Mamandar balanyń minez-qulqy men qyzyǵýshylyqtaryn zertteı otyryp, olar úshin ortaq áreket oıyn ekenin anyqtady. Iаǵnı oıyn arqyly balalar óz álemin qalyptastyryp, fızıkalyq qabiletin damyta alady eken.
Joǵaryda aıtylǵan oıyn ádistemesin AQSh-tyń Tehas shtatyndaǵy Fort-Ýert qalasynda ornalasqan bir mekteptiń bastaýysh synyptarynda arnaıy tájirıbeden ótkizipti. Naqtyraq aıtqanda, 1-synyp oqýshylaryna tańerteń jáne keshke 15 mınýt úzilis berip, dalada oınatqan. Nátıjesi – tańǵalarlyq. Balalardyń oqýǵa degen yntasy artyp, belsendiligi joǵarylaǵan. Ata-analary da oń ózgeristi birden baıqaǵan. Keıbiri balalarynyń erkin jáne kópshil bola bastaǵanyn ańǵarǵan. Sebebi synypta otyra bergennen góri, oıyn alańynda dos tabý áldeqaıda jeńil. Arada bes aı ótkende barlyq oqýshy úzdikter qataryna qosylǵan.
Bul tájirıbe AQSh pedıatrııa akademııasynda talqylanyp, oıyndy úzilisterge «balany tárbıeleýdiń ózegi» degen baǵa berilgen eken. «Osy oıyn arqyly oqytýdyń nátıjesinde balalarǵa ózin kórsetýge múmkindik týady» dep málimdepti ıdeıa avtorlarynyń biri professor Debbı Rea.
Oıyn pedagogıkasynyń óz reti men tásilin de eskergen durys. Aıtalyq, balalardy qandaı oıyndar qyzyqtyrady? Júrgizilgen baqylaýlar kórsetkendeı, bul birinshi kezekte balalardyń psıhologııalyq erekshelikterine baılanysty. Bala neǵurlym emosıonaldy, belsendi bolsa, solǵurlym qozǵalmaly oıyndardy qyzyqtaıdy. Al sabyrly bala psıhıkalyq oıly oıyndardy artyq kóredi. Sonymen qatar er bala men qyz balanyń qyzyǵýshylyqtary ártúrli bolatynyn eskergen jón.
Oıyn tájirıbesin qoldanýshylar bastaýysh jasyndaǵy balalardyń minez-qulqynyń ereksheligin 3 topqa bólip qarastyrǵan. Birinshi topqa qozǵalysy kóp, emosıonaldy balalardy jatqyzǵan. Olardy júgirý, sekirý, jarys túrinde ótetin oıyndarǵa beıimdegen. Ekinshi topqa qozǵalys belsendiligi tómen balalar jatqyzylyp, olarǵa aqyl-oı belsendiligi basym oıyndar oınatylǵan. Bul oqýshylardyń deni qyz balalar. Úshinshi topqa múldem qozǵalysy tómen oqýshylar. Bul topqa is júzinde tek qyzdar kiripti. Olarǵa partadan alys ketpeı, tek bir orynda otyryp oınaıtyn tásil qoldanylǵan.
Bizdiń aıtpaǵymyz, joǵarydaǵy faktorlardy eskere otyryp, eń bolmaǵanda sabaq arasyndaǵy úziliste osyndaı oıyndardy uıymdastyrýǵa bizde de negiz bar. Sondyqtan mekteptegi oıyn alańdaryn atalǵan pedagogıkalyq tásilge nege qoldanbasqa?! Iаǵnı oıyn degenimiz – balaǵa bilimdi sińirýdiń taptyrmas quraly ekeni anyq.
Sandýǵash AHMETBAEVA,
Astana qalasyndaǵy
«NURORDA» mektep-lıseıiniń deneshynyqtyrý pániniń muǵalimi
