Nege az boldyq, qazaǵymnyń balasy?
Náýbet kórip, tıdi jendet jalasy.
Naǵyz soıqan kórdi talaı ultymyz,
Nala kórdi, jala kórdi dalasy.
О́tken ótti, ketken ketti demeńiz,
О́rtke tústi, dertke tústi denemiz.
О́lmeý úshin kúresýmen kelemiz,
О́rge júzip maqsat atty kememiz.
Batyr boldyq, batyl boldyq maıdanda,
Beıqam boldyq sumdar oıyn jaıǵanda.
Beıkúná jurt ekenbiz ǵoı aq júrek,
Baýyr basqan kelgenderdi qaıdan da.
Tarıhty taldap-taldap qarasaq,
Tý ustappyz, týystappyz, tamasha-aq.
Tiresippiz, kúresippiz san ǵasyr,
Talyp jetti sodan bizge bolashaq.
Aq ta shapty, qyzyl saldy qyrǵyndy,
Arman-úmit qyl tuzaqtan qylǵyndy.
Azattyqty ǵumyr boıy ańsaýmen,
Aldyq aqyr azat bolǵan bul kúndi.
Damý úshin alǵy kúnge umtylyp,
Dálel kerek túsinetin jurt uǵyp.
Dáýirlerdiń dápterine kóz salsaq,
Derekterdiń kóbi qalǵan jyrtylyp.
Sol jyrtyqty jamaımyn men
jyrmenen,
Sol bir kúndi aıtyp kórshi, nurly-óleń.
Sansyraǵan, qansyraǵan shejire,
Sen de shyqshy zańsyraǵan túrmeden.
Tarıhymda tili jumbaq aıan júr,
Tylsym – ýaqyt, kóńilińdi oıandyr.
Tálim etip, málim etip sol kúndi,
Terip alyp, tilge saldym baıanjyr.
* * *
...Aıar kelip aıamastan qysqanda,
Aıaz – jantyq kómek berdi dushpanǵa.
Alashymda asha tuıaq qalmady,
Ala qarǵa bılik qurdy ushqanda.
Iimedi sol bir kezdiń aspany,
Iilmedi namystynyń bastary.
Isaı kelip ıt tirligin júrgizip,
Iesine habar aıtyp bastady.
Bireýler bar sol qyrǵyndy jaqtaıtyn,
Bireýler bar sol soıqandy aqtaıtyn.
Bilmegesin pále kimnen kelgenin,
Bireýler bar Stalındi maqtaıtyn.
Jarııanyń málim boldy aqtyǵy,
Jamandyqtyń zálim boldy jattyǵy.
Jaýap bireý: Stalınniń úkimi,
Jut - jendettiń solar edi avtory.
* * *
...Qara bulttyń qabaǵynda daýyl júr,
Qara aspannyń talaǵynda jaýyn júr.
Qandy kózin tas qarańǵy shel basqan,
Qoıan jyly bolǵan ylǵı aýyr jyl.
Sup-sýyq bop saqyldady sur qoıan,
Sarań boldy aq qoıan men or qoıan.
Sóngen ottyń qolamtasyn úrledim,
Sol bir kezdi shejire-jyr, qyl baıan.
Aýyr jyldyń tústi janǵa nazary,
Atoılady qyr basynda mazary.
Aýyl jatty aýrý jandaı búk túsip,
Adyra qap oshaǵy men qazany.
Janarynda muzdy monshaq ananyń,
Júreginde tereń óksik balanyń.
Janǵa batqan jolbarystyń tyrnaǵy –
Jany dal-dul jaza tartqan dalanyń.
Samaıdaǵy shashtar erte aǵardy,
Seri samal sergeldeń bop joǵaldy.
Senim degen kózi bitken qudyqtaı,
Saǵynyshqa shóldeıtuǵyn bop aldy.
Jetim jyldar júregimde jańǵyrdy,
Janarymnan túıdektetti jańbyrdy.
Jas ananyń qazan kirdi túsine,
Jas balanyń túsine tek nan kirdi.
Qııal, úmit keler kúnge boılaıdy,
Qaryn qasqa qur úmitke toımaıdy.
Qara kıim kıgen qatal qaıǵy-muń,
Qulpytasqa qolyn sozyp oınaıdy.
Taldy ǵumyr ernin tistep, túnerip,
Talaı úıge tajal oǵyn jiberip.
Tańdaıyna uıa salǵan shyndyqtyń,
Tamaǵyna óksik turdy tirelip.
Ne túser dep yrzyq atty qarmaqqa,
Ne de bolsa joldan kórip almaqqa.
Nebir jandar artqa tastap oshaǵyn,
Nápaqa izdep ketti ilbip jan-jaqqa.
Bárinen de, eń aldymen nan kerek,
Bolar sonda kúlki ashyq, án bólek.
Bir aýylda turatuǵyn qart ańshy,
Besatarmen turǵan biraz jan demep.
Mergen edi atqan oǵy qur ketpes,
Málim edi marqasqamen qurmettes.
Mápelegen nemeresi bar edi,
Mańdaıdaǵy baılyǵy edi pul jetpes.
Kóne kóz-di kópti kórgen kóregen,
Kishipeıil kisiligi beregen.
Kóp joqtyqty qaıtarady deıtuǵyn,
Kózden aman bolsa osy nemerem.
Saqal tarap oılanatyn sol abyz,
Sol kúnderge endi jaqyn baramyz.
Sátin sal dep ańǵa shyqty qart mergen,
Seldetip tur jyrtyq aspan, qara kúz.
Nemeresi qaldy úıinde, tym balań,
Nansyz kúnniń mánsiz ánin tyńdaǵan.
Namysyna orap jetim júregin,
Naızaǵaıdaı jas jigerin shyńdaǵan.
Táýekelge beldi baılap shal ketti,
Tabanynan sarsylýmen tań da ótti.
Tastan qýat, jastan jiger kúnder-aı,
Tize qaǵyp, aıaǵynan ál ketti.
Úsh kún júrdi taý men tasty aralap,
Úsh kún júrdi káriligin tabalap.
Úsh kún júrdi úmitine oq baılap,
Úsh kún júrdi ańnyń izin shamalap.
Úsh kún júrdi oı men qyrdy aralap,
Úsh kún júrdi bar men joqty saralap.
Úsh kún júrdi besatary belinde,
Úmit qýyp, saı-salany saǵalap.
Ań da bitken ashtyq kezgen dalada,
Ajal oǵy ysqyrady sanada.
Armandaıdy, tal qarmaıdy qart ańshy,
Alańdaıdy artta qalǵan balaǵa.
Qyran kózi qoıdy tipti dym kórmeı,
Qoıan muny mazaq etip kúlgendeı.
Qan jylaıdy qart ańshynyń júregi,
Qulynyma qalam-aý dep úlgermeı.
Kóz aldyna keldi quıttaı qulyny,
Kóz aldyna keldi tátti qylyǵy.
Kemseńdedi nemeresin oılap qart,
Kóńiline keldi ańshynyń yrymy.
Bul ketkende bala úıde qalatyn,
Boz jarǵaǵyn ıyǵyna jabatyn.
Bala baıǵus qoldan keler dármen joq,
Bolashaqqa oısha qanat qaǵatyn.
Úsh kún ótti ol atasyn kútkeli,
Úsh kún ótti sońǵy talshyq bitkeli.
Úsh kún ótti armandaýmen, ańsaýmen,
Úmit shirkin jibek jipteı myqty edi.
Qart keledi azyp-tozyp, qaljyrap,
Qos ıyǵy eńkish tartyp, salbyrap.
Qara bala úı aldynda otyrdy,
Qııalynan bir-aq úzim nan surap.
Qanjyǵasy maılanbady ańshynyń,
Qur qol qaıtsa qarańǵy úıde jan
shyǵyn.
Qolyndaǵy besatary bezerip,
Qandamady, qaıdan tabar talshyǵyn?
Sharshady qart taýsyldy hám shydamy,
Shyndyqtyń da bolady eken ylańy.
Shalǵaı tartyp bara jatqan taǵdyrdan,
Shydam ber dep shyn nıetpen surady.
Jaqyndady ketken ańshy úıine,
Joly bolmaı qaıtqanyna kúıine.
Jalt qarady ańshy kenet aldyna,
Jar basynda kıik turdy túıile.
Atqan oǵyn jibermeıtin dalaǵa,
Asyp-sasyp aldy ańshy shamaǵa.
Ań bitkendi jibermeıtin aldynan,
Aq nesibe buıyrsyn, dep balama.
Basyp saldy, aýnap tústi júregi,
Bordaı tozdy armany men tilegi.
Boz kıik dep atqany onyń, dúnıe-aı,
Boz jarǵaǵyn kıip turǵan ul edi.
Qara naıza júregine kirgendeı,
Qosh aıtýǵa qaldyń qartyń úlgermeı.
Qara bala qulap tústi kúbirlep,
«Qaıran, atam, qaıran atam,
bul men ǵoı».
Osylaı dep syr aıtady bir ańyz,
Oıran qylǵan sol ashtyq ta «muramyz».
Otan-ana, opat bolǵan urpaqtyń,
Obalyn da jendetterden surańyz.
Asharshylyq seniń ashy aıǵaǵyń,
Aıan bolǵan aıanysh pen aıbaryń.
Aryz aıtyp ketti keler urpaqqa,
Aýyr jylda qurban bolǵan qaımaǵyń.
Qara nıet qaı kezde de qan ustar,
Qaıǵy-muńy jigerińdi janyshtar.
Qadirińdi halqyń búgin aıtady,
Qapııada qaza tapqan, arystar.
О́tegen ORALBAIULY
