Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT, «Egemen Qazaqstan»
Sharany uıymdastyrýshylardyń pikirinshe, bul kórmeniń jas urpaq úshin bereri mol. О́ıtkeni bul kórme – Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda aıtylǵan ulttyq kod, ulttyq jady máselesin jańǵyrtýdyń is júzindegi kórinisi jáne ulttyq ónerimizdi dáripteýdiń jarqyn úlgisi.
Jıyndy ashyp, sóz alǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Baqytjan Ertaev halyqtyq tańdaý arqyly iriktelgen «100 jańa esim» qataryna aty engen isker hanym bul kúnge, mundaı kúıge, osyndaı dárejege taımas tabandylyǵynyń arqasynda jetip otyr dese, mádenı sharanyń kelesi qonaǵy senator Álı Bektaev, kórme sóresindegi jádigerlerge qarap, babalar murasy Uly dala mádenıetiniń qandaı bolǵanyn ańǵartady dep, sózin túıindedi.
Rasynda, bul retki kórermen kózaıymyna usynylyp otyrǵan 300-den astam jádigerlerdiń deni kóne dúnıeler. Atap aıtqanda, ejelgi sándik-zergerlik buıymdar, jaýyngerlik jaraqtar, jylqy jabdyqtary, eski tıyndar sekildi artefaktiler. Bulardyń ishinde tarıhı mańyzdylyǵy jaǵynan eń kónesi bizdiń jyl sanaýymyzdyń II ǵasyrynda, ıaǵnı qarahanıdter dáýirinen sál ilgeri qazirgi Qumyl oıpatynda ómir súrgen ejelgi úndi mádenıetin ustanýshy Kýshar patshalyǵy shyǵarǵan tıyndar men Qazaq handyǵy kezeńine tán temir saýyt-saımandar, sonymen qatar HIII-HVI ǵasyrlarda jasalǵan qolóner týyndylary.
Kórme sóresinen oryn alǵan – qazaqtyń baıyrǵy keste óneriniń týyndylary túskıizder, toqylǵan kilem jáne marjan, aqyq, kúmis, altyn buıymdarmen árlep jasaǵan sholpy, shashteńge, shekelik, alqa, órnekti túımeler, bilezik, belbeý, óńirjıek, syrǵa qatarly buıymdar rasynda kóz tartarlyq.
Sondaı-aq HIH ǵasyrǵa tán ańshynyń pilte myltyǵy, HVIII ǵasyr murasy teńgeli kamzol men kımeshek, úsh ǵasyr buryn reseılik sheberler jasaǵan jez samaýryndar, mys quman, bolat kese, t.b. jádigerler shynynda ultymyzdyń etnografııasyn bilýge, turmys-salt buıymdarynyń rıtýaldyq mazmunyn zertteýge taptyrmas dúnıe.
Sóz sońynda shúıinshilep aıtýǵa turarlyq oqıǵa, eski muralar ıesi Bahargúl hanym óziniń kolleksııasynan Áskerı-tarıhı mýzeı qoryna 1855 jyly Týla qalasyndaǵy qarý-jaraq zaýytynda jasalǵan myltyq pen ǵasyr buryn biz kestemen toqylǵan túskıizdi syıǵa tartty.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
