmas. Jańa tehnıkalar satyp alyndy, básekege qabiletti ónimder shyǵarylýda. Sehtaǵy qondyrǵylar Japonııadan, Germanııadan ákelingen. Tokarlyq stanoktar da jetildirilgen, sapaly da jańa. Joǵary tehnologııalyq rentgen apparatýralaryna ornatylatyn bólshekter de álemdik standarttarǵa saı bolýy kerek. Jalpy, tokarlyq mamandyqtyń qyr-syry kóp, eń myqtymyn degen sheberdiń óziniń bilmeıtini bolýy bek múmkin. Sondyqtan ár bólshekti jonǵanda uqyptylyq pen baıqampazdyq kerek. Sonda ǵana sapaly bolady. Tokarlyqqa jastar kelmeıdi. Olar bul jumysty aýyrsynady, eńbekaqysyna kóńilderi tolmaıdy. Biz osy mamandyqpen óz ómirimizdi sabaqtastyrǵandyqtan osydan artyq jumysqa kóńilimiz de aýmaıdy. Munda qazir joldasym da eńbek etedi. Biz zeınet jasyndamyz. Alaıda, kásiporyn basshylary jumys jasaı berýimizdi qalaıdy. Al, eńbek etip qalǵan adamnyń qarap otyra almaıtyny belgili ǵoı. Eńbek jaǵdaıymyz jaqsy, jalpy, ardagerlerge degen kózqarasqa da rızamyz. Zaýyt kózge de, kóńilge de ystyq. Sondyqtan kásiporynnyń jańa jaǵdaıda jumys istep, básekege qabiletti ónim shyǵarýyna, qarqyndy damýyna úles qosyp jatqanymyz kóńilge maqtanysh sezimin uıalatady. Nurlan AITJANOV, 2-sehtyń 5-razrıadty tokari, qurmetti eńbek ardageri. __________________________ Aıqarma betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Aqtóbe oblysyndaǵy menshikti tilshisi Satybaldy SÁÝIRBAI.
