Maqalany oqyp shyǵyp, qaıran qaldym. Alǵashqy oıym qate bolsa da, avtor óte oryndy másele kóteripti. Maqaladan keremet áserlenip, qolyma qalam alýǵa týra keldi.
Maqalada avtor qazirgi adamdardyń durys demala bilmeıtindigin, qaladaǵy adamdar men aýyldaǵy adamdardyń demalysy týraly jazǵan. Iá, shyndyǵynda biz qalaı demalyp júrmiz? Sol demalyp júrgen demalysymyz densaýlyǵymyzǵa paıdaly ma? Jalpy, demala bilemiz be biz?
Árıne demalysty tek uıyqtaý dep qabyldamaý kerek. Ádette, bizdiń jeksenbi kúngi demalysymyz sharýa jasaýmen ótedi. Jeksenbide kir jýamyz, úı jınaımyz, t.b. О́z basym kezekti eńbek demalysymyzda saýyqtyrý oryndaryna barý, sol jerde em alý nemese tabıǵat aıasyna shyǵyp serýendeýdi josparlamaıdy ekenmin. Ol tipti oıyma da kelmegen, josparymda da joq. Ádette meniń úı jaǵdaıyndaǵy demalysym ádebı kitap oqýmen ótedi. Qazirgi ýaqytta Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasyn qaıtalap qolǵa alyp oqyp jatyrmyn. Mektepte oqyp júrgende osy kitapty oqyǵanmen, qazir qaıtalap oqý men úshin keremet rýhanı baılyq, rýhanı demalys desem de bolady. Jalpy, ádebı kitaptardy kóp oqımyn jáne demalyp qalamyn.
Buǵan qosa ózim súıetin ánderdi tyńdaýǵa tyrysamyn – bul da men úshin demalys.
Aýylda turatyn adamǵa teatr, konsert, mýzeı zaldary joq. Tabıǵat aıasyna shyǵyp, balyq aýlaý bolmasa. Al qalada demalys oryndary óte kóp. Ýaqytyn únemdeı biletin, demala biletin adamdar úshin tańdaý kóp. Mysaly, men Oral qalasyna barǵanda mindetti túrde Syrym Datuly eskertkishiniń mańyndaǵy shaǵyn saıabaqqa barǵandy, sol jerde ýaqyt ótkizgendi unatamyn. Qalanyń ishi qansha shý bolsa da, sol jer men úshin múlgigen bir tynyshtyq sekildi. Sebebi kókpen talasqan sýburqaq ádemilikti beıneleıdi. Jap-jasyl aǵashtar, demalyp júrgen adamdar... Ol jerde kóbine úlken adamdardy kezdestiresiń. Baıqaýymsha, kóbine orys ultynyń adamdary demalyp júredi. Demalyp otyrǵan adamdarǵa «jaqsy demalyńyz» dep tilek aıtsań, olar da qýanyp, «raqmet, siz de jaqsy demalyńyz!» dep jatady.
Men úshin dúken aralap, shopıng jasaý demalysqa jatpaıdy. Ol tek ýaqyt óltirý dep oılaımyn. Qalalyq jerde teatrǵa barý, spektakl tamashalaý rýhanı demalystyń bir túri ǵoı. Teatr – bólek álem. Birde qalada oqıtyn ulym tobymen birge teatrǵa barǵan eken. «Mama, teatr degen keremet eken ǵoı, ol jer múldem basqasha eken!» dep maǵan áserin tamsanyp turyp aıtqany bar.
Keıde óz balalarymyzǵa demalystyń da túri bar ekenin, qalaı demalý kerek ekenin de aıtyp otyrý artyq etpes dep oılaımyn. Iá, adam balasy ózi úshin, óziniń demalysy úshin eshteńeden aıanbaǵany jón. Biraq ýaqytty syltaý etetinimiz taǵy bar. Keıde qalalyq jerde ózge ult ókilderiniń ıtpen serýendep júrgenin kóremiz de, «endi serýendeıtin osy ıt qalyp edi» dep ishimizden renjip jatamyz. Múmkin sol adamdar úshin ol demalystyń bir túri shyǵar?!
Sózimniń sońynda «Jaqsy demala biletin adam – mádenıetti adam» dep aıtar edim. Bul meniń jýrnalıstiń jazǵan maqalasyna qosqan óz pikirim.
Jaqsy demala bileıik.
Elmıra ShAIMARDANQYZY,
aǵylshyn tili pániniń muǵalimi
Batys Qazaqstan oblysy,
Aqjaıyq aýdany,
Esensaı aýyly
