Sýret Qaıym Muhamedhanovtyń jeke muraǵatynan alyndy
Dına Qaıymqyzy ákesiniń Estaı Berkimbaıulyn eń alǵash ret 1939 jyly maýsymnyń 21-inde Almatyda ótken Qazaqstan jazýshylarynyń ekinshi quryltaıynda kórgenin, kórip erekshe áser alǵanyn, qos tulǵa qaıtarda bir poıyzda, bir vagonda bolyp, abaıtanýshy Pavlodarǵa bara jatqan sazgerdi Semeıde qalyp, úıinde biraz ýaqyt meıman bolýǵa shaqyrǵanyn jazady. Eki aptada talaı syr aıtylyp, talaı áńgime shertilip, talaı án shyrqalsa kerek. Alash qalasyndaǵy emen-jarqyn kezdesýde jas ǵalym «Qorlan» ániniń tarıhy jaıynda da syr sýyrtpaqtaıdy. «Alǵashqy ánimniń aty – «Qorlan». 20 jasymda shyǵardym. Ol ǵashyqtyqtan týdy. Suńqar bolysyndaǵy qypshaq-órik rýy sultannyń Qorlan degen qyzy bar eken. Men ony bir toıda baıqap qaldym. Án shyrqap otyrǵanmyn. Yntalana tyńdaǵan toptan erek eki qyzǵa kózim tústi. Kórkemdeýiniń aty Qorlan eken. Toıǵa sińlisi ekeýi kelipti. Men birden ǵashyq bolyp qaldym. Sol keshte tanystyq, sóılestik. Ol da meni unatyp qalypty. Sóıtip ekeýmiz tabystyq. Aıyrylmasqa serttestik. Kelesi jyly qyzdy alyp qashatyn boldym, sebebi mende aıttyrar mal joq. Biraq alyp qasha almadym. Ákesi qalaıda bilip qoıyp, basqa bireýge uzatyp jiberdi...», dep Estaı Berkimbaıuly áıgili ánniń tarıhyn eń alǵashqylardyń qatarynda Qaıym Muhamedhanulyna aıtyp beredi.
Dına Qaıymqyzy Estaı aqyn eki apta qurmet-qoshemet kórip, úıine qaıtqanyn, ekeýi sodan keıin 1945 jyly Abaıdyń 100 jyldyǵyna arnalǵan saltanatta júzdeskenin tilge tıek etedi. «Toıdy ótkizý jónindegi komıssııanyń ǵylymı hatshysy Qaıym ony qurmetti meıman retinde ádeıilep shaqyrǵan. Estaı sol joly Qaıymmen qoshtasý óleńin jáne fotosýretin keıin Ahmet Jubanovqa tabystap, olar sazgerdiń «Zamana bulbuldary» kitabyna engizilipti. Qaıym Estaımen kezdesýlerin, onyń «Qorlan» ániniń tarıhyn dos-joldastaryna aıtyp berip júrgen. Sol áńgimeleri bir kúni gazette jarııalansyn. Basqa bireý óziniń kórip-bilgeni etip qymsynbastan jazypty. Ony estigen Qaıym aǵa ashý shaqyrmaı, sál jymıyp: «E, meıli. Ánniń shyǵý tarıhy halyqqa taraı berse boldy emes pe?» deı salypty», dep jazady asyldyń synyǵy óziniń feısbýktegi paraqshasynda. Jáne bul estelikter Alla Belıakınanyń 2005 jyly Semeıde jaryq kórgen «Chelovek-legenda» («Ańyz adam-aqıqat tulǵa», oryssha nusqasynan erkin aýdarǵan Ǵabbas Qabyshuly) kitabynan alynǵanyn keltiredi.
Sonymen sýret qaı ýaqytta, qaıda túsirilgen? Abaıtanýshynyń qyzynyń aıtýynsha, tarıhı sýret 1939 jyly maýsymnyń aıaǵy men shildeniń basynda, Q.Muhamedhanovtyń úıiniń aýlasynda, sol kezdegi Krasnoarmeıskaıa kóshesi 65 mekenjaıynda túsirilgen.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy
