Jańǵyrý – daýryǵý emes!

Ulttyq sana jáne onyń ashyqtyǵy, básekege qabilettilik, bilim, Qazaqstan­nyń evolıýsııalyq damýy týraly aıtyp, taıaý jyldardaǵy mindetterdi naqtylap ber­gen maqala talaı jyldar daǵdarǵan sana men ezilgen rýhtyń, toqyraǵan oıd­yń túzelip, qazaqtyń ulttyq rýhy men bolmysyna saı qaıta jańǵyryp, zamanaýı aǵymǵa jańǵyra qosylýyna negizdeledi. Ekonomıkalyq daǵdarys óz aldyna, al aqyl-oıdyń, sananyń daǵdarýy – jan-dúnıeniń aýrýy, rýhanı jutańdaný, oı-óristiń turalaýy – naǵyz kesapat. Adam psıhologııasynda oryn alatyn bul dertter kele-kele ult retinde ózin-ózi tanymaı, tipti jo­ǵaltýǵa, baıyrǵy babalarymyzdyń boıyn­da bar asyltektiń juqanasyn da juqtyrmaı dúbára kúıge túsireri anyq.

Elbasy maqala arqyly halyqty rýhanı oıanýǵa shaqyryp, ulttyq bolmysymyzdy joǵaltpaı, kim ekeni­mizdi ózimizge de, ózgelerge de tanyta otyryp zaman kóshine ekpindeı ilesetin jobalardy qolǵa alý qajettigin meńzedi. Keleshek urpaqqa keshegi babalardyń qasıetti qalpyn jalǵaýdy, qazaqtyń qazaq­tyq bolmysyn saqtaı otyryp, bıik­ke umtylýǵa shaqyrdy. Iá, eldiń er­teńi, ulttyń ulaǵatyn kóksegen qu­jat­ty júzege asyrýǵa jurty jumyla kiris­ti...

Biraq, osy baǵytta oryn alǵan úlken keleńsizdik jaqsy bastamanyń jolyn kesip, orta jolda omaqastyra ma degen kúdik bar. Naqty is, súbeli úles pen ná­tı­je ǵana kútiletin mańyzdy maqala el ishinde jappaı daýryǵýdyń quralyna, ár jerge jalp-jalp etkizip japsyra salatyn jeńil jarnama, kim kóringenniń shalǵaıyna oratylǵan qunsyz qoljaý­lyq­qa aınalyp bara jatqandaı. Baıaǵy keńestik jandaıshaptarǵa jarasa ketetin «shash al dese, bas alatyn» minez qazir el ishinde qaıta asqynyp, «rýhanı jań­ǵyrý­dy» «júz paıyz» júzege asyryp jatyr. Qazir kez kelgen shara, basqosý, jınalys, konsert, shyǵarmashylyq keshter, kórmeler, sporttyq jarystar, óner baıqaýlary, senbilik-tazartý, qoqys jınaý jumystary, ózge de qıt etken­niń bári «Rýhanı jańǵyrýdy» «jamy­lyp» alýdy ádetke aınaldyrǵan. Bul du­rys pa? Mysaly, búgin jınalǵan qo­qysty Mańǵystaýdyń tentek jeli nemese kóshedegi kesir jolaýshy kúni erteń-aq ornyna aparyp qaıta «jaıǵas­ty­rady». Qaıda jańǵyrý, jáne rýhanı jańǵyrý? Bul jerde qoqys jınaýdy jańǵyrtqannan góri, sol kóshedegi kesir jolaýshynyń sanasyn jańǵyrtý ma­ńyz­dy edi emes pe? Mundaı kúndelikti ju­mystardyń rýhanı jańǵyrýǵa qatysy qan­shalyqty? Tipti jyl saıyn dástúrli qalypta ótkizilip júrgen úlkendi-kishili sharalardyń barlyǵy bıyl «Rýhanı jańǵyrý» aıasynda» bola qalypty... Al, babasyna eskertkish turǵyzǵysy kelgen, kitap shyǵaryp, kıno túsirgisi kelgen nemese qandaı da bir sharýasyn kúıttegen jan bul taqyrypty jazǵan aryzy men ótinishiniń negizgi «uranyna» aınaldyrýdy umytpaıdy. Mújálsiz otbasyna, múgedek adamǵa jasalǵan qaıy­rymdylyq kómektiń arasynan da ańǵa­ryp qalamyz, qysqasy «rýhanı jań­ǵyrýdyń» júrmeıtin jeri joq...

Osy jaǵdaılardy kóre júrip, «Elbasy tapsyrmasyn oryndaýda kóz­bo­ıaý­shylyqqa jol berilip jatqan joq pa?» degen oıǵa qalasyz. Bul jyltyraq ju­mys­tardan kim ne utady – múmkin, ál­dekimder úshin jasalǵan jumystyń sany jáne sonymen ólshenetin reıtıng?! Utylatyn – ózimiz. Qarasańyz, Elbasy usynǵan «Rýhanı jańǵyrý» basqa da, jurt «júzege asyryp» jatqan «rýha­nı jańǵyrý» basqa sekildi. Keń aýqym­dy, bıik murattardy kóksegen, eldiń bolashaǵyna, táýelsizdiktiń berikt­i­gine, urpaqtyń laıyqty jetilýine «bir kir­pish qalaǵandaı» paıdaly úles qo­sý­dy maqsat etken maqala san-sapat shara­lar­dyń tasqynynda tunshyǵyp jatyr.

...Bıyl Amal merekesinen soń úıge qurby qyz kele qaldy. Maqsaty – kórisý. Máz-meıram kórisip, bir-birimizge jaq­sy tilekterimizdi jetkizip, das­tar­qan basyna­ otyrǵanbyz. Sálden soń, uıaly telefonyna kelgen habarlamany kózimen sholyp ótken qurbym yrshyp tústi. «Qasqaaaa, jyndy-aý deımin» dedi mańǵystaýsha shoshyna til qatyp. О́zi­niń ishki tolqynys-qorqynyshyn irke almaǵan bolý kerek, ol telefonyn ma­ǵan ustata qoıdy. Masqara! Bala­baq­sha tárbıelenýshisiniń úıine baryp, das­tarqan basyna arqa-jarqa jaı­ǵasqan ba­labaqsha tárbıeshileri óz «qań­ǵyr­ý­­laryn» «rýhanı jańǵyrýǵa» jabys­ty­ra salypty! «Tárbıelenýshi úıinde shaı iship otyrmyz rýhanı jańǵyrý aıasynda» degen jazba da bar. «Shaıǵa shaqyrylmaǵan» kelesi tárbıeshi «Rý­hanı jańǵyrý» olaı emes dep túsin­dirip jatyr... Jýrnalıstik qyzy­ǵý­shylyqpen qurbymnan osy jaz­balar­dy surap alǵym-aq keldi, biraq yńǵaı­syz­dandym. Tárbıeshi de – ustaz, bul áreket ustazdardyń shyn sózi me, ázili me – belgisiz. Biraq, qaı-qaısysynyń da qasi­reti az emes, ult bolashaǵyna qyzmet etýge shaqyrǵan mańyzdy qujattyń úı aralap, shaı iship qydyrǵan qyz-kelin­shek­terdiń jeńil áziline aınalýy tıis pe?! Qurmettiń joqtyǵy, qunynyń ketkendigi me?..

Eger Elbasy tapsyrmasyna saı «Rýhanı jańǵyrý» maqalasynda beril­gen tapsyrmalar naqty nátıjege negizde­l­­mese, san-alýan sharalarmen shýlap óte shyǵatyndaı. Sońynda qolǵa eldiń paı­dasyna jarar áldene qaldyra alsa jaq­sy...

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy, aty aıtyp turǵandaı, bolashaqqa baǵdar. Sondyqtan jańǵyrýdy qańǵyrýǵa da, daý­ryǵýǵa da, dań qylý men tań qylýǵa da aınaldyrýǵa bolmaıdy. Bulaı etsek, ma­ǵynasyz «máńgirýge» urynatynymyz anyq.

Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»

Mańǵystaý oblysy